Bierzmowanie: sakrament dojrzałości chrześcijańskiej

Idziemy starą drogą wiary i pytamy najpierw o rzecz najprostszą: co to jest bierzmowanie? Katechizm św. Piusa X odpowiada krótko i ściśle: „Bierzmowanie jest sakramentem, który daje nam Ducha Świętego, wyciska w naszej duszy charakter żołnierzy Chrystusowych i czyni nas doskonałymi chrześcijanami”. W trzech słowach: Duch Święty w pełni, niezatarty znak na duszy, dojrzałość. Tym właśnie zajmiemy się na tej stronie — wprost, bez przewlekania.

Sakrament bierzmowania dopełnia to, co zaczął chrzest. Na chrzcie rodzimy się do życia nadprzyrodzonego; w bierzmowaniu — jak uczy Katechizm Rzymski Soboru Trydenckiego — „już wprzód zrodzeni, stajemy się ludźmi dojrzałymi, porzucając to, co należy do dzieciństwa”. Stąd pochodzi sama jego nazwa: bierzmowanie znaczy umocnienie. Bóg umacnia w nas to, co chrzest dopiero zapoczątkował, i prowadzi nas do pełni życia chrześcijańskiego.

Co to jest bierzmowanie — odpowiedź wprost

Bierzmowanie jest jednym z siedmiu sakramentów świętych (więcej o ich całości piszemy w osobnym tekście). Należy do tych trzech — obok chrztu i kapłaństwa — które „wyciskają charakter w duszy”, to jest niezatarty znak duchowy; dlatego można je przyjąć tylko raz w życiu. Ten, kto przyjąłby bierzmowanie po raz drugi, popełniłby świętokradztwo.

Czemu sakrament ten służy? Katechizm Trydencki rozróżnia jasno: „W chrzcie człowiek zostaje zaciągnięty do wojska; a w bierzmowaniu zostaje uzbrojony do walki. W jednym jesteśmy obmyci; w drugim jesteśmy umocnieni”. Bierzmowanie nie jest więc tylko pamiątką ani publicznym potwierdzeniem wiary z chrztu — to prawdziwy sakrament, ustanowiony przez samego Jezusa Chrystusa, który udziela nowej, realnej łaski: utwierdza w wierze i udoskonala cnoty oraz dary otrzymane na chrzcie.

Skutki tego sakramentu są trzy, i warto je zapamiętać:

• Pomnaża łaskę uświęcającą otrzymaną na chrzcie i — jak każdy sakrament — gładzi grzech, jeśli dusza go w sobie nosi.
• Daje moc do wyznawania wiary bez lęku i bez wstydu, wobec ludzi i wobec nieprzyjaciół Chrystusa.
• Wyciska niezatarty charakter żołnierza Chrystusowego, znamię odróżniające bierzmowanego, „jak pewne odznaki odróżniają żołnierza od innych”.

Duch Święty w pełni i Jego siedem darów

Istotą bierzmowania jest dar samego Ducha Świętego — i to w pełni. Otrzymaliśmy Go już na chrzcie, lecz tutaj zstępuje, by umocnić i udoskonalić. Wraz z Nim dusza otrzymuje siedem darów Ducha Świętego, które Katechizm św. Piusa X wymienia w stałym, uświęconym porządku:

1. Mądrość
2. Rozum
3. Rada
4. Męstwo
5. Umiejętność
6. Pobożność
7. Bojaźń Boża

Te same dary, które prorok Izajasz przypisał Mesjaszowi, spoczywają teraz na bierzmowanym. Jeśli chcesz wzywać Ducha Świętego pod tymi wezwaniami, znajdziesz je w pełnym brzmieniu w litanii do Ducha Świętego oraz w klasycznej modlitwie do Ducha Świętego.

Pismo Święte pokazuje ten sakrament w działaniu. Gdy Samaria przyjęła słowo Boże, diakon Filip ochrzcił już mieszkańców, lecz to nie wystarczało: „Ci gdy przyszli, modlili się za nich, aby otrzymali Ducha Świętego. Albowiem jeszcze na żadnego z nich nie był przyszedł, ale tylko ochrzczeni byli w imię Pana Jezusa. Wtedy wkładali na nich ręce, i otrzymywali Ducha Świętego” (Dz 8, 15-17, przekład Wujka). Widzimy tu rzecz istotną: chrzest sam nie udziela tej szczególnej pełni; trzeba osobnego sakramentu, który sprawują następcy apostołów — biskupi — przez włożenie rąk.

