List św. Jakuba

List św. Jakuba, w Wulgacie Epistola catholica beati Jacobi apostoli, otwiera szereg siedmiu listów katolickich, umieszczonych między Listem do Hebrajczyków a Apokalipsą. Nazywa się je katolickimi, czyli powszechnymi, bo nie są skierowane do jednego Kościoła, lecz do ogółu wiernych. W pięciu krótkich rozdziałach św. Jakub mówi jak mędrcy Starego Testamentu: uważać próbę za radość, trzymać na wodzy język, szanować ubogiego, okazywać wiarę uczynkami i modlić się, bo „wiele może ustawiczna prośba sprawiedliwego” (Jk 5,16). To chyba księga Nowego Testamentu najbliższa Kazaniu na Górze.

Kto napisał List św. Jakuba?

List zaczyna się imieniem autora: „Jakub, sługa boży i Pana naszego Jezusa Chrystusa, dwunastu pokoleniom, które są w rozproszeniu, pozdrowienie” (Jk 1,1). Tradycja Kościoła rozpoznaje w nim św. Jakuba Mniejszego, „brata Pańskiego” (Ga 1,19), czyli Jego bliskiego krewnego, pierwszego biskupa Jerozolimy. Sobór Trydencki, nauczając o Ostatnim Namaszczeniu (sesja XIV, 1551), nazywa autora rozdziału 5 Jacobus apostolus ac Domini frater, Jakubem, apostołem i bratem Pańskim.

Który Jakub napisał list?

W Nowym Testamencie kilku ludzi nosi to imię. Nie jest to św. Jakub Starszy, syn Zebedeusza i brat św. Jana: Herod Agryppa „zabił Jakuba, brata Janowego, mieczem” (Dz 12,2) około 44 roku, za wcześnie na ten list. Autorem jest Jakub, który kieruje Kościołem w Jerozolimie: do niego Piotr, uwolniony z więzienia, posyła wiadomość, „Oznajmijcie to Jakubowi i braciom” (Dz 12,17); to on zabiera rozstrzygający głos na soborze jerozolimskim (Dz 15,13); to jego Paweł wymienia wśród tych, „którzy uważani byli za filary” (Ga 2,9). Św. Juda przedstawia się zaś jako „brat Jakuba” (Jud 1).

Większość katolickich komentatorów utożsamia tego Jakuba z Jakubem, synem Alfeusza, jednym z Dwunastu: Paweł liczy go do apostołów, a Ewangelia św. Marka nazywa go „Jakuba Mniejszego”, syna Marii, która stała pod krzyżem (Mk 15,40). Św. Hieronim widział w tej Marii siostrę, czyli krewną, Matki Pańskiej, a w Jakubie kuzyna Jezusa.

Czy Jakub był bratem Jezusa?

Ewangelia wymienia wśród „braci” Jezusa „Jakub i Józef i Szymon i Juda” (Mt 13,55), a Paweł pisze o Jakubie, bracie Pańskim. Jednak po hebrajsku i aramejsku słowo „brat” oznacza zwykle krewnego: Abram mówi do Lota, swego bratanka, „braćmi jesteśmy” (Rdz 13,8). Kościół nigdy nie widział w braciach Pańskich dzieci Najświętszej Maryi Panny, której dziewictwo na zawsze jest prawdą wiary: wykazał to św. Hieronim przeciw Helwidiuszowi, a cała tradycja poszła za nim.

Jakub Sprawiedliwy i jego męczeństwo

Hegezyp w II wieku, przytaczany przez Euzebiusza (Historia kościelna, II, 23), opowiada, że wszyscy nazywali go Sprawiedliwym, że był święty od łona matki i że zrzucono go ze szczytu świątyni, a potem dobito kijem foluszniczym. Żydowski historyk Józef Flawiusz wspomina jego ukamienowanie za arcykapłana Ananosa (Dawne dzieje Izraela, XX, 9, 1), około 62 roku. Wielu współczesnych krytyków przypisuje list późniejszemu pisarzowi; św. Hieronim wiedział już, że niektórzy tak twierdzą, a Kościół przyjął list jako dzieło Apostoła.

