Matka Boża Szkaplerzna i szkaplerz karmelitański

Matka Boża Szkaplerzna to tytuł, pod którym czcimy Najświętszą Maryję Pannę jako Patronkę i Królową zakonu karmelitańskiego — Tę, która dała światu szkaplerz karmelitański jako znak swojej szczególnej opieki. Jej święto obchodzimy 16 lipca, w dniu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Nie jest to inna Maryja niż ta z Ewangelii: to ta sama Matka, którą Anioł pozdrowił słowami „Bądź pozdrowiona, łaski pełna, Pan z tobą, błogosławionaś ty między niewiastami" (Łk 1, 28), a którą my dziś przyzywamy, nosząc na sobie Jej znak. Jeśli przychodzisz tu, by zrozumieć szkaplerz i jego obietnicę, podajemy istotę od razu — historia i tradycja są poniżej.

Kim jest Matka Boża Szkaplerzna (16 lipca)

Czcimy Maryję pod tym tytułem jako Matkę Bożą z Góry Karmel. Karmel to pasmo wzgórz w Ziemi Świętej, na którym już prorok Eliasz bronił czci jedynego Boga; tam też, jak głosi pobożna tradycja, narodził się zakon karmelitów, oddany całkowicie służbie Bogarodzicy. Maryja jest dla synów Karmelu Matką, Siostrą i Panią, a szkaplerz, który noszą, jest jakby Jej szatą zarzuconą na ich ramiona.

Święto 16 lipca upamiętnia objawienie, w którym Maryja powierzyła Kościołowi nabożeństwo szkaplerzne. Tego dnia w kościołach karmelitańskich i w wielu parafiach poświęca się i przyjmuje szkaplerze, odmawia się litanię i odnawia oddanie się Matce Bożej. To dzień, w którym dziękujemy Maryi za to, że nie tylko wstawia się za nami w niebie, lecz dała nam widzialny znak swojej macierzyńskiej troski.

Krótka modlitwa do Matki Bożej Szkaplerznej

Oto tradycyjne wezwanie, którym przyzywamy Matkę Bożą z Góry Karmel:

O najpiękniejszy Kwiecie Karmelu, Winnico kwitnąca,
Ozdobo nieba, Panno i Matko niewysłowiona,
Matko Boża Szkaplerzna, otocz nas płaszczem swojej opieki.
Wspomóż nas, Gwiazdo morza, Bramo niebieska,
i przez ten święty znak prowadź nas bezpiecznie do Twojego Syna.
Pod Twoją obronę uciekamy się, święta Boża Rodzicielko. Amen.

Możesz dołączyć do niej krótki akt oddania: Maryjo, ubierz mnie w szatę swojej łaski i zachowaj mnie aż do śmierci wiernym Twojemu Synowi. Tak modlimy się prawdziwie po katolicku — nie traktując szkaplerza jak amuletu, lecz jak znaku przymierza z Matką.

Szkaplerz karmelitański i obietnica świętego Szymona Stocka

Szkaplerz karmelitański w swojej pełnej, zakonnej postaci jest długim pasem sukna, który mnisi zarzucają na habit, opadającym na piersi i plecy. Jego nazwa pochodzi od łacińskiego scapulae — „ramiona". Dla świeckich wiernych Kościół ustanowił mały szkaplerz: dwa kawałki brązowego sukna połączone tasiemkami, noszone tak, by jeden spoczywał na piersi, a drugi na plecach. Jest to brązowy szkaplerz Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel — najstarszy i najczęściej noszony ze wszystkich szkaplerzy.

Pobożna tradycja Karmelu głosi, że w nocy z 15 na 16 lipca 1251 roku Najświętsza Maryja Panna ukazała się świętemu Szymonowi Stockowi, generałowi zakonu karmelitów w Anglii, który gorąco prosił Ją o pomoc dla swej udręczonej wspólnoty. Maryja podała mu szkaplerz i wyrzekła słowa obietnicy szkaplerza: kto pobożnie nosić go będzie aż do śmierci, ten nie zazna ognia piekielnego, lecz zostanie zachowany i przez Nią doprowadzony do zbawienia.

Co naprawdę oznacza obietnica szkaplerza

Trzeba dobrze zrozumieć tę obietnicę, by jej nie wypaczyć. Szkaplerz nie jest talizmanem. Sam kawałek sukna nikogo nie zbawia. Obietnica zakłada to, co zawsze zakłada nabożeństwo katolickie: życie w łasce Bożej, wierność przykazaniom i szczerą cześć dla Maryi. Noszenie szkaplerza jest znakiem oddania — zewnętrznym wyrazem tego, że człowiek powierzył się Matce Bożej i pragnie umrzeć w przyjaźni z Bogiem. Maryja obiecuje, że tak oddanego sługę otoczy szczególną opieką, zwłaszcza w godzinie śmierci, wyjednując mu łaskę ostatecznej pokuty i wytrwania.

Z nabożeństwem tym łączy się też tradycyjny przywilej sobotni: pobożna tradycja głosi, że Maryja wyrwie z czyśćca i wprowadzi do nieba — w pierwszą sobotę po śmierci — tych, którzy nosili szkaplerz, zachowywali czystość według swego stanu i odmawiali wyznaczone modlitwy. Kościół zezwala wiernym na pobożną wiarę w ten przywilej, nie czyniąc z niego dogmatu, lecz zachętą do świętego życia.

