Litania do św. Antoniego z Padwy

Niewielu świętych cieszy się tak powszechną i serdeczną czcią jak święty Antoni z Padwy. Lud chrześcijański przyzywa go w drobnych troskach codziennego dnia — gdy zginie klucz, dokument czy obrączka — a zarazem Kościół stawia go pośród największych nauczycieli wiary, ogłaszając Doktorem Kościoła. Litania do św. Antoniego łączy te dwie twarze tego samego świętego: cudotwórcę bliskiego prostym ludziom i kaznodzieję, którego nazwano "arką Testamentu" za jego znajomość Pisma.

Poniżej podajemy tekst tej litanii w formie używanej do prywatnego nabożeństwa, wyjaśniamy znaczenie poszczególnych wezwań oraz przypominamy krótkie życie tego, którego wzywamy. Czynimy to z ufnością, lecz bez zabobonu — pamiętając, że modlitwa nie jest zaklęciem, a celem nie jest sama odzyskana rzecz, lecz wzrost w zaufaniu Bogu.

Czym jest litania do świętego Antoniego

Litania to dawna forma modlitwy błagalnej: po krótkim wstępie do Trójcy Przenajświętszej następuje długi szereg wezwań, na które wszyscy odpowiadają jednym, powtarzanym refrenem. W litaniach do świętych odpowiadamy słowami "módl się za nami", bo nie czcimy świętego jak Boga, lecz prosimy go, by modlił się razem z nami i za nas. Każde wezwanie jest jakby jednym promieniem światła padającym na tę samą postać.

W odróżnieniu od Litanii Loretańskiej czy Litanii do św. Józefa, które Stolica Apostolska zatwierdziła do publicznego użytku liturgicznego, litania do świętego Antoniego jest modlitwą prywatnego nabożeństwa: nie ma jej w Indeksie Litanii Rytuału Rzymskiego i nie została zatwierdzona do odmawiania publicznego. Krąży w kilku zbliżonych wersjach, bez jednego ustalonego tekstu; poniższa jest jedną z wersji spotykanych w polskich modlitewnikach.

Pełny tekst litanii

Litanię możemy odmawiać sami albo wspólnie. Gdy modlimy się we wspólnocie, prowadzący wypowiada wezwanie, a wszyscy odpowiadają refrenem; modląc się sami, czytamy i jedno, i drugie.

Kyrie, elejson. Chryste, elejson. Kyrie, elejson.
Chryste, usłysz nas. Chryste, wysłuchaj nas.

Ojcze z nieba Boże, zmiłuj się nad nami.
Synu, Odkupicielu świata, Boże, zmiłuj się nad nami.
Duchu Święty Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Trójco, Jedyny Boże, zmiłuj się nad nami.

Święta Maryjo, módl się za nami.
Święty Antoni z Padwy, módl się za nami.
Chwało zakonu serafickiego,
Naśladowco świętego Franciszka,
Mężu świętości apostolskiej,
Wzorze doskonałości ewangelicznej,
Niezmordowany głosicielu Słowa Bożego,
Młocie na heretyków,
Arko Testamentu,
Skarbnico Pisma Świętego,
Postrachu duchów piekielnych,
Pociecho strapionych,
Ucieczko grzeszników,
Opiekunie ubogich,
Żywicielu głodnych,
Patronie rzeczy zgubionych,
Cudotwórco potężny,
Czcicielu Dzieciątka Jezus,
Miłośniku czystości,
Wzorze pokory i posłuszeństwa,
Doktorze Kościoła świętego, módl się za nami.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.

W. Módl się za nami, święty Antoni.
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Módlmy się. Wszechmogący, wieczny Boże, Ty dałeś swojemu ludowi świętego Antoniego za znamienitego kaznodzieję i gorliwego orędownika w potrzebach; spraw, prosimy, abyśmy wspierani jego pomocą wiernie żyli według nauki chrześcijańskiej i we wszelkich przeciwnościach doznawali Twojej opieki. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Znaczenie wezwań

Tytuły litanii nie zostały dobrane przypadkowo. Każdy z nich streszcza jakiś rys życia świętego albo prawdę zaczerpniętą z dawnej nauki Kościoła.

Naśladowco świętego Franciszka, Chwało zakonu serafickiego. Antoni porzucił uczone kanonickie życie, by przywdziać ubogi habit synów świętego Franciszka. Te wezwania przypominają, że całe jego apostolstwo wyrosło z franciszkańskiego ubóstwa i prostoty.

