Święta Marta — modlitwa, życie i patronat

Święta Marta z Betanii to siostra Marii i Łazarza, gospodyni, która przyjmowała Pana Jezusa w swoim domu i wyznała przy grobie brata: „Ty jesteś Chrystus, Syn Boga żywego". Kościół czci ją jako dziewicę 29 lipca (święto III klasy w kalendarzu z 1962 roku) i od wieków uważa za patronkę gospodyń domowych, kucharek i wszystkich, którzy przyjmują gości. Poniżej podajemy najpierw modlitwę do świętej Marty z liturgii Kościoła, a potem jej życie według Ewangelii i tradycji.

Święta Marta — modlitwa

Oracja ze Mszy i Brewiarza (29 lipca)

Najpewniejsza modlitwa do św. Marty to ta, którą Kościół odmawia w dniu jej święta. W Mszale z 1962 roku św. Marta ma Mszę Dilexisti ze wspólnych tekstów o dziewicy, z własną Ewangelią (Łk 10, 38-42), i tę oto kolektę:

Exaudi nos, Deus, salutaris noster: ut, sicut de beatae Marthae Virginis tuae festivitate gaudemus; ita piae devotionis erudiamur affectu. Per Dominum nostrum Iesum Christum Filium tuum, qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Wysłuchaj nas, Boże, nasz Zbawicielu, i spraw, abyśmy radując się z uroczystości świętej Twojej Dziewicy Marty, nabyli uczucia synowskiego oddania. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Wyznanie wiary św. Marty

Najpiękniejszą modlitwą, jaką zostawiła sama Marta, są jej słowa do Chrystusa w Betanii. Wielu wiernych odmawia je jako akt wiary, zwłaszcza przy grobie bliskich:

Panie! Gdybyś tu był, nie byłby umarł brat mój. Lecz i teraz wiem, że o cokolwiek będziesz Boga prosił, da ci Bóg.

Tak, Panie, jam uwierzyła, żeś ty jest Chrystus, Syn Boga żywego, który na ten świat przyszedłeś. (J 11, 21-22. 27)

Wezwanie do świętej Marty

Werset ze wspólnego oficjum dziewic w Brewiarzu Rzymskim (V. Ora pro nobis, beáta N. — R. Ut digni efficiámur promissiónibus Christi):

W. Módl się za nami, święta Marto.
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Dłuższą modlitwę do św. Marty w sprawach trudnych, z praktyką dziewięciu wtorków, podajemy w osobnym artykule: nowenna do św. Marty. Krążą też „modlitwy do św. Marty", które obiecują pewne wysłuchanie pod warunkiem rozesłania tekstu określoną liczbę razy — to zabobon obcy wierze, bo łaska Boża nie zależy od liczby kopii ani od żadnego mechanizmu, lecz od ufnej prośby i woli Bożej.

Kim była święta Marta

Gospodyni z Betanii

Marta mieszkała z siostrą Marią i bratem Łazarzem w Betanii, miasteczku oddalonym o niespełna trzy kilometry od Jerozolimy, za Górą Oliwną. Pan Jezus, nauczając w Judei, często zatrzymywał się w ich domu. Ewangelista zapisał zdanie, które jest najpiękniejszą pochwałą tej rodziny: „Jezus też miłował Martę i siostrę jej Marię i Łazarza" (J 11, 5). Butler przypuszcza, że Marta była najstarsza z rodzeństwa i prowadziła dom, skoro to ona przyjmowała Gościa i troszczyła się o posługę.

Marta i Maria — jednego potrzeba

Najbardziej znana scena z jej życia to wizyta Pana opisana przez św. Łukasza:

I stało się, gdy szli, a on wstąpił do pewnego miasteczka; i pewna niewiasta, imieniem Marta, przyjęła go do domu swego. A miała ona siostrę, imieniem Maria, która też siedząc u nóg Pańskich, słuchała słowa jego. Marta zaś zabiegała około rozmaitej posługi. A stanąwszy rzekła: Panie, czy nie dbasz o to, że siostra moja zostawiła mię, żebym sama usługiwała? Powiedzże jej tedy, by mi pomogła. I odpowiadając, rzekł jej Pan: Marto, Marto, troszczysz się i frasujesz około bardzo wiela. Ale jednego potrzeba. Maria najlepszą cząstkę obrała, która od niej odjęta nie będzie. (Łk 10, 38-42)

