Św. Roch: Patron od zarazy i chorych

W czasach moru i zarazy lud chrześcijański od wieków przyzywał jednego świętego nade wszystko — świętego Rocha. Jego wizerunek — pielgrzym odsłaniający ranę na udzie, z wiernym psem u boku — zdobił kościoły, kapliczki i domy wszędzie tam, gdzie groziła epidemia. Św. Roch jest bowiem od stuleci czczony jako patron od zarazy oraz opiekun chorych, a także — co mniej znane — patron zwierząt.

Poniżej odpowiadamy wprost na to, czego najczęściej szukają wierni: kim był ten święty, od czego i czego jest patronem, oraz jak się do niego modlić. Najpierw podajemy modlitwę do świętego Rocha, a dopiero potem opowiadamy jego dzieje i przedstawiamy atrybuty oraz dzień wspomnienia. Czynimy to rzetelnie — żywot tego świętego znamy głównie z tradycji, więc to, co podaje pobożne podanie, wyraźnie tak nazywamy.

Modlitwa do świętego Rocha o zdrowie

Oto tradycyjna modlitwa, którą można zmówić w chorobie, w czasie epidemii lub prosząc o ochronę zdrowia dla siebie i bliskich:

Święty Rochu, gorliwy pielgrzymie i orędowniku w czasie zarazy, ty sam dotknięty chorobą nie przestałeś ufać Bogu i nieść pociechę cierpiącym. Wyjednaj nam u Pana zdrowie duszy i ciała, oddal od nas zarazę, chorobę i nagłą śmierć, a tym, którzy już cierpią, uproś cierpliwość, ulgę i łaskę uzdrowienia, jeśli taka jest wola Boża. Naucz nas, byśmy w chorobie nie tracili wiary, lecz jak ty złączyli swoje cierpienie z męką Chrystusa. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Można dodać krótkie wezwanie, którym lud od dawna pozdrawia tego świętego:

Święty Rochu, patronie od zarazy, módl się za nami.

Od czego i czego jest patronem święty Roch

Wprost, święty Roch jest patronem:

• od zarazy, dżumy i epidemii — to jego najstarszy patronat;
• chorych, zwłaszcza dotkniętych chorobami zakaźnymi, oraz tych, którzy się nimi opiekują;
• zwierząt, szczególnie psów i bydła — dlatego w jego wspomnienie święci się zwierzęta;
• pielgrzymów, ponieważ sam był wędrownym pielgrzymem.

Dawniej przyzywano go także jako obrońcę przed nagłą śmiercią. Wszystkie te patronaty wyrastają z jednej historii — z dziejów jego życia.

Kim jest święty Roch

Według tradycji święty Roch urodził się około roku 1295 w Montpellier, w południowej Francji, w zamożnej i pobożnej rodzinie. Pewnych danych historycznych o jego życiu zachowało się niewiele. Kościół zawsze czcił jednak prawdę najgłębszą: że był to człowiek, który porzucił bogactwo dla Chrystusa i poświęcił życie służbie chorym.

Według pobożnego podania, osierocony jako młodzieniec, Roch rozdał majątek ubogim i wyruszył z pielgrzymką do Rzymu, przywdziawszy strój pątnika — laskę, sakwę i muszlę.

Pielgrzym wśród zadżumionych

Według tradycji w czasie wędrówki przez Italię Roch natknął się na miasta spustoszone przez dżumę — zarazę, która w XIV wieku dziesiątkowała Europę. Zamiast uciekać, posługiwał zarażonym w szpitalach. Pobożne podanie głosi, że wielu z nich odzyskiwało zdrowie, gdy uczynił nad nimi znak krzyża.

W końcu jednak sam zaraził się dżumą. Aby nie być ciężarem ani nie zarazić innych, według tradycji wycofał się do lasu pod miastem, gotów umrzeć w samotności. Wtedy — jak głosi najsłynniejsza opowieść o tym świętym — wydarzył się cud opatrzności.

Pies, który przynosił chleb

Pobożne podanie głosi, że pies pewnego okolicznego szlachcica codziennie wykradał z pańskiego stołu bochenek chleba i zanosił go choremu pielgrzymowi do lasu. Zaintrygowany pan poszedł za psem, odnalazł Rocha i wziął go pod opiekę. Ów wierny pies stał się odtąd nieodłącznym znakiem świętego. Niezależnie od tego, ile w tej opowieści historii, a ile pobożnego obrazu, jej sens jest jasny: Bóg nie opuszcza tych, którzy oddali się służbie bliźnim.

Powrót i śmierć w więzieniu

Po wyzdrowieniu Roch — wciąż według tradycji — powrócił do rodzinnego Montpellier, lecz wyniszczony chorobą stał się nie do poznania. Wzięty za szpiega, został uwięziony i według podania spędził w lochu kilka lat, nie zdradzając swego pochodzenia. Zmarł w więzieniu około roku 1327, a jego tożsamość rozpoznano dopiero po śmierci. Wkrótce zaczął się jego kult, który szybko rozprzestrzenił się po całej Europie.

Dlaczego jest patronem od zarazy i chorych

Z tej właśnie historii — pielgrzyma posługującego zadżumionym, który sam zachorował i cudownie ozdrowiał — wyrósł patronat świętego nad chorymi i jego sława jako orędownika od zarazy. W czasach, gdy epidemie dżumy nawiedzały całe kraje, a medycyna była bezsilna, lud chrześcijański zawierzał się jego wstawiennictwu i wznosił mu kościoły jako wotum za ocalenie miast od moru.