Kiedy i do kogo został napisany?

W Jerozolimie, przed męczeństwem św. Jakuba. Spotyka się dwie tradycyjne daty: tuż przed jego śmiercią, około 60-62 roku, albo znacznie wcześniej, około 47-49 roku, przed soborem jerozolimskim, o którym list nic nie mówi; w tym drugim wypadku byłby jednym z najstarszych pism Nowego Testamentu.

Do dwunastu pokoleń w rozproszeniu: do chrześcijan pochodzenia żydowskiego z diaspory, mieszkających poza Palestyną. Dobrze znają Stary Testament i gromadzą się na swoim „zebraniu” (Jk 2,2). Wielu jest ubogich, uciskanych przez bogaczy, którzy zatrzymują zapłatę robotników i ciągają ich po sądach; gorliwość pierwszych lat ostygła, schlebia się bogatym, gardzi ubogimi, język biegnie przed rozumem. Św. Jakub pisze do nich jak pasterz, by umocnić ich w próbie i zgodzić ich życie z wiarą.

O czym jest List św. Jakuba? Streszczenie 5 rozdziałów

Jak Księga Przysłów i Mądrość Syracha, list nie trzyma się ścisłego planu: przechodzi od jednej rady do drugiej i wraca do swoich tematów. Można go jednak czytać rozdział po rozdziale.

Próba, mądrość i słowo wypełniane (rozdział 1)

„Bracia moi, uważajcie za wielką radość, gdy wpadniecie w rozmaite pokusy, wiedząc, że próba wiary waszej sprawuje cierpliwość” (Jk 1,2-3). Kto potrzebuje mądrości, niech prosi Boga, „Niech zaś prosi z wiarą, nic nie wątpiąc” (Jk 1,6). Bóg nikogo nie kusi: „Lecz każdy bywa kuszony, gdy go własna pożądliwość pociąga i nęci” (Jk 1,14), a każdy dar doskonały zstępuje od Ojca światłości. Stąd reguła: „Niech zaś każdy człowiek będzie skory do słuchania, a powolny do mówienia i powolny do gniewu” (Jk 1,19), i wypełnianie słowa, zamiast podobieństwa do człowieka, który przegląda się w zwierciadle i zaraz zapomina, jak wygląda (Jk 1,23-24): „Bądźcie zaś wykonawcami słowa, a nie słuchaczami tylko” (Jk 1,22).

Ubodzy, prawo królewskie, wiara i uczynki (rozdział 2)

Rozdział 2 potępia względy na osobę: dawać honorowe miejsce mężowi „mający złoty pierścień, w świetnej szacie”, a ubogiemu mówić: „siądź u podnóża nóg moich” (Jk 2,2-3). „Czyż Bóg nie obrał ubogich na tym świecie na bogatych w wierze i dziedziców królestwa” (Jk 2,5)? Wypełniać „Prawo królewskie”, „Będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego” (Jk 2,8), to wypełniać całe Prawo, bo kto upadnie w jednym, „stał się winnym wszystkiego” (Jk 2,10). Potem przychodzi wielki wywód wersetów 14-26: wiara, która nie ubiera nagiego i nie karmi głodnego, „martwa jest sama w sobie” (Jk 2,17). Abraham został usprawiedliwiony z uczynków, gdy ofiarował Izaaka na ołtarzu, jak opowiada 22 rozdział Księgi Rodzaju, a Rahab, gdy przyjęła wysłańców.