„Żołnierz Chrystusa” — co znaczy ten obraz

Tradycja nazywa bierzmowanego żołnierzem Chrystusowym. Obraz nie jest przesadą. Katechizm Trydencki przypomina, czym byli apostołowie przed Zesłaniem: lękliwi i słabi, pouciekali, gdy pojmano Pana, a Piotr zaparł się Go trzykroć na głos zwykłej niewiasty. Lecz w dzień Pięćdziesiątnicy „są tak napełnieni mocą Ducha Świętego, że poczynają śmiało i z całą swobodą głosić Ewangelię” — i nie znajdują większego szczęścia, jak cierpieć zniewagi dla imienia Jezusa.

Taką samą przemianę sprawia bierzmowanie w nas. Dwa obrzędy biskupie ten sens uwidoczniają. Namaszczenie czyni się na czole — w miejscu, gdzie objawiają się oznaki lęku i wstydu — aby bierzmowany nigdy nie rumienił się z powodu imienia chrześcijanina. A lekkie uderzenie w policzek, którym biskup kończy obrzęd, ma mu przypomnieć, że „ma być gotów znosić wszelkiego rodzaju zniewagi i cierpienia dla wiary Jezusa Chrystusa”. Bierzmowanie nie obiecuje wygodnego życia; uzbraja na walkę duchową.

Materia i forma sakramentu

Każdy sakrament ma swoją materię (rzecz widzialną) i formę (słowa). W bierzmowaniu:

• Materią jest włożenie rąk biskupa oraz namaszczenie czoła ochrzczonego świętym Krzyżmem — oliwą z oliwek zmieszaną z balsamem i poświęconą przez biskupa w Wielki Czwartek. Oliwa, która się rozlewa i wzmacnia, oznacza obfitość łaski; balsam, wonny i chroniący od zepsucia, oznacza dobrą woń cnót chrześcijańskich i obronę przed zepsuciem grzechu.
• Formą są słowa, które biskup wypowiada przy namaszczeniu: „Znaczę cię znakiem Krzyża i bierzmuję cię Krzyżmem zbawienia, w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen”.

Sam obrzęd przebiega tak: biskup najpierw wyciąga ręce nad bierzmowanymi, wzywając na nich Ducha Świętego; następnie czyni Krzyżmem znak krzyża na czole każdego z nich, wymawiając słowa formy; potem lekko uderza bierzmowanego w policzek, mówiąc „Pokój z tobą”; na koniec wszystkim uroczyście błogosławi. Zwyczajnym szafarzem tego sakramentu jest jedynie biskup — następca apostołów, którzy w Samarii wkładali ręce.

Świadek bierzmowania (chrzestny)

Do bierzmowania, podobnie jak do chrztu, przystępuje się ze świadkiem — bierzmowanym ojcem albo matką chrzestną. Po co? Aby „przez swoje słowa i przykłady prowadzili bierzmowanego drogą zbawienia i wspierali go w walce duchowej”. Katechizm Trydencki dodaje obrazowy powód: jak zapaśnik potrzebuje mistrza, który nauczy go natarcia i obrony, tak nowy żołnierz Chrystusa potrzebuje przewodnika na duchowym polu walki.

Jakie warunki musi spełniać świadek? Powinien być w odpowiednim wieku, katolikiem, sam bierzmowanym, obeznanym z najpotrzebniejszymi prawdami wiary i dobrych obyczajów — i prowadzić życie zgodne z tym, do czego ma zachęcać. Świadek bierzmowania zaciąga to samo pokrewieństwo duchowe z bierzmowanym i jego rodzicami, co chrzestny przy chrzcie.

Kiedy i jak przyjąć bierzmowanie

Bierzmowanie nie jest do zbawienia tak bezwzględnie konieczne jak chrzest — można się zbawić bez niego. Lecz nikt nie powinien go zaniedbywać ani tym bardziej nim gardzić: to wielkie dobrodziejstwo Boże, którym lekceważenie byłoby naszą winą i nieszczęściem. Każdy ochrzczony powinien dążyć do jego przyjęcia.