Patronat nad zwierzętami wiąże się z wiernym psem z jego legendy, a po części z tym, że zarazy dotykały także bydło — stąd w dniu jego wspomnienia odbywa się święcenie zwierząt. Podobnym opiekunem zwierząt i myśliwych, również związanym z wiernym psem, jest w tradycji św. Hubert.

Atrybuty świętego Rocha

W sztuce świętego Rocha rozpoznajemy po kilku stałych znakach:

• strój pielgrzyma — płaszcz, kapelusz z szerokim rondem, laska pątnicza, sakwa i muszla;
• odsłonięta rana na udzie, którą święty wskazuje dłonią — znak dżumy, na którą zachorował;
• wierny pies u jego boku, niekiedy z bochenkiem chleba w pysku;
• czasem anioł opatrujący jego ranę.

Gest odsłaniania rany nie jest makabryczny, lecz pełen wymowy: święty pokazuje, że sam przeszedł przez to, od czego nas chroni.

Kiedy jest wspomnienie świętego Rocha

Wspomnienie świętego Rocha przypada 16 sierpnia. W tradycyjnym kalendarzu liturgicznym jest to dzień jego czci, obchodzony szczególnie uroczyście w miejscowościach, które obrały go za patrona, oraz w kościołach pod jego wezwaniem.

W wielu parafiach tego dnia — lub w najbliższą niedzielę — odbywa się święcenie zwierząt, w którym wierni przyprowadzają zwierzęta domowe i gospodarskie po błogosławieństwo. W Polsce świętego Rocha czczono szczególnie jako opiekuna trzody i obrońcę przed zarazą, a jego figury i kapliczki do dziś spotykamy w wielu wsiach.

Pismo Święte o uzdrowieniu i ufności w chorobie

Choć Pismo nie wspomina świętego Rocha, daje nam najpiękniejsze słowa o modlitwie chorych. Apostoł święty Jakub poucza, jak Kościół ma się modlić nad chorym:

„Choruje kto między wami? Niech wezwie kapłanów kościoła i niech się modlą nad nim, namaszczając go olejem w imię Pańskie; a modlitwa wiary wybawi chorego i ulży mu Pan; a jeśliby był w grzechach, będą mu odpuszczone.” (Jk 5, 14–15, Biblia ks. Wujka)

Te słowa przypominają, że ostatecznym Lekarzem jest sam Bóg, a święci — jak Roch — są Jego orędownikami. Przyzywając świętego Rocha, prosimy, by wstawiał się za nami u Pana, dawcy zdrowia duszy i ciała.

Często zadawane pytania

Kiedy jest wspomnienie świętego Rocha?

Wspomnienie świętego Rocha przypada 16 sierpnia. Tego dnia w wielu kościołach — zwłaszcza pod jego wezwaniem — odbywa się także święcenie zwierząt domowych i gospodarskich.

Od czego chroni święty Roch?

Według tradycji święty Roch jest przyzywany przede wszystkim jako obrońca od zarazy, dżumy i wszelkich epidemii. Wzywa się go również w chorobach, zwłaszcza zakaźnych, oraz prosząc o opiekę nad zwierzętami.

Dlaczego święty Roch jest przedstawiany z psem?

Pobożne podanie głosi, że gdy Roch sam zachorował na dżumę i wycofał się do lasu, codziennie przynosił mu chleb pies pewnego szlachcica, ratując go od głodu. Dlatego wierny pies stał się nieodłącznym atrybutem świętego, a często ukazuje się go z bochenkiem chleba w pysku.

Czy święty Roch naprawdę istniał?

Tradycja czci go jako pielgrzyma żyjącego w XIV wieku, urodzonego w Montpellier. Pewnych danych historycznych o jego życiu jest niewiele, a najsłynniejsze opowieści — o psie czy o cudownych uzdrowieniach — są pobożnym przekazem, nie kroniką. Sam jego kult jest jednak bardzo dawny i powszechny w całym Kościele.

Jak modlić się do świętego Rocha o zdrowie?

Można zmówić tradycyjną modlitwę do świętego Rocha (podaną wyżej), prosząc o zdrowie duszy i ciała oraz o ochronę przed chorobą. Pamiętajmy, że świętego prosimy o wstawiennictwo u Boga — to Pan jest dawcą zdrowia.

Jeśli chcesz głębiej wejść w skarbiec modlitwy Kościoła, polecamy nasze artykuły o modlitwie o zdrowie, modlitwie o uzdrowienie, świętym Krzysztofie — patronie podróżnych i pielgrzymów, litanii do wszystkich świętych oraz modlitwie o dobrą śmierć.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy i litanie do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Biblia w przekładzie ks. Jakuba Wujka (List św. Jakuba 5, 14–15); tradycyjny Martyrologium Rzymskie (wspomnienie z 16 sierpnia); dawne zbiory żywotów świętych i modlitewniki sprzed połowy XX wieku, z których pochodzą podane wyżej modlitwy w formie używanej do prywatnego nabożeństwa. Szczegóły życia świętego Rocha pochodzą z tradycji i pobożnych podań, wyraźnie jako takie oznaczonych.