Siedem sakramentów świętych Kościoła

Sakramenty święte są siedmioma źródłami, z których Jezus Chrystus rozlewa na nasze dusze życie Boże. Nie są zwykłymi obrzędami ani pobożnymi zwyczajami, lecz widzialnymi i skutecznymi znakami łaski: pod osłoną rzeczy widzialnych — wody, oleju, chleba, słów — sprawiają w duszy to, co oznaczają. Poniżej wymieniamy i krótko opisujemy wszystkie siedem sakramentów, tak jak naucza Katechizm, abyś od razu znalazł pełną listę i istotę każdego z nich.

Siedem sakramentów świętych — pełna lista

Jest siedem sakramentów. Wszystkie zostały ustanowione przez samego Chrystusa i powierzone Kościołowi, aby przez nie udzielał ludziom owoców swojej męki. Oto ich lista w porządku, w jakim podaje je Katechizm:

1. Chrzest — brama do życia łaski, gładzi grzech pierworodny i czyni nas dziećmi Bożymi.
2. Bierzmowanie — umacnia ochrzczonego darami Ducha Świętego, czyniąc go żołnierzem Chrystusa.
3. Eucharystia — Najświętszy Sakrament, zawierający prawdziwie Ciało i Krew Pana Jezusa.
4. Pokuta — odpuszcza grzechy popełnione po chrzcie i pojednuje z Bogiem.
5. Namaszczenie chorych (Ostatnie Namaszczenie) — niesie ulgę i łaskę ciężko choremu.
6. Kapłaństwo (Święcenia) — daje władzę sprawowania sakramentów i pasienia dusz.
7. Małżeństwo — uświęca związek mężczyzny i kobiety oraz rodzenie i wychowanie dzieci.

Katechizm św. Piusa X dzieli je jeszcze na dwie grupy: sakramenty umarłych — chrzest i pokuta, które przywracają życie łaski duszy umarłej przez grzech — oraz sakramenty żywych — pięć pozostałych, które pomnażają łaskę w tym, kto już ją posiada i przyjmuje je w stanie łaski uświęcającej.

Sakramenty święte po kolei (do druku)

Dla nauki katechizmu lub przepisania do zeszytu podajemy siedem sakramentów po kolei, w krótkiej formie do druku:

1. Chrzest
2. Bierzmowanie
3. Eucharystia (Najświętszy Sakrament)
4. Pokuta (spowiedź)
5. Namaszczenie chorych
6. Kapłaństwo (Święcenia)
7. Małżeństwo

To ten sam porządek, w jakim podaje je Katechizm i w jakim zwykle uczy się ich na lekcjach religii. Bywają nazywane także sakramentami kościelnymi, ponieważ to Kościołowi Chrystus powierzył ich sprawowanie i strzeżenie aż do końca świata.

Krótki opis każdego z siedmiu sakramentów

Chrzest

Chrzest jest pierwszym i najpotrzebniejszym sakramentem, bramą do wszystkich innych. Przez polanie wodą i słowa „Ja ciebie chrzczę w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego" gładzi grzech pierworodny — a u dorosłych także grzechy uczynkowe — czyni nas przybranymi dziećmi Bożymi i dziedzicami nieba. Sam Pan ustanowił go, posyłając Apostołów: „Idąc tedy, nauczajcie wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego" (Mt 28, 19). Chrzest wyciska w duszy niezatarty charakter i dlatego można go przyjąć tylko raz. Więcej w naszym artykule o sakramencie chrztu.

Bierzmowanie

Bierzmowanie udoskonala łaskę chrztu. Przez namaszczenie świętym olejem (krzyżmem) i włożenie rąk biskupa daje pełnię Ducha Świętego, umacnia w wierze i czyni dojrzałym, mężnym żołnierzem Chrystusa, gotowym wyznawać wiarę nawet wobec prześladowań. Podobnie jak chrzest i kapłaństwo, wyciska w duszy charakter i przyjmuje się je tylko raz.

Eucharystia (Najświętszy Sakrament)

Eucharystia jest największym ze wszystkich sakramentów, ponieważ zawiera nie tylko łaskę, lecz samego Jezusa Chrystusa, sprawcę łaski. Pod postaciami chleba i wina jest prawdziwie obecne Jego Ciało i Krew. Pan obiecał ten dar i wezwał: „Jeślibyście nie jedli ciała Syna człowieczego, i nie pili krwi jego, nie będziecie mieć życia w sobie" (Jn 6, 54). Przyjmowana godnie, Eucharystia karmi i pomnaża w nas życie Boże. O samym przyjmowaniu Pana piszemy w artykule o Komunii świętej, a o pierwszym jej przyjęciu — w tekście o pierwszej Komunii świętej. Eucharystię przyjmujemy podczas Mszy trydenckiej, w której uobecnia się ofiara Chrystusa.

