Sakrament małżeństwa

Sakrament małżeństwa jest świętym i nierozerwalnym zjednoczeniem między jednym mężczyzną a jedną kobietą, ustanowionym przez Boga w raju, a w Nowym Testamencie podniesionym przez Pana naszego Jezusa Chrystusa do godności sakramentu. Daje on małżonkom łaskę, aby miłowali się wzajemnie świętą miłością i po chrześcijańsku wychowywali swoje dzieci. Chcemy w tym artykule odpowiedzieć wprost na to, co najczęściej budzi pytanie: czym to małżeństwo właściwie jest, jakie są jego warunki i dlaczego Kościół naucza, że trwa ono aż do śmierci.

Czym jest sakrament małżeństwa?

Katechizm świętego Piusa X odpowiada krótko i jasno: „Małżeństwo jest sakramentem ustanowionym przez Naszego Pana Jezusa Chrystusa, który ustanawia święte i nierozerwalne zjednoczenie między mężczyzną a kobietą oraz daje im łaskę, aby świętą miłością miłowali się wzajemnie i po chrześcijańsku wychowywali swoje dzieci."

Dwie rzeczy zawierają się w tej definicji. Najpierw — węzeł: trwałe zjednoczenie dwojga osób, które stają się odtąd „jednym ciałem". Następnie — łaska: małżeństwo nie jest tylko umową, lecz znakiem świętym, który rzeczywiście sprawia to, co oznacza. Daje małżonkom siłę nadprzyrodzoną do wiernego wypełniania wszystkich obowiązków ich stanu.

Co odróżnia małżeństwo chrześcijańskie od zwykłej ludzkiej umowy? To, że Chrystus uczynił je obrazem swojego własnego zjednoczenia z Kościołem. Katechizm uczy, że „sakrament Małżeństwa oznacza nierozerwalne zjednoczenie Jezusa Chrystusa z Kościołem świętym, Jego oblubienicą". Mąż ma miłować żonę tak, jak Chrystus umiłował Kościół i wydał się za niego — to znaczy miłością ofiarną, czystą i wierną aż do końca.

Dlatego dla dwojga ochrzczonych nie da się oddzielić umowy od sakramentu. „Między chrześcijanami nie może istnieć prawdziwe małżeństwo bez sakramentu" — naucza Katechizm Piusa X. Samo zaś małżeństwo cywilne, choć użyteczne dla skutków prawnych, „nie jest sakramentem ani, w następstwie, prawdziwym małżeństwem".

Trzy dobra małżeństwa: jedność, wierność, otwartość na życie

Katechizm Soboru Trydenckiego wyróżnia „trzy dobra szczególne właściwe Małżeństwu": dzieci, wierność i Sakrament. W nich mieści się wszystko, czym małżeństwo jest z woli Bożej.

Otwartość na życie. Pierwszym celem małżeństwa, rozważanego jako związek naturalny, jest „rozmnożenie rodzaju ludzkiego". Lecz dla chrześcijan cel ten zostaje wyniesiony wyżej: chodzi o to, aby zrodzić dzieci „mniej po to, aby pozostawić dziedziców swoich dóbr, niż po to, aby dać Bogu wierzących i wiernych sług". Małżonkowie współpracują z Bogiem w przekazywaniu życia i w prowadzeniu nowych dusz ku niebu.

Wierność. Drugim dobrem jest wzajemna wierność. Trydent przypomina słowa Apostoła: „Niewiasta nie należy do siebie, lecz należy do swego męża; a mężczyzna nie należy do siebie, lecz należy do swej żony". Ta wierność to nie tylko unikanie cudzołóstwa, lecz miłość „całkiem czysta i całkiem nieskalana, bardzo różna od miłości nieuporządkowanej" — miłość podobna do miłości Chrystusa względem Kościoła.

Jedność i nierozerwalność (Sakrament). Trzecim dobrem jest sam węzeł sakramentalny — „nierozerwalna więź, która jednoczy Małżonków". Tak jak Chrystus nigdy nie opuszcza swojego Kościoła, tak małżonkowie nie mogą być od siebie oddzieleni.