Młocie na heretyków, Arko Testamentu, Skarbnico Pisma Świętego. Współcześni nadali mu te tytuły za niezrównaną znajomość Biblii i moc, z jaką zbijał błędy fałszywych nauczycieli. Sam święty Franciszek polecił mu nauczać braci teologii — pod warunkiem, że nie zgasi w nich "ducha modlitwy".

Niezmordowany głosicielu Słowa Bożego. Antoni przemierzał Włochy i południową Francję, głosząc Ewangelię tłumom tak licznym, że nie mieściły się w kościołach. Pan Jezus zachęcał: "Proście, a będzie wam dane; szukajcie, a znajdziecie; pukajcie, a będzie wam otworzone" (Mt 7, 7) — i właśnie ku takiej ufnej modlitwie prowadziło jego kaznodziejstwo.

Patronie rzeczy zgubionych, Cudotwórco potężny. To najbardziej znany z jego tytułów. Najstarsze podanie opowiada, że pewien nowicjusz, opuszczając klasztor, zabrał psałterz Antoniego z jego własnoręcznymi notatkami. Święty modlił się gorąco o odzyskanie księgi — i skruszony zbieg wkrótce wrócił, oddając zarówno psałterz, jak i powołanie. Tak modlitwa przywróciła nie tylko rzecz utraconą, ale i utraconą duszę. Stąd Kościół widzi w Antonim orędownika we wszystkim, co zginęło.

Czcicielu Dzieciątka Jezus. Pobożna tradycja głosi, że święty doznał wizji, w której tulił do siebie Dziecię Jezus. Dlatego w ikonografii przedstawia się go zwykle z Dzieciątkiem na ręku, a obok z lilią i księgą — znakami czystości i umiłowania słowa Bożego.

Dlaczego patron rzeczy zgubionych

W tytule "patrona rzeczy zgubionych" kryje się głębsza nauka, niż mogłoby się zdawać. Ewangelia mówi o pasterzu, który zostawia dziewięćdziesiąt dziewięć owiec i idzie szukać tej jednej, "aż ją odnajdzie" (Łk 15, 4), oraz o niewieście, która zapala świecę i wymiata dom, póki nie znajdzie zgubionej drachmy (por. Łk 15, 8). To Bóg jest Tym, który szuka, gdy coś zginie — a kresem każdego odnalezienia jest radość, "radość przed aniołami Bożymi nad jednym grzesznikiem pokutę czyniącym" (Łk 15, 10).

Prosząc świętego Antoniego o odnalezienie drobnej rzeczy, uczymy się więc prosić o rzecz nieskończenie cenniejszą: o to, by nigdy nie zaginęła nasza dusza. Dlatego do litanii dobrze dołączyć krótszą, codzienną modlitwę do świętego Antoniego o odnalezienie zguby — zawsze pamiętając, że "bliski jest Pan tym, którzy są strapionego serca" (Ps 33, 19).

Krótkie życie św. Antoniego z Padwy

Antoni urodził się około roku 1195 w Lizbonie i na chrzcie otrzymał imię Ferdynand. Jako młodzieniec wstąpił do kanoników regularnych świętego Augustyna, gdzie oddał się gorliwie studium Pisma Świętego. Gdy do Portugalii przywieziono relikwie pierwszych franciszkańskich męczenników, zapragnął oddać życie za Chrystusa i przeszedł do ubogiego zakonu świętego Franciszka, przyjmując imię Antoni.

Bóg poprowadził go jednak drogą inną niż męczeństwo. Odkryto w nim niezwykły dar kaznodziejski; przemierzał Włochy i Francję, zwalczając błędy heretyków i nawracając tłumy. Osiadł wreszcie w Padwie, gdzie zmarł wyczerpany trudami 13 czerwca 1231 roku, mając zaledwie około trzydziestu sześciu lat. Kanonizowano go niespełna rok po śmierci, w roku 1232, przez papieża Grzegorza IX. W roku 1946 papież Pius XII ogłosił go Doktorem Kościoła, nadając mu tytuł Doctor Evangelicus — "Doktor Ewangeliczny". Jego święto obchodzimy 13 czerwca.