Pokuta (spowiedź)

Pokuta odpuszcza grzechy popełnione po chrzcie i pojednuje grzesznika z Bogiem oraz z Kościołem. Chrystus ustanowił ją w dniu zmartwychwstania, mówiąc Apostołom: „Weźmijcie Ducha Świętego; którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone" (Jn 20, 22–23). Do jej owocnego przyjęcia potrzeba rachunku sumienia, żalu, mocnego postanowienia poprawy, wyznania grzechów i zadośćuczynienia. Praktyczne wskazówki znajdziesz w naszym przewodniku po spowiedzi świętej.

Namaszczenie chorych (Ostatnie Namaszczenie)

Namaszczenie chorych niesie ciężko choremu szczególną łaskę: umacnia duszę, gładzi pozostałości grzechu, a niekiedy przywraca także zdrowie ciału, jeśli służy to zbawieniu. Jego ustanowienie poświadcza święty Jakub: „Choruje kto między wami? Niech wezwie kapłanów kościoła… namaszczając go olejem w imię Pańskie; a modlitwa wiary wybawi chorego" (Jk 5, 14–15).

Kapłaństwo (Święcenia)

Przez sakrament kapłaństwa Chrystus ustanawia swoich szafarzy: biskupów i kapłanów, którzy otrzymują władzę sprawowania Najświętszej Ofiary Mszy, odpuszczania grzechów i udzielania sakramentów oraz nauczania i prowadzenia wiernych. Także on wyciska w duszy niezatarty charakter i dlatego przyjmuje się go tylko raz. Skoro tak wiele dusz zależy od kapłana, warto otaczać go modlitwą za kapłanów.

Małżeństwo

Sakrament małżeństwa uświęca nierozerwalny związek jednego mężczyzny i jednej kobiety, dając im łaskę do wiernego wzajemnego miłowania oraz do rodzenia i chrześcijańskiego wychowania potomstwa. Pan Jezus podniósł je do godności sakramentu i przywrócił mu pierwotną nierozerwalność: co Bóg złączył, człowiek niech nie rozdziela.

Dlaczego mówimy o „siedmiu sakramentach świętych"?

Słowo sakrament oznacza widzialny i skuteczny znak łaski. Każdy z siedmiu sakramentów składa się z trzech rzeczy: materii (rzeczy widzialnej, np. wody w chrzcie), formy (słów, które jej towarzyszą) i szafarza, który ma zamiar czynić to, co czyni Kościół. To Jezus Chrystus, przez swoją mękę i śmierć, dał sakramentom moc udzielania łaski — dlatego nie są one wymysłem ludzkim, lecz świętym dziedzictwem, które Kościół wiernie przekazuje od wieków.

Liczba siedem nie jest przypadkowa. Sakramenty obejmują całe życie chrześcijanina: chrzest daje życie, bierzmowanie je wzmacnia, Eucharystia je karmi, pokuta je leczy, namaszczenie chorych umacnia w słabości, a kapłaństwo i małżeństwo budują Kościół i rodzinę. To pełny obraz łaski towarzyszącej człowiekowi od kolebki aż po próg wieczności.

Trzy sakramenty, które wyciskają niezatarty charakter

Spośród siedmiu sakramentów trzy można przyjąć tylko raz w życiu: chrzest, bierzmowanie i kapłaństwo. Wyciskają one bowiem w duszy duchowy znak — charakter — którego nic nie może zatrzeć. Naznacza on nas w chrzcie jako członków Chrystusa, w bierzmowaniu jako Jego żołnierzy, a w kapłaństwie jako Jego szafarzy. Pozostałe cztery sakramenty można przyjmować wielokrotnie.

Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego

Trzy pierwsze sakramenty — chrzest, bierzmowanie i Eucharystia — nazywamy sakramentami wtajemniczenia chrześcijańskiego. Przez nie człowiek zostaje stopniowo wprowadzony w pełnię życia Bożego: chrzest rodzi do życia łaski, bierzmowanie je umacnia, a Eucharystia karmi i dopełnia. Tradycyjny porządek ich przyjmowania to chrzest, następnie spowiedź i pierwsza Komunia, a wreszcie bierzmowanie, choć kolejność dwóch ostatnich bywała w dziejach różna. Wszystkie trzy razem czynią z człowieka pełnego, dojrzałego członka Kościoła.

Warunki dobrej spowiedzi — pięć warunków sakramentu pokuty

Aby sakrament pokuty był ważny i owocny, Katechizm wymienia pięć warunków dobrej spowiedzi:

1. Rachunek sumienia — szczere przypomnienie sobie grzechów popełnionych od ostatniej spowiedzi, ich rodzaju i — przy grzechach ciężkich — liczby.
2. Żal za grzechy — boleść duszy i obrzydzenie popełnionego grzechu z postanowieniem unikania go na przyszłość. Bez żalu nie ma odpuszczenia; jest to warunek najważniejszy.
3. Mocne postanowienie poprawy — szczera wola niegrzeszenia więcej i unikania okazji do grzechu.
4. Szczera spowiedź — wyznanie grzechów kapłanowi, zwłaszcza wszystkich grzechów ciężkich co do rodzaju i liczby; zatajenie ciężkiego grzechu czyni spowiedź świętokradzką.
5. Zadośćuczynienie Panu Bogu — wypełnienie pokuty (nałożonej przez spowiednika) oraz naprawienie wyrządzonych krzywd, na ile to możliwe.