W tradycji Kościoła wiek wskazany to mniej więcej siedem lat — gdy zaczynają się pokusy i dziecko może już poznać łaskę sakramentu oraz pamiętać, że go przyjęło. Nie udziela się go przed używaniem rozumu. Aby przyjąć bierzmowanie godnie, trzeba być w stanie łaski uświęcającej (a więc po dobrej spowiedzi, jeśli ciąży grzech ciężki), znać główne prawdy wiary oraz przystąpić z szacunkiem i pobożnością. Dawnym, chwalebnym zwyczajem było przyjmowanie tego sakramentu na czczo.

Bierzmowanie dla dorosłych

Kto nie został bierzmowany w dzieciństwie, niech nie zwleka. Dorosły może i powinien przyjąć ten sakrament — z tą uwagą, że wnosi do niego wiarę, pobożność i szczery żal za popełnione grzechy. Pasterze dawniej zalecali takim osobom wpierw spowiedź, post i inne uczynki pobożne: sakrament działa tym obficiej, im lepiej dusza jest przygotowana.

Co do wyboru imienia na bierzmowanie — pobożny zwyczaj każe obrać imię świętego, który ma się stać szczególnym patronem nowego żołnierza Chrystusa. Nie jest to istota sakramentu, lecz piękny znak.

Najwłaściwszym dniem udzielania bierzmowania jest Zesłanie Ducha Świętego — bo to wtedy moc Ducha umocniła apostołów, a każde bierzmowanie jest przedłużeniem tamtej Pięćdziesiątnicy. Aby zachować raz otrzymaną łaskę, bierzmowany powinien — uczy Katechizm św. Piusa X — często się modlić, spełniać dobre uczynki i żyć według prawa Jezusa Chrystusa „bez względu na ludzi”.

Bierzmowanie — w jakim wieku i w której klasie

Pytanie o wiek bierzmowania wraca najczęściej, bo dawna i dzisiejsza praktyka nieco się różnią. Tradycja Kościoła wskazuje około siódmego roku życia — to wiek używania rozumu, kiedy dziecko może już poznać łaskę sakramentu, zapamiętać, że go przyjęło, i kiedy zaczynają się pierwsze pokusy, na które trzeba uzbroić duszę. Nie udziela się bierzmowania przed używaniem rozumu, choć w niebezpieczeństwie śmierci dawano je i wcześniej.

W nowszej praktyce duszpasterskiej w Polsce bierzmowanie przesunięto na wiek nastoletni — najczęściej do ósmej klasy szkoły podstawowej lub do szkoły ponadpodstawowej, czyli mniej więcej między czternastym a szesnastym rokiem życia. Jest to dyscyplina, którą reguluje miejscowy biskup, a nie zmiana w samej istocie sakramentu: łaska jest ta sama, czy przyjmie ją siedmiolatek, czy szesnastolatek. Jeśli więc pytasz, w której klasie jest bierzmowanie, odpowiedź zależy od diecezji — warto sprawdzić to we własnej parafii.

Kiedy jest bierzmowanie

Kiedy bierzmowanie się odbywa? Nie ma jednej daty w roku. Biskup objeżdża parafie swojej diecezji według ustalonego porządku wizytacji, dlatego termin wyznacza miejscowa parafia, gdy biskup ma przybyć. Najwłaściwszą i najpiękniejszą porą pozostaje okres Zesłania Ducha Świętego (Pięćdziesiątnica) oraz tygodnie po Wielkanocy — bo wtedy cały Kościół rozważa działanie Ducha. Konkretną datę zawsze podaje parafia z wyprzedzeniem; tam też zapisuje się kandydatów i świadków.

Jak wygląda bierzmowanie — przebieg obrzędu

Wielu pyta wprost: jak wygląda bierzmowanie krok po kroku. Sam istotny obrzęd jest krótki i przejrzysty:

1. Wyciągnięcie rąk. Biskup wyciąga ręce nad wszystkimi bierzmowanymi i modli się, wzywając na nich Ducha Świętego z Jego siedmioma darami.
2. Namaszczenie Krzyżmem. Podchodzi do każdego osobno (świadek trzyma wówczas rękę na ramieniu bierzmowanego), kciukiem zwilżonym świętym Krzyżmem kreśli znak krzyża na czole i wymawia słowa formy: „Znaczę cię znakiem Krzyża i bierzmuję cię Krzyżmem zbawienia, w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen”.
3. Znak pokoju. Biskup lekko dotyka policzka bierzmowanego, mówiąc „Pokój z tobą” — na znak, że ma być gotów znieść każdą zniewagę dla wiary.
4. Błogosławieństwo. Na koniec biskup uroczyście błogosławi wszystkich bierzmowanych.