Język i dwie mądrości (rozdział 3)

„Bracia moi, niech wielu z was nie staje się nauczycielami, wiedząc, że cięższego sądu doznacie” (Jk 3,1), a kto w słowie nie upada, „ten jest mężem doskonałym; może także na wodzy trzymać całe ciało” (Jk 3,2). Język jest jak wędzidło konia, jak mały ster wielkiego okrętu, jak iskra, która podpala las: „Oto jak mały ogień jakże wielki las podpala” (Jk 3,5); „lecz języka nikt z ludzi nie może poskromić: zło niespokojne, pełne jadu śmiertelnego” (Jk 3,8). Nim błogosławimy Boga i nim przeklinamy ludzi stworzonych na Jego podobieństwo. Mądrość ziemska rodzi zazdrość i spór; „Lecz mądrość, która jest z góry, najpierw z pewnością jest czysta, potem spokojna, skromna, ustępliwa” (Jk 3,17).

Przyjaźń świata, pycha i zuchwałość (rozdział 4)

Walki i kłótnie biorą się z pożądliwości, „które wojują w członkach waszych” (Jk 4,1), a „przyjaźń tego świata jest nieprzyjaciółką Boga” (Jk 4,4). „Bóg pysznym się sprzeciwia, a pokornym łaskę daje” (Jk 4,6), za 3 rozdziałem Księgi Przysłów. Trzeba więc poddać się Bogu, opierać się diabłu, oczyścić, uniżyć, nie obmawiać i nie snuć planów bez Boga: „Czymże bowiem jest życie wasze? Parą jest, która na krótko się ukazuje, a potem zniknie” (Jk 4,15); trzeba raczej mówić: „Jeśli Pan zechce”.

Bogacze, cierpliwość, namaszczenie chorych i modlitwa (rozdział 5)

Rozdział 5 zaczyna się prorocką inwektywą przeciw bogaczom, którzy zatrzymali zapłatę żniwiarzy, a ich wołanie doszło „do uszu Pana zastępów” (Jk 5,4). Wierni mają czekać przyjścia Pana jak rolnik czeka deszczu, z cierpliwością Hioba, i nie przysięgać: „Lecz wasza mowa niech będzie: Tak, tak; Nie, nie” (Jk 5,12), jak nauczał Pan (Mt 5,37). Potem przychodzi sakrament chorych (Jk 5,14-15) i przykład Eliasza, który modlił się, by nie padał deszcz, „i nie padał trzy lata i sześć miesięcy” (Jk 5,17; zob. III Księgę Królewską (1 Krl), rozdział 17). List kończy się nagrodą tego, kto nawraca grzesznika: „zbawi jego duszę od śmierci i «zakryje mnóstwo grzechów.»” (Jk 5,20).

Plan Listu św. Jakuba

1. Pozdrowienie; próba wiary i prośba o mądrość (1,1-8).
2. Ubogi i bogaty; pokusa nie od Boga; dar z wysoka (1,9-18).
3. Słuchać i wypełniać słowo; czysta pobożność (1,19-27).
4. Przeciw względom na osobę; prawo królewskie (2,1-13).
5. Wiara bez uczynków jest martwa (2,14-26).
6. Język, mały członek, wielki ogień (3,1-12).
7. Mądrość ziemska i mądrość z góry (3,13-18).
8. Pożądliwości, przyjaźń świata, pokora wobec Boga (4,1-12).
9. Przeciw zuchwałym planom: „Jeśli Pan zechce” (4,13-17).
10. Biada bogaczom; cierpliwość do przyjścia Pana (5,1-12).
11. Modlitwa, namaszczenie chorych, wyznanie grzechów (5,13-18).
12. Nawrócić błądzącego (5,19-20).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

„Wiara bez uczynków jest martwa” (Jk 2,14-26)

„Widzicie, że człowiek bywa usprawiedliwiony z uczynków a nie z wiary tylko?” (Jk 2,24). I jeszcze: „Albowiem jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa” (Jk 2,26). Św. Jakub nie przeczy św. Pawłowi. Gdy Apostoł Narodów pisze: „Sądzimy bowiem, że człowiek bywa usprawiedliwiony przez wiarę, bez uczynków Zakonu” (Rz 3,28), mówi o uczynkach Prawa Mojżeszowego spełnianych przed wiarą, które nie mogą wysłużyć łaski; św. Jakub mówi o uczynkach, które rodzą się z wiary i miłości, bez których wiara jest martwa. Sam Paweł mówi, że liczy się „wiara, która przez miłość działa” (Ga 5,6). Św. Augustyn mówił już, że Paweł patrzy na uczynki poprzedzające wiarę, a Jakub na te, które po niej następują.