Spośród nich żal i postanowienie poprawy są duszą całej spowiedzi: bez prawdziwego żalu nawet poprawne wyznanie grzechów nie sprawia odpuszczenia. Krótki akt żalu brzmi:

Boże, bądź miłościw mnie grzesznemu. Żałuję za wszystkie moje grzechy, bo Cię, Boże dobry i nieskończenie doskonały, nad wszystko miłuję, i mocno postanawiam przy Twojej łasce poprawić się i więcej nie grzeszyć. Amen.

Praktyczny przewodnik krok po kroku znajdziesz w naszym tekście o spowiedzi świętej.

Kto ustanowił sakramenty?

Wszystkie siedem sakramentów ustanowił sam Jezus Chrystus — żadnego nie wymyślił Kościół ani Apostołowie. To Pan, przez swoją mękę i śmierć, dał im moc udzielania łaski, a Kościołowi powierzył jedynie ich wierne sprawowanie. Pismo Święte poświadcza to wprost dla kilku z nich: chrzest (Mt 28, 19), Eucharystię (Łk 22, 19), pokutę (J 20, 22–23), namaszczenie chorych (Jk 5, 14–15). Pozostałe — bierzmowanie, kapłaństwo i małżeństwo podniesione do godności sakramentu — Kościół przyjął również z ustanowienia Chrystusa i głosi je niezmiennie od czasów apostolskich. Dlatego sakramenty są darem Bożym, a nie ludzkim zwyczajem.

Często zadawane pytania

Co to są sakramenty?

Sakramenty są widzialnymi i skutecznymi znakami łaski, ustanowionymi przez Jezusa Chrystusa. Pod osłoną rzeczy widzialnych sprawiają w duszy łaskę, którą oznaczają — na przykład woda chrztu obmywa duszę z grzechu, podobnie jak obmywa ciało.

Ile jest sakramentów świętych?

Jest siedem sakramentów świętych: chrzest, bierzmowanie, Eucharystia, pokuta, namaszczenie chorych, kapłaństwo i małżeństwo. Wszystkie zostały ustanowione przez Chrystusa i powierzone Kościołowi.

Który sakrament jest najważniejszy?

Największym ze wszystkich sakramentów jest Eucharystia, ponieważ zawiera nie tylko łaskę, lecz samego Jezusa Chrystusa. Natomiast najpotrzebniejsze do zbawienia są chrzest — bezwzględnie konieczny dla wszystkich — oraz pokuta, konieczna dla tych, którzy zgrzeszyli ciężko po chrzcie.

Które sakramenty można przyjąć tylko raz?

Trzy: chrzest, bierzmowanie i kapłaństwo. Wyciskają one w duszy niezatarty charakter, dlatego nie powtarza się ich. Pozostałe sakramenty — Eucharystię, pokutę, namaszczenie chorych i małżeństwo — można przyjmować wielokrotnie.

Czym różnią się sakramenty umarłych od sakramentów żywych?

Sakramenty umarłych — chrzest i pokuta — przywracają życie łaski duszy umarłej przez grzech. Sakramenty żywych — bierzmowanie, Eucharystia, namaszczenie chorych, kapłaństwo i małżeństwo — pomnażają łaskę w tym, kto już ją posiada; należy je przyjmować w stanie łaski uświęcającej, inaczej popełnia się świętokradztwo.

Jakie są warunki sakramentu pokuty?

Pięć: rachunek sumienia, żal za grzechy, mocne postanowienie poprawy, szczera spowiedź (wyznanie grzechów) oraz zadośćuczynienie Panu Bogu. Najważniejszy jest żal — bez prawdziwego żalu za grzechy nie ma ich odpuszczenia.

Kto ustanowił sakramenty?

Wszystkie ustanowił sam Jezus Chrystus i powierzył je Kościołowi. Nie są wymysłem ludzkim: to Pan przez swoją mękę dał im moc udzielania łaski.

Co to są sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego?

To chrzest, bierzmowanie i Eucharystia — trzy sakramenty, które stopniowo wprowadzają człowieka w pełnię życia chrześcijańskiego i czynią go dojrzałym członkiem Kościoła.

Aplikacja Iter Fidei zawiera katechizm, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Katechizm św. Piusa X (część IV, O sakramentach; O pokucie); Katechizm Rzymski (Trydencki), część II, O sakramentach; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Mt 28, 19; Łk 22, 19; J 6, 54; J 20, 22–23; Jk 5, 14–15).