Litania do Wszystkich Świętych

Spośród wszystkich litanii Kościoła Litania do Wszystkich Świętych jest najstarsza. Inne litanie — loretańska, do Najświętszego Serca, do świętego Józefa — narodziły się wieki później; ta sięga pierwszych stuleci, gdy lud chrześcijański wołał imiona męczenników nad ich grobami. Jest to modlitwa, którą Kościół zanosi w swoich najuroczystszych chwilach: w Wielką Sobotę nad wodą chrzcielną, w czasie procesji błagalnych, przy święceniach i konsekracjach. Przedstawiamy tutaj jej tekst w formie tradycyjnej — po polsku i po łacinie — wraz z wyjaśnieniem, dlaczego wzywamy świętych.

Najstarsza litania Kościoła

Litania to forma modlitwy złożona z krótkich wezwań, na które zgromadzenie odpowiada stałą formułą. Słowo pochodzi z greckiego litaneia, „błaganie". Litania do Wszystkich Świętych zrodziła się z procesji błagalnych Kościoła rzymskiego, gdy lud szedł ulicami miasta, nieraz nad grobami i relikwiami męczenników, wzywając kolejno świętych orędowników w niebie. Z biegiem wieków ustalił się jej porządek: najpierw błaganie skierowane do Trójcy Świętej, potem wzywanie świętych według ich godności, następnie prośby do Chrystusa o wybawienie od zła, a na końcu błagania w rozmaitych potrzebach Kościoła i ludu.

Jej budowa jest obrazem nieba i ziemi zjednoczonych w jednej modlitwie. Wzywamy Aniołów i Archaniołów, Patriarchów i Proroków, Apostołów i Ewangelistów, Męczenników, Biskupów i Doktorów, Kapłanów i Zakonników, święte niewiasty — a na koniec „Wszystkich Świętych i Święte Boże". Cały Kościół tryumfujący zostaje przyzwany na pomoc Kościołowi walczącemu na ziemi.

Dlaczego wzywamy świętych

Niektórzy pytają, czy zwracanie się do świętych nie ujmuje czci samemu Bogu. Tak nie jest. Nie modlimy się do świętych tak, jak modlimy się do Boga; prosimy ich, by modlili się za nas — stąd odpowiedź „módl się za nami". Święci nie są źródłem łaski, lecz jej orędownikami; cała ich moc pochodzi od Chrystusa, jedynego Pośrednika.

Pismo Święte ukazuje świętych w niebie, którzy przedstawiają Bogu nasze modlitwy. Święty Jan widzi w niebie starców, „każdy z nich miał cytry i czasze złote, pełne wonności, są to modlitwy świętych" (Ap 5, 8). Widzi też anioła, który „przyszedł i stanął przed ołtarzem, mając kadzielnicę złotą (...), aby złożył z modlitwami wszystkich świętych na ołtarz złoty" (Ap 8, 3). Niebo nie jest milczące wobec ziemi — modlitwy zanoszone są przed tron Boży.

Tę samą prawdę głosi List do Hebrajczyków, ukazując nas otoczonych „tak wielką chmurą świadectw" (Hbr 12, 1) i przybyłych „do duchów sprawiedliwych, doskonałych" (Hbr 12, 23). A jeśli — jak uczy święty Jakub — „wiele może ustawiczna prośba sprawiedliwego" (Jk 5, 16) na ziemi, o ileż więcej prośba sprawiedliwych, którzy oglądają już oblicze Boga. To właśnie nazywamy obcowaniem świętych.

Tekst Litanii (wybór) — po polsku i po łacinie

Litania jest długa; podajemy tu jej główne części w formie tradycyjnej. Po każdym wezwaniu następuje odpowiedź zaznaczona w nawiasie.

I. Błaganie do Boga

Kyrie, eleison. — Christe, eleison. — Kyrie, eleison.
Chryste, usłysz nas. (Christe, audi nos.)
Chryste, wysłuchaj nas. (Christe, exaudi nos.)

Ojcze z nieba Boże — Pater de caelis Deus — zmiłuj się nad nami.
Synu, Odkupicielu świata, Boże — Fili Redemptor mundi Deus — zmiłuj się nad nami.
Duchu Święty Boże — Spiritus Sancte Deus — zmiłuj się nad nami.
Święta Trójco, Jedyny Boże — Sancta Trinitas, unus Deus — zmiłuj się nad nami.