Przed obrzędem kandydaci zwykle odnawiają przyrzeczenia chrzcielne. Po nim zostaje to, co niewidzialne, a najważniejsze: niezatarte znamię żołnierza Chrystusowego i pełnia Ducha Świętego.

Po co jest bierzmowanie

Po co jest bierzmowanie, skoro do zbawienia wystarczy chrzest? Bo chrzest nas rodzi, a bierzmowanie uzbraja. Katechizm Trydencki mówi krótko: „W chrzcie człowiek zostaje zaciągnięty do wojska; a w bierzmowaniu zostaje uzbrojony do walki”. Bierzmowanie daje moc do wyznawania wiary bez lęku, pomnaża łaskę uświęcającą i utwierdza w darach Ducha Świętego. Nie jest pamiątką ani szkolną formalnością — to realne umocnienie duszy na całe życie chrześcijańskie.

Czy bierzmowanie jest potrzebne do ślubu

To jedno z najczęstszych pytań praktycznych: czy bierzmowanie jest potrzebne do ślubu kościelnego. Bierzmowanie nie jest warunkiem ważności sakramentu małżeństwa — ślub zawarty bez niego jest ważny. Prawo kościelne stawia jednak jasne wymaganie: katolik, który nie przyjął jeszcze bierzmowania, powinien je przyjąć przed zawarciem małżeństwa, jeśli może to uczynić bez poważnej niedogodności. Stąd parafie zwykle proszą narzeczonych o uzupełnienie bierzmowania, a brak świadectwa bywa powodem, by sakrament nadrobić. Krótko: do ważności ślubu niekonieczne, lecz wymagane i należne — nie odkładaj go.

Imiona na bierzmowanie

Wybór imienia na bierzmowanie to pobożny zwyczaj, a nie istota sakramentu. Bierzmowany obiera imię świętego patrona, który ma mu odtąd towarzyszyć jako orędownik i wzór na duchowym polu walki. Dobierając imię, kierujmy się nie modą ani brzmieniem, lecz życiem świętego: jego cnotą, którą chcemy naśladować, i bliskością naszego powołania.

Imiona na bierzmowanie damskie (żeńskie): Maria, Anna, Teresa (od Dzieciątka Jezus lub z Ávila), Katarzyna (ze Sieny lub Aleksandryjska), Cecylia, Agnieszka, Barbara, Jadwiga, Faustyna, Monika, Klara, Helena, Rita, Weronika.

Imiona na bierzmowanie męskie: Józef, Jan (Chrzciciel lub Apostoł), Piotr, Paweł, Michał (Archanioł), Stanisław, Wojciech, Maksymilian (Kolbe), Franciszek, Antoni, Tomasz, Andrzej, Krzysztof, Karol.

Dobrze jest wybierając imię poznać żywot świętego i pomodlić się do niego o pomoc w wytrwaniu w wierze. To on stanie się szczególnym patronem nowego żołnierza Chrystusa.

Bierzmowanie dla dorosłych — krok po kroku

Wracamy tu z naciskiem, bo wielu szuka bierzmowania dla dorosłych, którzy w dzieciństwie go nie przyjęli. Nie ma tu żadnego wstydu ani przeszkody: dorosły może i powinien przyjąć ten sakrament. Droga jest prosta:

• Zgłoś się do parafii i poproś o przygotowanie do bierzmowania dorosłych. Parafie prowadzą takie przygotowania (czasem we współpracy z kurią), a sam sakrament często udzielany jest dorosłym przy okazji wizytacji biskupa lub w katedrze.
• Przygotuj duszę. Pasterze od dawna zalecają dorosłemu wpierw dobrą spowiedź, post i uczynki pobożne. Sakrament działa tym obficiej, im lepiej dusza jest przygotowana; trzeba przyjąć go w stanie łaski uświęcającej.
• Poznaj prawdy wiary — przynajmniej główne: kim jest Bóg, czym jest sakrament, jakie są dary Ducha Świętego.
• Wybierz świadka i imię świętego patrona, jak każdy bierzmowany.