Pan nie gani pracy Marty ani jej miłości. Butler podkreśla, że Chrystus był zadowolony z gorliwości, z jaką Marta Mu służyła, lecz bardziej pochwalił spokojne trwanie Marii przy tym, co najważniejsze: przy słuchaniu Boga. „Jednego potrzeba" — to znaczy: jedyną naprawdę konieczną sprawą jest zbawienie wieczne. Ojcowie Kościoła widzieli w obu siostrach dwa rodzaje życia: Marta to życie czynne, Maria — kontemplacyjne. Oba prowadzą do świętości, jeśli wypełnia się wiernie swoje powołanie.

W Brewiarzu na 29 lipca Kościół czyta kazanie św. Augustyna o tej scenie. Augustyn pisze, że Marta i Maria były „dwie siostry, obie nie tylko ciałem, lecz i pobożnością bliźniacze" i że Marta przyjęła Pana tak, jak przyjmuje się podróżnego: „sługa Pana, chora Zbawiciela, stworzenie Stwórcę". A ponieważ my nie możemy już gościć Chrystusa w ciele, Augustyn przypomina słowa Pana: „Cokolwiek uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, mnieście uczynili" (Mt 25, 40). Tak każdy dom chrześcijański może stać się Betanią przez uczynki miłosierdzia.

Marta przy grobie Łazarza

Gdy Łazarz zachorował i umarł, to Marta pierwsza wyszła naprzeciw nadchodzącemu Jezusowi, a Maria została w domu. W rozmowie z nią Pan objawił jedną z największych prawd Ewangelii:

Rzekł jej Jezus: Jam jest zmartwychwstanie i życie; kto we mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie. A wszelki, który żyje, a wierzy we mnie, nie umrze na wieki. Wierzysz w to? (J 11, 25-26)

Marta odpowiedziała wyznaniem wiary, które stawia ją obok św. Piotra: „Tak, Panie, jam uwierzyła, żeś ty jest Chrystus, Syn Boga żywego". Chwilę potem Pan wskrzesił Łazarza, czwartego dnia po śmierci.

Wieczerza w Betanii

Sześć dni przed Paschą Jezus znowu przyszedł do Betanii. „I sprawili mu tam ucztę; i Marta służyła a Łazarz był jednym z siedzących z nim u stołu" (J 12, 2). Podczas tej wieczerzy Maria namaściła nogi Pana drogocennym olejkiem. Ostatni obraz Marty w Ewangelii jest więc taki sam jak pierwszy: Marta służy.

Tradycja z Prowansji: Tarascon i smok

Dawne podanie prowansalskie mówi, że po Wniebowstąpieniu Marta, Maria i Łazarz, wygnani z Judei, przypłynęli do Galii. Marta miała ewangelizować okolice Tarascon nad Rodanem. Z tym miejscem wiąże się legenda o Taraskiem, smoku pustoszącym okolicę, którego Marta poskromiła wodą święconą i znakiem krzyża, a potem przyprowadziła na pasku do ludzi. W Tarascon w 1187 roku odnaleziono relikwie uznane za jej szczątki i złożono je w kościele jej imienia, gdzie są czczone do dziś.

Butler przestrzega, że całe podanie prowansalskie nie ma pewnych podstaw historycznych. Smok jest obrazem zwycięstwa wiary nad złem i pogaństwem — tak należy go rozumieć, a nie jako kronikę. Utożsamienie Marii z Betanii z Marią Magdaleną, przyjęte w dawnej liturgii zachodniej, omawiamy w artykule Kim była Maria Magdalena.

Czego patronką jest święta Marta

Z ewangelicznego obrazu gospodyni wyrósł cały patronat św. Marty. Jest patronką:

• gospodyń domowych i matek rodzin;
• kucharek, kucharzy i służby domowej;
• gospodarzy, karczmarzy i hotelarzy — wszystkich, którzy przyjmują gości;
• sióstr zakonnych pracujących w kuchni i przy posługach domowych;
• Tarascon i licznych miejscowości w Prowansji.