Kiedy odmawiać litanię

Litanię do świętego Antoniego odmawiamy szczególnie 13 czerwca, w jego święto (w kalendarzu z 1962 roku święto III klasy), oraz we wtorki — dzień tradycyjnie poświęcony temu świętemu, gdyż we wtorek odbył się jego pogrzeb. Wielu wiernych włącza ją w nowennę dziewięciu wtorków albo odmawia w jakiejś szczególnej potrzebie. Dawny zwyczaj zachęcał też, by w podzięce za wysłuchanie wesprzeć ubogich — stąd znana w wielu krajach jałmużna zwana "chlebem świętego Antoniego". Jest to piękny owoc wdzięczności: odzyskawszy rzecz drobną, dzielimy się z tymi, którzy nie mają nawet jej. "Skosztujcie, a obaczcie, iż słodki jest Pan" (Ps 33, 9).

Nabożeństwa do świętego Antoniego

Do świętego Antoniego Kościół zwraca się w kilku formach, z których każda ma inną porę.

Codzienne wezwania podajemy przy modlitwie do świętego Antoniego; dziewięć dni obejmuje nowenna, a polski zwyczaj trzynastu wtorków opisujemy tamże. Jako orędownika w sprawach, w których zawiodły ludzkie środki, wymieniamy go wśród patronów spraw beznadziejnych, obok świętego Judy Tadeusza i świętej Rity.

Często zadawane pytania

Jak odprawić nowennę do św. Antoniego?

Nowenna to dziewięć dni modlitwy w jednej intencji, na wzór dziewięciu dni, w których Apostołowie wraz z Maryją trwali na modlitwie między Wniebowstąpieniem a Zesłaniem Ducha Świętego. Do świętego Antoniego odmawia się ją najczęściej przez dziewięć kolejnych wtorków, łącząc z nią często niniejszą litanię.

Ile trwa nowenna do św. Antoniego?

Klasyczna nowenna trwa dziewięć dni — stąd jej nazwa, od łacińskiego novem, "dziewięć". Istnieją jednak także formy rozłożone na dziewięć tygodni, jak nowenna dziewięciu wtorków do świętego Antoniego. Najważniejsze jest, by modlić się w jednej, jasno określonej intencji i z prawdziwą wiarą, a nie liczba odmówień.

Co to nowenna do św. Antoniego?

Jest to dziewięciodniowe (lub dziewięciotygodniowe) nabożeństwo, w którym przez kolejne dni prosimy o jakąś łaskę przez wstawiennictwo świętego Antoniego. Często towarzyszy mu odmawianie litanii oraz responsorium Si quaeris miracula. Nabożeństwo to ma charakter prywatny i nie jest częścią liturgii.

Czym litania do św. Antoniego różni się od Litanii Loretańskiej?

Obie mają ten sam układ — wstęp do Trójcy Świętej, szereg wezwań i modlitwę końcową. Litania Loretańska, zatwierdzona do użytku publicznego, wysławia Matkę Bożą; litania do świętego Antoniego należy do modlitw prywatnych i czci wielkiego cudotwórcę oraz Doktora Kościoła.

Pogłębienie

Święty Antoni należy do wielkiej rodziny świętych, których lud przyzywa w codziennych potrzebach. Zachęcamy do poznania także innych skarbów modlitwy Kościoła:

• Modlitwa do św. Antoniego — krótka modlitwa o odnalezienie rzeczy zgubionych i responsorium Si quaeris miracula.
• Litania do św. Józefa — do opiekuna Świętej Rodziny i patrona dobrej śmierci.
• Litania Loretańska — najsłynniejsza litania maryjna.
• Litania do Wszystkich Świętych — najstarsza litania Kościoła.
• Litania do św. Szarbela — do wielkiego cudotwórcy i pustelnika z Libanu.
• Jak odmawiać Różaniec — przewodnik po najważniejszej modlitwie maryjnej.

Aplikacja Iter Fidei zawiera litanie, modlitwy i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Tekst litanii: Litania do św. Antoniego Padewskiego w jednej z wersji spotykanych w polskich modlitewnikach; litania prywatnego nabożeństwa, nieobecna w Indeksie Litanii Rytuału Rzymskiego (wyd. Pustet 1925) i niezatwierdzona do odmawiania publicznego. Pismo Święte według przekładu ks. Jakuba Wujka: Ewangelia wg św. Mateusza 7, 7; Ewangelia wg św. Łukasza 15, 4. 8. 10; Psalm 33, 9. 19. Żywot świętego: tradycyjne lekcje Brewiarza Rzymskiego na 13 czerwca oraz "Żywoty Świętych" ks. Piotra Skargi; dane o kanonizacji (1232) i ogłoszeniu Doktorem Kościoła przez Piusa XII (1946).