Co do bierzmowania „online” albo „ekspresowego” — trzeba powiedzieć rzecz jasno. Sakramentu nie da się przyjąć przez internet: jego materią jest fizyczne włożenie rąk i namaszczenie czoła Krzyżmem przez biskupa, więc obecność jest konieczna. „Online” bywają jedynie zapisy lub spotkania przygotowujące — i to ma sens. Również pośpiech („ekspresowo, byle zdążyć do ślubu”) nie powinien przesłaniać istoty: lepiej dobrze przygotować duszę, niż potraktować sakrament jak formalność. Bierzmowanie to spotkanie z Duchem Świętym, nie biurokracja.

Świadek bierzmowania — co robi i kto może nim być

Rozszerzamy to, co już powiedzieliśmy, bo wielu pyta wprost: co robi świadek na bierzmowaniu. Jego rola jest podwójna — obrzędowa i życiowa.

• W czasie obrzędu świadek stoi za bierzmowanym i kładzie prawą rękę na jego ramieniu w chwili namaszczenia — na znak, że bierze go pod swoją duchową opiekę i poręcza za niego.
• Po bierzmowaniu ma słowem i przykładem prowadzić bierzmowanego drogą zbawienia i wspierać go w walce duchowej — jak mistrz, który uczy nowego żołnierza natarcia i obrony.

Kto może być świadkiem? Osoba w odpowiednim wieku, katolik, sam już bierzmowany, żyjący zgodnie z wiarą i znający jej najpotrzebniejsze prawdy. Pięknym i dawnym zwyczajem jest, by świadkiem bierzmowania był ten sam, który był chrzestnym — wówczas duchowe ojcostwo z chrztu się dopełnia. Świadek zaciąga to samo pokrewieństwo duchowe z bierzmowanym i jego rodzicami, co chrzestny przy chrzcie.

Prezent, życzenia i pamiątka na bierzmowanie

Bierzmowanie jest okazją duchową, dlatego najtrafniejszy prezent na bierzmowanie — dla dziewczyny czy dla chłopaka — to dar, który karmi wiarę, a nie tylko cieszy oczy. Proponujemy upominki trwałe i pobożne:

• różaniec dobrej roboty (drewniany, z kamienia, srebrny) wraz z nauką, jak go odmawiać;
• Pismo Święte lub porządny modlitewnik, najlepiej z układem tradycyjnym;
• medalik lub krzyżyk poświęcony — zwłaszcza Cudowny Medalik albo medalik patrona z bierzmowania;
• ikona lub obraz świętego patrona, którego imię bierzmowany obrał;
• dobra książka o życiu świętych, o sakramentach, o modlitwie.

Taki dar jest zarazem pamiątką na bierzmowanie, która zostaje na lata i przypomina o przyjętej łasce.

Co do życzeń na bierzmowanie — niech wypływają z wiary, a nie z konwenansu. Krótkie życzenie może brzmieć:

„Niech Duch Święty ze swymi siedmioma darami umacnia Cię każdego dnia i czyni mężnym świadkiem Chrystusa. Szczęść Boże!”

albo:

„W dniu bierzmowania życzę Ci, byś nigdy nie wstydził się imienia chrześcijanina i wytrwał w wierze do końca. Z modlitwą!”

Na kartce lub w zaproszeniu na bierzmowanie dobrze umieścić wezwanie do Ducha Świętego — choćby słowa „Przyjdź, Duchu Święty” — by sama pamiątka kierowała ku Dawcy darów. Pełny tekst wezwania znajdziesz w modlitwie do Ducha Świętego.

Bierzmowanie po angielsku i po łacinie

Dla porządku: bierzmowanie po angielsku to Confirmation, a po łacinie Confirmatio — od słowa oznaczającego umocnienie, utwierdzenie. Sama nazwa wyjaśnia istotę sakramentu: Bóg umacnia w nas to, co rozpoczął chrzest. Święte Krzyżmo to po łacinie chrisma, a samo namaszczenie nim — chrismatio.

Często zadawane pytania

Co to jest bierzmowanie?

To sakrament, który daje pełnię Ducha Świętego wraz z Jego siedmioma darami, wyciska w duszy niezatarty charakter żołnierza Chrystusowego i czyni nas dojrzałymi chrześcijanami. Dopełnia łaskę chrztu i umacnia do wyznawania wiary.

Ile trwa bierzmowanie?