II. Wzywanie świętych (odpowiedź: módl się za nami — ora pro nobis)

Święta Maryjo — Sancta Maria
Święta Boża Rodzicielko — Sancta Dei Genetrix
Święta Panno nad pannami — Sancta Virgo virginum
Święty Michale — Sancte Michael
Święty Gabrielu — Święty Rafale
Wszyscy święci Aniołowie i Archaniołowie (módlcie się za nami)
Święty Janie Chrzcicielu — Sancte Ioannes Baptista
Święty Józefie — Sancte Ioseph
Święty Piotrze i Pawle — Sancte Petre, Sancte Paule
Święty Andrzeju, Janie, Tomaszu, Jakubie...
Święty Szczepanie — Sancte Stephane — pierwszy z Męczenników
Święty Wawrzyńcze, Wincenty, Cyprianie...
Święty Sylwestrze, Grzegorzu, Ambroży, Augustynie, Hieronimie...
Święty Benedykcie, Dominiku, Franciszku...
Święta Mario Magdaleno, Agato, Łucjo, Agnieszko, Cecylio, Katarzyno...
Wszyscy Święci i Święte Boże (przyczyńcie się za nami — intercedite pro nobis)

III. Wzywanie Chrystusa (odpowiedź: wybaw nas, Panie — libera nos, Domine)

Od wszelkiego zła — Ab omni malo
Od wszelkiego grzechu — Ab omni peccato
Od nagłej i niespodziewanej śmierci — A subitanea et improvisa morte
Od sideł diabelskich — Ab insidiis diaboli
Od moru, głodu i wojny — A peste, fame et bello
Przez Krzyż i Mękę Twoją — Per crucem et passionem tuam
Przez święte Zmartwychwstanie Twoje — Per sanctam resurrectionem tuam
W dzień sądu — In die iudicii

IV. Błaganie w rozmaitych potrzebach (odpowiedź: prosimy Cię, wysłuchaj nas — te rogamus, audi nos)

My grzeszni — Peccatores
Abyś Kościół Twój święty rządzić i zachować raczył
Abyś całemu ludowi chrześcijańskiemu pokój i jedność darować raczył
Abyś wszystkim wiernym zmarłym odpoczynek wieczny dać raczył
Abyś nas wysłuchać raczył — Ut nos exaudire digneris

V. Zakończenie

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata — przepuść nam, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata — wysłuchaj nas, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata — zmiłuj się nad nami.

Po wezwaniach następuje Ojcze nasz, psalm 69 (70) i oracje. Pełny tekst łaciński z polskim tłumaczeniem znajdziesz w aplikacji Iter Fidei.

Kiedy Kościół śpiewa tę litanię

Litania do Wszystkich Świętych ma swoje stałe miejsce w roku liturgicznym. W Wielką Sobotę, w czasie Wigilii Paschalnej, śpiewa się ją po poświęceniu wody chrzcielnej, gdy Kościół przygotowuje się do chrztu nowych dzieci — całe niebo zostaje wezwane, by towarzyszyło wkraczającym do owczarni. Śpiewa się ją również w dni krzyżowe i w procesjach błagalnych, gdy lud prosi o urodzaje, o oddalenie klęsk, o pokój. Rozbrzmiewa także przy święceniach kapłańskich i konsekracji biskupów, gdy kandydaci leżą krzyżem na posadzce, a Kościół wzywa nad nimi wszystkich świętych.

Litania jest siostrą innych wielkich litanii Kościoła. Gdy modlimy się do Matki Bożej, sięgamy po Litanię loretańską; gdy pragniemy uczcić serce Zbawiciela — po Litanię do Najświętszego Serca Pana Jezusa; a opiekuna Świętej Rodziny wzywamy w Litanii do świętego Józefa. Wszystkie one wyrastają z tej samej gleby co Litania do Wszystkich Świętych — najstarszego błagania ludu Bożego.

Gdy zaś po wezwaniu całego nieba chcemy zwrócić się do jednego z orędowników w naszej codziennej potrzebie, Kościół zna takie modlitwy szczegółowe — na przykład modlitwę do świętego Antoniego, patrona rzeczy zgubionych, którego imię rozbrzmiewa pośród świętych Wyznawców tej litanii. Z tej samej, najstarszej litanii wyrosły też osobne litanie do poszczególnych świętych: Litania do świętego Andrzeja Boboli, patrona Polski i męczennika, a także Litania do świętego Ojca Pio oraz Litania do świętego Jana Pawła II — orędowników bliskich naszym czasom.

Gdy zaś modlimy się za tych, którzy odeszli z tego świata, do błagania wszystkich świętych dołączamy Litanię za zmarłych, prosząc o wieczny odpoczynek dla dusz w czyśćcu cierpiących.

Litania śpiewana — melodia i forma muzyczna

Litania do Wszystkich Świętych jest z natury śpiewem, nie zaś jedynie tekstem do odczytania. Od najdawniejszych wieków Kościół rzymski śpiewał ją na prostą, błagalną melodię w tonie psalmowym: kantor lub schola intonuje wezwanie („Sancta Maria"), a lud odpowiada stałą formułą („ora pro nobis" — „módl się za nami") na powtarzającym się, łatwym do zapamiętania motywie. Ta naprzemienność kantora i ludu sprawia, że nawet długa litania płynie spokojnie i rytmicznie, niczym fala obejmująca całe zgromadzenie.

