Św. Mikołaj: Biskup z Miry

Mało które imię jest dziś tak znane i zarazem tak źle rozumiane jak imię świętego Mikołaja. W powszechnej wyobraźni zlał się on z jowialną, świecką postacią w czerwonym kubraku, rozdającą prezenty pod choinką. Tymczasem św. Mikołaj to rzeczywisty biskup z Miry, gorliwy pasterz z IV wieku, cudotwórca i wyznawca, którego Kościół czci od kilkunastu wieków. Poniżej wprost odpowiadamy, kim był ten święty, czego jest patronem i jak się do niego modlić — a dopiero potem oddzielamy prawdę od jarmarcznego wizerunku.

Kim jest święty Mikołaj i czego jest patronem

Święty Mikołaj był biskupem miasta Miry w Licji (dzisiejsza południowa Turcja), żyjącym w IV wieku. Według tradycji słynął z gorliwości w wierze, z surowości życia, a nade wszystko z niezwykłej, ukrywanej hojności wobec ubogich. To właśnie ta cicha dobroczynność uczyniła go w oczach chrześcijan obrazem miłosierdzia Bożego wobec najsłabszych.

Kościół czci go jako patrona dzieci — od dawnej opowieści o tym, jak ratował je od nędzy i hańby — oraz jako patrona żeglarzy i marynarzy, których wedle podania ocalił z morskiej burzy. Wzywany jest również jako orędownik panien bez posagu, więźniów, kupców i piekarzy, a w wielu krajach jako patron podróżujących po morzu. Jego wspomnienie obchodzimy 6 grudnia, w dniu jego śmierci.

Modlitwa do świętego Mikołaja

Oto tradycyjna modlitwa, którą można zmówić, polecając jego wstawiennictwu zwłaszcza dzieci oraz osoby w potrzebie:

Święty Mikołaju, biskupie z Miry, wierny sługo Chrystusa, który za życia rozdawałeś ubogim swój majątek i ratowałeś od nędzy bezbronnych, wejrzyj łaskawie na nas, którzy uciekamy się do twojej opieki. Wyproś nam u Boga ducha prawdziwej dobroczynności, abyśmy umieli dzielić się z potrzebującymi nie dla próżnej chwały, lecz dla miłości Bożej. Otaczaj swą opieką dzieci, strzeż żeglarzy i wszystkich będących w niebezpieczeństwie, a nas doprowadź szczęśliwie do portu wiecznego zbawienia. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Można dodać krótkie wezwanie, którym lud od wieków pozdrawia tego świętego:

Święty Mikołaju, patronie dzieci, módl się za nami.

Życie biskupa z Miry

Według starożytnej tradycji Mikołaj urodził się około roku 270 w Patarze, w pobożnej i zamożnej rodzinie. Wcześnie osierocony, odziedziczył znaczny majątek, lecz nie obrócił go na własną wygodę — postanowił rozdać go ubogim i poświęcić się Bogu. Jako młody jeszcze człowiek został wybrany biskupem Miry, gdzie przez długie lata wiernie sprawował swój urząd.

O szczegółach jego życia wiemy niewiele pewnego — przekazy historyczne są skąpe, a wokół jego postaci narosło z czasem wiele pobożnych opowieści. Pewne jest jednak, że żył w czasach burzliwych. Według tradycji cierpiał za wiarę w czasie prześladowań cesarza Dioklecjana, zaznawszy więzienia, a po edykcie wolności powrócił do swej owczarni. Tradycja zalicza go także do biskupów obecnych na soborze nicejskim w roku 325, gdzie miał stanąć w obronie prawdziwej wiary przeciw herezji ariańskiej.

Zmarł w Mirze, prawdopodobnie 6 grudnia, około połowy IV wieku. Jego kult rozszerzył się szybko na Wschodzie i Zachodzie, a w XI wieku jego relikwie przeniesiono do włoskiego miasta Bari, gdzie czczone są do dziś.

Opowieść o trzech ubogich pannach

Najbardziej znane podanie o świętym Mikołaju głosi, że w jego mieście żył zubożały ojciec trzech córek, który — nie mając dla nich posagu — był bliski wydania ich na hańbę. Mikołaj, dowiedziawszy się o tym, w trzech kolejnych nocach potajemnie wrzucał przez okno mieszek złota, dając każdej z dziewcząt posag i ratując całą rodzinę od grzechu i nędzy.