Sam istotny obrzęd udzielany jednej osobie — włożenie rąk, namaszczenie Krzyżmem ze słowami formy i znak pokoju — trwa krótko, chwilę. Cała ceremonia z całą grupą i błogosławieństwem biskupa rozciąga się zwykle dłużej, lecz łaska sakramentu zostaje na zawsze: znamię żołnierza Chrystusa jest niezatarte.

W jakim wieku przyjmuje się bierzmowanie?

W tradycji Kościoła wiek wskazany to około siedmiu lat — gdy dziecko osiąga używanie rozumu, zaczynają się pokusy i może poznać oraz zapamiętać łaskę sakramentu. Kto nie został bierzmowany jako dziecko, powinien przyjąć ten sakrament jako dorosły.

Czy można przyjąć bierzmowanie dwa razy?

Nie. Bierzmowanie wyciska w duszy niezatarty charakter, dlatego — jak chrzest i kapłaństwo — przyjmuje się je tylko raz. Powtórne jego przyjęcie byłoby świętokradztwem.

Kim jest świadek bierzmowania?

To bierzmowany katolik, który ma słowem i przykładem prowadzić bierzmowanego drogą zbawienia i wspierać go w walce duchowej. Powinien znać prawdy wiary i prowadzić życie z nimi zgodne; zaciąga to samo pokrewieństwo duchowe co chrzestny przy chrzcie.

W której klasie jest bierzmowanie?

Zależy to od diecezji. W dzisiejszej praktyce w Polsce bierzmowanie przyjmuje się najczęściej w ósmej klasie szkoły podstawowej lub w szkole ponadpodstawowej, czyli około czternastego–szesnastego roku życia. Tradycyjnym wiekiem był jednak około siódmy rok życia. Termin i klasę zawsze warto sprawdzić we własnej parafii.

Czy bierzmowanie jest potrzebne do ślubu?

Nie jest warunkiem ważności małżeństwa, więc ślub bez niego jest ważny. Prawo kościelne wymaga jednak, by katolik przyjął bierzmowanie przed zawarciem małżeństwa, jeśli może to uczynić bez poważnej niedogodności. Dlatego parafie zwykle proszą narzeczonych o uzupełnienie tego sakramentu.

Jak wygląda bierzmowanie?

Biskup wyciąga ręce nad bierzmowanymi i wzywa Ducha Świętego, następnie namaszcza czoło każdego świętym Krzyżmem w znaku krzyża, wymawiając słowa formy, dotyka policzka mówiąc „Pokój z tobą” i na koniec błogosławi wszystkich. Świadek trzyma wtedy rękę na ramieniu bierzmowanego.

Jakie wybrać imię na bierzmowanie?

Obiera się imię świętego, który ma stać się patronem i wzorem nowego żołnierza Chrystusa. Najlepiej kierować się życiem i cnotą świętego, a nie samym brzmieniem imienia. Wybierając, dobrze poznać jego żywot i pomodlić się o pomoc w wytrwaniu w wierze.

Czy można przyjąć bierzmowanie online lub ekspresowo?

Nie. Sakramentu nie da się przyjąć przez internet — jego materią jest fizyczne włożenie rąk i namaszczenie czoła Krzyżmem przez biskupa, więc obecność jest konieczna. Online bywają jedynie zapisy lub spotkania przygotowujące. Pośpiech nie powinien też przesłaniać istoty: lepiej dobrze przygotować duszę niż potraktować sakrament jak formalność.

Jaki prezent na bierzmowanie wybrać?

Najtrafniejszy jest dar, który karmi wiarę: różaniec, Pismo Święte lub modlitewnik, poświęcony medalik czy krzyżyk, ikona patrona z bierzmowania albo dobra książka o świętych. Taki upominek jest zarazem trwałą pamiątką, która przypomina o przyjętej łasce.

Bierzmowanie czyni z ochrzczonego dojrzałego chrześcijanina — uzbrojonego Duchem Świętym aż po znoszenie zniewag dla imienia Chrystusa. Niech nie będzie dla nas wspomnieniem jednego dnia, lecz mocą, z której czerpiemy codziennie, wzywając siedmiu darów.

Zobacz też: dary ducha swietego.

Aplikacja Iter Fidei zawiera katechizm, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Katechizm św. Piusa X, O sakramencie Bierzmowania; Katechizm Rzymski Soboru Trydenckiego, O sakramencie Bierzmowania (§ I–VI); Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Dzieje Apostolskie 8, 14-19).