W formie tradycyjnej melodia gregoriańska litanii jest niemal sylabiczna — jedna nuta na sylabę — co czyni ją dostępną dla całego ludu, bez potrzeby wyszkolonego chóru. To dlatego rozbrzmiewa ona w Wielką Sobotę i w procesjach: ma jednoczyć głosy wiernych, nie zaś popisywać się kunsztem. Kto chce nauczyć się jej śpiewu, niech zacznie od samej odpowiedzi „módl się za nami" i powtarza ją za kantorem; reszta przyjdzie sama.

Litania do Wszystkich Świętych po polsku — śpiewana

Wielu szuka tej litanii śpiewanej po polsku. W liturgii tradycyjnej rdzeń litanii — wezwania świętych — śpiewa się po łacinie (Sancta Maria, ora pro nobis), gdyż taka jest forma rzymska. W nabożeństwach i procesjach poza samą liturgią można jednak śpiewać litanię w języku polskim, zachowując ten sam układ: kantor wzywa świętego po imieniu, lud odpowiada „módl się za nami". Polski tekst odpowiedzi układa się na tę samą prostą melodię, co łaciński, dzięki czemu śpiew pozostaje wierny tradycji, a zarazem zrozumiały dla wszystkich. Pełny tekst polski podaliśmy wyżej — można go śpiewać tak samo, jak się go odmawia.

Nuty i zapis melodii

Pytanie o nuty Litanii do Wszystkich Świętych jest pytaniem o jej zapis muzyczny. Tradycyjna melodia litanii zapisana jest w notacji gregoriańskiej (neumy na czterolinii) i znajduje się w Graduale Romanum oraz w Cantus selecti wydanych przez benedyktynów z Solesmes. Tam też podany jest ton wezwań i odpowiedzi w wersji uroczystej oraz ferialnej (prostszej). Kto czyta nowoczesną pięciolinię, znajdzie transkrypcje w polskich śpiewnikach liturgicznych. Sama melodia jest jednak tak prosta, że w praktyce procesyjnej przekazuje się ją ze słuchu, z pokolenia na pokolenie — i to jest jej najpewniejszy „zapis".

Litania śpiewana czy mówiona?

Czy litanię należy śpiewać, czy odmawiać? Obie formy są prawowite. W liturgii uroczystej — w Wigilię Paschalną, przy święceniach, w procesjach błagalnych — litania jest śpiewana, bo śpiew jest pełnym kształtem modlitwy Kościoła. W pobożności prywatnej, w rodzinie czy w małej wspólnocie, można ją z całą godnością odmawiać (litania mówiona): jeden prowadzi wezwania, pozostali odpowiadają „módl się za nami". Treść i owoc modlitwy pozostają te same; różni się jedynie uroczystość formy. Gdy nie ma kantora ani melodii, modlitwa mówiona w niczym nie jest uboższa.

Litania krótsza

W niektórych okolicznościach Kościół posługuje się krótszą formą litanii. Gdy litania towarzyszy długiej procesji albo gdy czas jest ograniczony, wezwania świętych można zredukować do głównych grup — Maryja, Aniołowie, święty Jan Chrzciciel, święty Józef, Apostołowie, Męczennicy, Wyznawcy, święte niewiasty — a następnie przejść wprost do błagań „Bądź nam miłościw" i „Baranku Boży". Skrócenie dotyczy liczby wzywanych świętych, nie zaś struktury modlitwy: zachowane zostają wszystkie pięć części (błaganie do Boga, wezwanie świętych, wezwanie Chrystusa, błagania w potrzebach, zakończenie). Krótsza forma jest praktycznym dostosowaniem, nie zaś inną litanią.

W modlitewniku — gdzie znaleźć pełny tekst

Litania do Wszystkich Świętych od wieków należy do stałego wyposażenia modlitewnika katolickiego. Znajdziemy ją w dawnych modlitewnikach polskich obok litanii loretańskiej i litanii do Najświętszego Serca, zwykle w dziale modlitw na Wielki Tydzień lub modlitw błagalnych. W tradycyjnym mszaliku (np. w układzie Mszału Rzymskiego) jej pełny śpiewany tekst łaciński z polskim tłumaczeniem umieszczony jest przy obrzędach Wigilii Paschalnej. Aplikacja Iter Fidei zawiera pełną litanię w formie tradycyjnej — po łacinie i po polsku, z audio — tak by można było ją nosić ze sobą jak dawny modlitewnik.