Dlaczego małżeństwo jest nierozerwalne?

To pytanie zadawano już Panu Jezusowi. W Ewangelii według świętego Mateusza faryzeusze pytają, czy wolno mężowi oddalić żonę. Pan odpowiada, sięgając do samego początku:

„Nie czytaliście, że ten który stworzył człowieka na początku, »mężczyzną i niewiastą stworzył ich?« I rzekł: »Dlatego opuści człowiek ojca i matkę, i złączy się z żoną swoją, i będą dwoje w jednym ciele.« A tak już nie są dwoje, ale jedno ciało. Co więc Bóg złączył, człowiek niech nie rozłącza." (Mt 19, 4–6, Biblia Wujka)

Gdy zaś pytają, czemu Mojżesz pozwolił dawać list rozwodowy, Pan odpowiada stanowczo: „Mojżesz dla twardości serca waszego pozwolił wam opuszczać żony wasze, lecz od początku nie było tak" (Mt 19, 8). Chrystus przywraca więc małżeństwu jego pierwotną świętość: jedno z jedną, na zawsze.

Stąd nauka Kościoła jest jednoznaczna. Węzeł małżeński „może być rozwiązany jedynie przez śmierć jednego z małżonków" — tak ustanowił Bóg od początku, a Chrystus uroczyście to potwierdził. Żadna władza świecka nie może tego węzła rozerwać: nie może ona „wtrącać się w materię sakramentu ani rozłączać tego, co Bóg złączył".

Nierozerwalność nie jest ciężarem nałożonym dla samej surowości. Jest darem i obietnicą. To pewność, że miłość małżeńska ma fundament mocniejszy niż uczucie i nastrój chwili — fundament, którym jest wierność samego Boga.

Jakie są warunki ważnego małżeństwa?

Aby zawrzeć małżeństwo ważnie, Katechizm Piusa X wymienia dwa warunki: być wolnym od wszelkiej przeszkody zrywającej oraz dobrowolnie wyrazić zgodę na umowę małżeńską wobec własnego proboszcza (lub kapłana przez niego delegowanego) i dwóch świadków.

Aby zaś zawrzeć je godziwie, czyli bez grzechu, trzeba ponadto być wolnym od przeszkód wzbraniających, być pouczonym w głównych prawdach wiary oraz być w stanie łaski uświęcającej — „gdyż bez tego popełniłoby się świętokradztwo". Kto przyjmuje sakrament w grzechu ciężkim, profanuje rzecz świętą.

Kto udziela tego sakramentu?

Rzecz osobliwa: szafarzami sakramentu małżeństwa są sami małżonkowie. To oni, wyrażając zgodę wobec Kościoła, udzielają sobie nawzajem sakramentu. Inaczej niż w przypadku kapłaństwa, które wyciska na duszy niezatarte znamię i czyni szafarzem sakramentów innych, tu kapłan jest urzędowym świadkiem Kościoła i udziela błogosławieństwa, lecz — jak wyjaśnia Katechizm — błogosławieństwo to „nie jest konieczne do zaistnienia sakramentu", choć jest udzielane, aby zatwierdzić związek w imieniu Kościoła i sprowadzić na małżonków obfitsze błogosławieństwo Boże.

Czym są przeszkody małżeńskie?

Przeszkody to okoliczności, które czynią małżeństwo nieważnym albo niegodziwym. Te pierwsze nazywamy zrywającymi (np. pokrewieństwo naturalne aż do czwartego stopnia, pokrewieństwo duchowe, uroczysty ślub czystości), te drugie — wzbraniającymi. Wierni mają obowiązek ujawniać znane sobie przeszkody władzy kościelnej; po to właśnie proboszczowie głoszą zapowiedzi. Jedynie Kościół ma władzę ustanawiania przeszkód, dyspensowania od nich i orzekania o ważności małżeństwa chrześcijańskiego.

Jak dobrze przygotować się do małżeństwa?