Jak nosić szkaplerz karmelitański

By czerpać z tego nabożeństwa, należy zachować jego tradycyjne warunki — proste, lecz wiążące:

• Przyjęcie z rąk kapłana. Pierwszy szkaplerz musi pobłogosławić i nałożyć kapłan mający odpowiednie uprawnienie, włączając wiernego do bractwa szkaplerznego. Czyni się to zwykle krótkim obrzędem, najczęściej właśnie 16 lipca lub przy okazji misji parafialnych.
• Noszenie dniem i nocą. Szkaplerz nosi się stale, na ramionach, tak by jedna część spoczywała na piersi, druga na plecach. To znak, że oddanie Maryi towarzyszy nam zawsze, a nie tylko w kościele.
• Wymiana zużytego. Gdy sukno się zniszczy, wymienia się je na nowe; nowego egzemplarza nie trzeba ponownie poświęcać, jeśli zastępuje on poprzedni.
• Medalik szkaplerzny. Papież Pius X zezwolił, by zamiast sukiennego szkaplerza nosić poświęcony medalik szkaplerzny — z wizerunkiem Najświętszego Serca z jednej, a Matki Bożej z drugiej strony. Tradycja ceni jednak wyżej szkaplerz z sukna, jako wierniejszy znak Maryjnej szaty.

Kto przyjął szkaplerz, zwykle zobowiązuje się też do codziennej modlitwy — najczęściej do odmawiania Małych Godzinek o Najświętszej Maryi Pannie albo, gdy ich odmówić nie może, przynajmniej części Różańca lub innych modlitw wyznaczonych przez kapłana. W ten sposób znak zewnętrzny żywi się modlitwą wewnętrzną.

Karmel i Maryja w Piśmie Świętym

Cześć dla Matki Bożej z Karmelu sięga korzeniami samego Pisma. Na Górze Karmel prorok Eliasz ujrzał zapowiedź deszczu po długiej suszy: „oto obłoczek mały jako stopa człowiecza występował z morza" (3 Krl 18, 44). Ojcowie Karmelu widzieli w tym małym obłoku, który przyniósł życiodajny deszcz spalonej ziemi, figurę Maryi — Tej, która z ludzkości wyniszczonej grzechem wzeszła czysta i przyniosła światu Zbawiciela. Oblubienica z Pieśni nad pieśniami nosi zaś koronę tej góry: „Głowa twoja jak Karmel" (Pnp 7, 5).

Czcząc Matkę Bożą Szkaplerzną, czcimy tę samą Niewiastę, o której Elżbieta zawołała: „Błogosławionaś ty między niewiastami, i błogosławiony owoc żywota twojego" (Łk 1, 42), i którą sam Chrystus dał nam za Matkę z wysokości krzyża: „Niewiasto, oto syn twój… Oto matka twoja" (J 19, 26-27). Apokalipsa ukazuje Ją w chwale: „Niewiasta obleczona w słońce a księżyc pod jej nogami i na głowie jej korona z gwiazd dwunastu" (Ap 12, 1). Szkaplerz jest nicią, która wiąże naszą codzienność z tą niebieską Królową.

Często zadawane pytania

Kiedy powstała litania loretańska?

Litania loretańska, którą najczęściej odmawiamy ku czci Maryi — także Matki Bożej Szkaplerznej — ukształtowała się w sanktuarium w Loreto we Włoszech i była tam śpiewana już w XVI wieku; papież Sykstus V zatwierdził ją w 1587 roku. Jej pełny tekst po polsku i po łacinie znajdziesz w naszym osobnym wpisie.

Co to jest nowenna do Matki Bożej Szkaplerznej?

Nowenna to dziewięć dni modlitwy w jednej intencji. Przed świętem 16 lipca wielu wiernych odprawia nowennę do Matki Bożej Szkaplerznej, codziennie odmawiając litanię, dziesiątek Różańca i akt oddania się Matce Bożej z Karmelu, prosząc o łaskę wytrwania i dobrej śmierci.

Czy szkaplerz zapewnia zbawienie sam przez się?

Nie. Szkaplerz jest znakiem oddania Maryi, a nie amuletem. Obietnica dotyczy tych, którzy noszą go pobożnie, żyją w łasce Bożej i zachowują wierność przykazaniom. To Maryja zbawia przez wstawiennictwo u Syna — sukno jedynie wyraża nasze przymierze z Nią.

Skąd wzięła się obietnica szkaplerza?

Z objawienia danego, według tradycji karmelitańskiej, świętemu Szymonowi Stockowi w 1251 roku, gdy Maryja podała mu szkaplerz, obiecując szczególną opiekę i ratunek od potępienia tym, którzy będą go pobożnie nosić aż do śmierci.

Jak otrzymać szkaplerz karmelitański?

Pierwszy szkaplerz nakłada i błogosławi kapłan, włączając wiernego do bractwa szkaplerznego — zwykle podczas obrzędu 16 lipca lub misji parafialnych. Potem nosi się go stale, a zużyte sukno wymienia na nowe bez ponownego poświęcania.

Jeśli chcesz pogłębić swoją pobożność maryjną, zajrzyj do naszych innych wpisów:

• Litania Loretańska — wezwania do Matki Bożej po polsku i łacinie
• Pod Twoją obronę — najstarsza modlitwa maryjna Kościoła
• Zdrowaś Maryjo — pozdrowienie anielskie
• Różaniec — modlitwa wielu czcicieli szkaplerza
• Matka Boża Częstochowska — Królowa Polski z Jasnej Góry
• Niepokalane Poczęcie — przywilej Matki Bożej

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy maryjne, różaniec i litanie, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Trzecia Księga Królewska, Pieśń nad pieśniami, Ewangelia wg św. Łukasza, Ewangelia wg św. Jana, Apokalipsa). Tradycja zakonu karmelitów; objawienie świętego Szymona Stocka (1251); przywilej sobotni; rozporządzenia papieża Piusa X dotyczące medalika szkaplerznego.