Tę opowieść warto czytać nie jak kronikę, lecz jak obraz ewangelicznej dobroczynności: jałmużna dawana w ukryciu, „aby nie wiedziała lewica twoja, co czyni prawica twoja” (por. Mt 6, 3), wedle słów samego Pana z Kazania na górze. Z tej właśnie opowieści — o darach przynoszonych nocą, w tajemnicy — wyrósł później zwyczaj obdarowywania dzieci w dniu jego wspomnienia.

Prawdziwy święty a świecki „Mikołaj”

Tu trzeba uczynić ważne rozróżnienie. Postać krągłego staruszka w czerwonym stroju, który zjawia się pod choinką z workiem prezentów, jest świecką, handlową przeróbką świętego biskupa. Jej obecny kształt ukuto w XIX i XX wieku, w dużej mierze na potrzeby reklamy, oddalając ją od chrześcijańskiego pierwowzoru aż do całkowitego niemal zatarcia jego religijnego sensu.

Prawdziwy św. Mikołaj nie jest baśniowym dziadkiem, lecz świętym biskupem, który stoi przed Bogiem i wstawia się za nami. Jego dary nie były błyskotkami, lecz ratunkiem przed grzechem i nędzą. Czcząc go, nie świętujemy zatem komercyjnego „Mikołaja”, lecz wspominamy pasterza, którego hojność była odbiciem miłosierdzia Bożego. Dobry to zwyczaj, by w dniu 6 grudnia obdarować dzieci — pod warunkiem, że pamiętamy, kto i dlaczego stoi u źródła tego daru.

Atrybuty i przedstawienia świętego

W tradycyjnej ikonografii świętego Mikołaja rozpoznajemy po szatach biskupich — infule i pastorale — które wskazują na jego urząd. Najczęstszym jego atrybutem są trzy złote kule (lub trzy mieszki), pamiątka po posagu danym trzem pannom. Bywa też przedstawiany z dziećmi u stóp oraz z kotwicą lub okrętem, które przypominają o jego opiece nad żeglarzami. Na Wschodzie czczony jest pod imieniem Mikołaja Cudotwórcy i należy do najbardziej umiłowanych świętych prawosławia.

Często zadawane pytania

Kim był święty Mikołaj?

Był biskupem miasta Miry w Licji, żyjącym w IV wieku. Według tradycji słynął z gorliwości w wierze i z ukrywanej hojności wobec ubogich, a Kościół czci go jako cudotwórcę, wyznawcę i patrona dzieci oraz żeglarzy.

Czego jest patronem święty Mikołaj?

Jest przede wszystkim patronem dzieci oraz żeglarzy i marynarzy. Wzywany jest także jako opiekun panien bez posagu, więźniów, kupców i piekarzy oraz wszystkich podróżujących po morzu.

Kiedy obchodzimy wspomnienie świętego Mikołaja?

Jego wspomnienie przypada 6 grudnia, w dniu jego śmierci. Z tym dniem związany jest dawny zwyczaj obdarowywania dzieci.

Czy święty Mikołaj to ta sama postać co „Mikołaj” z prezentami?

Nie w sensie ścisłym. Świecki „Mikołaj” w czerwonym stroju jest handlową przeróbką postaci świętego biskupa, ukształtowaną w XIX i XX wieku. Prawdziwy św. Mikołaj to święty z Miry, którego dary były ratunkiem dla ubogich, a nie reklamowym wizerunkiem.

Jak modlić się do świętego Mikołaja?

Można odmówić podaną wyżej tradycyjną modlitwę, polecając jego wstawiennictwu zwłaszcza dzieci i osoby w potrzebie, albo krótkie wezwanie: Święty Mikołaju, patronie dzieci, módl się za nami.

Inne święte postacie i nabożeństwa

Jeśli czcisz świętych orędowników, sięgnij także po inne nasze artykuły: o świętym Krzysztofie, patronie podróżnych, o świętej Jadwidze, a także o modlitwie do świętego Antoniego. Warto poznać również Litanię do Wszystkich Świętych oraz uroczystość Wszystkich Świętych.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy i litanie do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ewangelia wg św. Mateusza, Kazanie na górze); tradycyjny Martyrologium Rzymskie (wspomnienie z 6 grudnia); dawne zbiory żywotów świętych i modlitewniki sprzed połowy XX wieku, z których pochodzą podane wyżej modlitwy w formie używanej do prywatnego nabożeństwa. Szczegóły życiowe podajemy zgodnie z tradycją, odróżniając pewne fakty od pobożnych podań.