Katechizm Piusa X daje konkretne wskazania. Kto zawiera małżeństwo, powinien mieć właściwą intencję: spełnić wolę Bożą, która powołuje go do tego stanu; dokonać w małżeństwie zbawienia swojej duszy; oraz po chrześcijańsku wychować dzieci, jeśli Bóg da mu je mieć.

Sama zaś dobra dyspozycja obejmuje:

1. modlitwę — polecać się Bogu, aby poznać Jego wolę i otrzymać potrzebne łaski;
2. radę rodziców — przed zaręczynami zasięgnąć ich rady, jak nakazuje należny im szacunek;
3. dobrą spowiedź — przygotować się przez spowiedź, a jeśli trzeba, nawet generalną z całego życia;
4. czystość — unikać we wzajemnych stosunkach wszelkiej niebezpiecznej poufałości w czynach i słowach.

Katechizm Trydencki dodaje obraz pełen powagi: Anioł Rafael ostrzegał Tobiasza, że szatan ma władzę nad tymi, „którzy wchodzą w małżeństwo, nie myśląc o Bogu", lecz jedynie aby zaspokoić namiętności. Małżeństwo trzeba przyjmować „z bojaźnią Pańską, w pragnieniu posiadania dzieci, a nie zaspokojenia swoich namiętności". Stan małżeński jest drogą do świętości — i tak należy nań wstępować.

Jeśli chcesz lepiej poznać całą ekonomię łaski, zobacz nasz przegląd siedmiu sakramentów. A tym, którzy proszą o świętą patronkę małżeństw, rodzin i dobrego potomstwa, polecamy nabożeństwo do świętej Anny, matki Najświętszej Maryi Panny. Pomocą są także stałe ćwiczenia pobożne: różaniec, rzetelna spowiedź i wierność przykazaniom kościelnym.

Często zadawane pytania

Czym jest sakrament małżeństwa?

Jest to święte i nierozerwalne zjednoczenie mężczyzny i kobiety, ustanowione przez Boga, a podniesione przez Chrystusa do godności sakramentu. Daje ono małżonkom łaskę do wzajemnej miłości i chrześcijańskiego wychowania dzieci, będąc znakiem zjednoczenia Chrystusa z Kościołem.

Dlaczego małżeństwo katolickie jest nierozerwalne?

Ponieważ tak ustanowił je Bóg od początku, a Chrystus to potwierdził słowami: „Co więc Bóg złączył, człowiek niech nie rozłącza" (Mt 19, 6). Węzeł małżeński może rozwiązać jedynie śmierć jednego z małżonków; żadna władza świecka nie ma mocy go zerwać.

Co mówi Biblia o chodzeniu do kościoła i o sakramentach?

Pan ustanowił sakramenty jako widzialne znaki łaski i nakazał wiernym karmić się nimi we wspólnocie Kościoła. Małżeństwo zawiera się publicznie, wobec kapłana i świadków, właśnie dlatego, że Kościół jest świadkiem i stróżem tego węzła. Życie sakramentalne — Msza, spowiedź, Komunia — jest zwyczajną drogą, którą Bóg uświęca rodzinę.

Kto udziela sakramentu małżeństwa?

Udzielają go sobie wzajemnie sami małżonkowie, wyrażając zgodę wobec Kościoła. Kapłan jest urzędowym świadkiem i udziela błogosławieństwa, które nie jest konieczne do zaistnienia sakramentu, lecz zatwierdza związek w imieniu Kościoła.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby ważnie zawrzeć małżeństwo?

Trzeba być wolnym od przeszkody zrywającej oraz dobrowolnie wyrazić zgodę wobec własnego proboszcza (lub kapłana delegowanego) i dwóch świadków. Aby zaś zawrzeć je godziwie, należy nadto być w stanie łaski i pouczonym w prawdach wiary.

W tym samym duchu zob. modlitwa o dobrego meza.

Aplikacja Iter Fidei zawiera katechizm, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Katechizm świętego Piusa X, rozdz. „Małżeństwo"; Katechizm Rzymski (Soboru Trydenckiego), rozdz. o sakramencie małżeństwa; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ewangelia św. Mateusza, rozdz. 19).