⚠️ Uwaga o nowszych formach

W wyniku późniejszych reform soborowych Litania do Wszystkich Świętych została skrócona i przeredagowana: zmieniono kolejność wezwań, usunięto część świętych, dodano innych. Wyjaśniamy to dla jasności — nie zalecamy jednak nowszych redakcji jako form tradycyjnych. Forma podana powyżej, tradycyjna, jest tą, którą Kościół rzymski śpiewał przez wieki i którą polecamy do modlitwy. Kto chce poznać litanię w jej autentycznym kształcie, niech wróci do tradycji.

Często zadawane pytania

Kiedy powstała Litania do Wszystkich Świętych?

Należy do najstarszych modlitw Kościoła rzymskiego. Wyrosła z procesji błagalnych pierwszych wieków, gdy lud wzywał świętych nad ich grobami; jej uporządkowana forma ustaliła się w średniowieczu i przez stulecia towarzyszyła Wigilii Paschalnej, dniom krzyżowym i święceniom.

Kiedy śpiewa się Litanię do Wszystkich Świętych?

Przede wszystkim w Wielką Sobotę, po poświęceniu wody chrzcielnej. Ponadto w dni krzyżowe i procesje błagalne, przy święceniach kapłańskich i konsekracji biskupów oraz w innych uroczystych błaganiach Kościoła.

Czy wolno modlić się do świętych?

Nie modlimy się do świętych jak do Boga. Prosimy ich, by wstawiali się za nami u Boga — stąd odpowiedź „módl się za nami". Pismo ukazuje świętych w niebie przedstawiających Bogu nasze modlitwy (Ap 5, 8; Ap 8, 3). Cała łaska pochodzi od Chrystusa, jedynego Pośrednika.

Czym różni się Litania do Wszystkich Świętych od loretańskiej?

Litania loretańska jest litanią maryjną — wzywa samą Najświętszą Maryję Pannę pod wieloma tytułami. Litania do Wszystkich Świętych jest powszechna: wzywa Trójcę Świętą, Maryję, Aniołów oraz wszystkich świętych według ich godności, a potem zanosi błagania do Chrystusa.

Czy Litanię do Wszystkich Świętych śpiewa się po łacinie czy po polsku?

W liturgii tradycyjnej rdzeń litanii — wezwania świętych — śpiewa się po łacinie (Sancta Maria, ora pro nobis). W nabożeństwach i procesjach poza samą liturgią można ją śpiewać po polsku, zachowując ten sam układ: kantor wzywa świętego, lud odpowiada „módl się za nami". Polskie odpowiedzi układa się na tę samą melodię, co łacińskie.

Czy istnieje krótsza wersja Litanii do Wszystkich Świętych?

Tak. Gdy czas jest ograniczony lub procesja długa, liczbę wzywanych świętych można zredukować do głównych grup, zachowując całą strukturę modlitwy (pięć części) oraz końcowe błagania i „Baranku Boży". Skraca się liczbę imion, nie zaś samą litanię.

Gdzie znajdę nuty do tej litanii?

Tradycyjna melodia zapisana jest w notacji gregoriańskiej w Graduale Romanum oraz w Cantus selecti z Solesmes; podają one ton uroczysty i prostszy ferialny. Transkrypcje na pięciolinię można znaleźć w polskich śpiewnikach liturgicznych. Melodia jest niemal sylabiczna i łatwa do zapamiętania ze słuchu.

Czy litanię trzeba śpiewać, czy można ją odmawiać?

Obie formy są prawowite. W liturgii uroczystej litania jest śpiewana, bo śpiew jest pełnym kształtem modlitwy Kościoła. W pobożności prywatnej i rodzinnej można ją z całą godnością odmawiać — treść i owoc modlitwy pozostają te same.

Modlitwy do poszczególnych świętych

Obok litanii warto poznać życie i modlitwy świętych orędowników: św. Stanisława i św. Jadwigi Królowej — patronów Polski, św. Krzysztofa (podróżni), św. Floriana (strażacy), św. Brata Alberta (ubodzy), a także świętych XX wieku: św. Faustyny i św. Maksymiliana Kolbego.

Modlitwy do świętych patronów

Poznaj życie i wstawiennictwo świętych: św. barbara, św. sebastian, św. jacek, św. mikolaj, św. kinga, św. juda tadeusz, św. walenty, św. agata, św. anna, św. lucja, św. cecylia, św. jerzy, św. roch, św. wawrzyniec, św. filomena, św. stanislaw kostka, św. Hubert (myśliwi), św. Jan Bosko (wychowawcy i młodzież), bł. Karolina (dziewczęta) oraz św. Izydor (rolnicy).

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nowenny, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Tekst polski i łaciński Litanii do Wszystkich Świętych w formie tradycyjnej — korpus modlitw Iter Fidei (Litaniae Sanctorum). Cytaty z Pisma Świętego według przekładu ks. Jakuba Wujka (Apokalipsa św. Jana 5, 8; 8, 3–4; List do Hebrajczyków 12, 1. 22–23; List św. Jakuba 5, 16).