Prosimy ją o ład i pokój w domu, o błogosławieństwo dla codziennej pracy — dobrze łączyć to z modlitwą przed pracą — i o to, by krzątanina nie zagłuszyła w nas „jednego, czego potrzeba". Jej wstawiennictwu powierza się też rodziny przeżywające trudności, podobnie jak w modlitwie o ochronę rodziny i zgodę w domu.

Atrybuty świętej Marty

Na obrazach, figurach i ikonach św. Martę rozpoznaje się po:

• pęku kluczy u pasa — znaku gospodyni;
• warząchwi, chochli lub naczyniach kuchennych;
• kropidle i wodzie święconej — którymi według legendy poskromiła smoka;
• smoku u stóp, często związanym jej pasem;
• krzyżu w dłoni.

W ikonach wschodnich bywa przedstawiana razem z siostrą Marią przy wskrzeszeniu Łazarza.

Kiedy obchodzimy święto świętej Marty

W kalendarzu z 1962 roku św. Marta, dziewica, ma swoje święto 29 lipca, w randze III klasy, w białych szatach, ze wspomnieniem męczenników Feliksa, Symplicjusza, Faustyna i Beatrycze. Po reformie kalendarza w 2021 roku dzień ten obchodzi się w nowym kalendarzu jako wspomnienie Marty, Marii i Łazarza; kalendarz z 1962 roku zachowuje dawne święto samej Marty. Imieniny Marty obchodzi się w Polsce 29 lipca.

Często zadawane pytania

Kim była święta Marta?

Była siostrą Marii i Łazarza z Betanii, przyjaciółką Pana Jezusa, która przyjmowała Go w swoim domu. Ewangelie wspominają ją trzy razy: przy wizycie Jezusa (Łk 10), przy wskrzeszeniu Łazarza (J 11) i na wieczerzy w Betanii (J 12).

Kiedy urodziła się święta Marta?

Daty jej urodzenia ani śmierci nie znamy. Żyła w I wieku, była rówieśniczką Pana Jezusa lub nieco od Niego starsza. Kościół nie obchodzi więc jej urodzin, lecz święto 29 lipca.

Czego patronką jest święta Marta?

Jest patronką gospodyń domowych, kucharek i kucharzy, służby domowej, gospodarzy i hotelarzy, czyli wszystkich, którzy pracują w domu i przyjmują gości.

Dlaczego święta Marta jest przedstawiana ze smokiem?

Z powodu prowansalskiej legendy o Taraskiem, smoku z okolic Tarascon, którego Marta miała poskromić wodą święconą i krzyżem. Butler zaznacza, że legenda nie ma pewnych podstaw; smok oznacza zwycięstwo wiary nad złem.

Jaka jest najlepsza modlitwa do świętej Marty?

Najpewniejsza jest oracja z Mszału i Brewiarza na 29 lipca oraz wyznanie wiary Marty z Ewangelii św. Jana (J 11, 27). Dla próśb w sprawach trudnych pobożność ludowa zna nowennę dziewięciu wtorków (nabożeństwo prywatne, nie liturgiczne).

Czy Marta Robin to ta sama osoba co święta Marta?

Nie. Marta Robin (1902–1981) była francuską mistyczką z XX wieku, ogłoszoną w 2014 roku Czcigodną Służebnicą Bożą; nie jest kanonizowana. Święta Marta z Betanii żyła w I wieku i znała Pana Jezusa osobiście.

Czy święta Marta jest dobrym imieniem do bierzmowania?

Tak. To patronka z Ewangelii, wzór gościnności, pracowitości i mocnej wiary. Dziewczęta wybierające ją na patronkę bierzmowania mają przed sobą jej wyznanie: „Ty jesteś Chrystus, Syn Boga żywego".

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku, modlitwy i litanie do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ewangelia wg św. Łukasza 10; Jana 11 i 12; Mateusza 25); Mszał Rzymski (Msza Dilexisti i kolekta z 29 lipca); Brewiarz Rzymski (29 lipca, kazanie św. Augustyna); Butler's Lives of the Saints (29 lipca).