Werset 22 pokazuje, jak obie rzeczy łączą się w jedno: „Widzisz, że wiara współdziała z jego uczynkami i z uczynków wiara stała się doskonałą” (Jk 2,22). Sobór Trydencki w dekrecie o usprawiedliwieniu (sesja VI, rozdział 10, 1547) przytacza Jk 2,24, by nauczać, że sprawiedliwy, gdy wiara współdziała z dobrymi uczynkami, wzrasta w otrzymanej sprawiedliwości. Także „czarci też wierzą i drżą” (Jk 2,19): wiara, która zbawia, nie jest samym przyjęciem prawdy, lecz wiarą żywą, ożywioną miłością. W tym miejscu Reformacja odłączyła się od Kościoła.

Ostatnie Namaszczenie (Jk 5,14-15)

„Choruje kto między wami? Niech wezwie kapłanów kościoła i niech się modlą nad nim, namaszczając go olejem w imię Pańskie; a modlitwa wiary wybawi chorego i ulży mu Pan; a jeśliby był w grzechach, będą mu odpuszczone” (Jk 5,14-15). Sobór Trydencki naucza, że to święte namaszczenie chorych zostało ustanowione przez Chrystusa jako prawdziwy sakrament Nowego Prawa, zapowiedziane u św. Marka, gdzie Apostołowie „wielu chorych olejem namaszczali, i uzdrawiali” (Mk 6,13), a zalecone i ogłoszone wiernym przez św. Jakuba (sesja XIV). Znajdujemy tu materię (poświęcony olej), szafarza (kapłanów, a nie zwykłych starszych, jak Sobór podkreśla przeciw reformatorom), formę (modlitwę) i skutek (ulgę choremu i odpuszczenie grzechów). Wujek, za Wulgatą presbyteros ecclesiae, oddaje to wprost: „kapłanów kościoła”. Więcej w artykule o namaszczeniu chorych.

Wyznawanie grzechów

„Wyznawajcie więc jedni drugim grzechy swoje i módlcie się wzajemnie za siebie, abyście byli zbawieni” (Jk 5,16) następuje zaraz po wezwaniu kapłanów: tradycja katolicka czyta tu wzmiankę o wyznaniu grzechów przed tymi, którzy otrzymali władzę ich odpuszczania, czyli o sakramencie spowiedzi.

Ubodzy i miłosierdzie

Żadna księga Nowego Testamentu nie mówi twardziej do bogatych ani czulej o ubogich. „Pobożność czysta i niepokalana u Boga i Ojca ta jest: Nawiedzać sieroty i wdowy w ich ucisku, a siebie zachować nieskalanym od tego świata” (Jk 1,27). Ubierać nagich i karmić głodnych: św. Jakub czyni z uczynków miłosierdzia dowód żywej wiary i ostrzega: „Albowiem sąd bez miłosierdzia temu, co miłosierdzia nie czynił: miłosierdzie zaś przewyższa sąd” (Jk 2,13).

Najważniejsze wersety Listu św. Jakuba

• Jk 1,5: „Jeśli zaś kto z was potrzebuje mądrości, niech prosi od Boga, który daje wszystkim obficie i nie wymawia, a będzie mu dana” (Jk 1,5).
• Jk 1,12: „Błogosławiony mąż, który wytrzyma pokusę, bo gdy będzie wypróbowany, otrzyma koronę życia” (Jk 1,12).
• Jk 1,17: „Wszelki datek dobry i wszelki dar doskonały pochodzi z wysoka, zstępując od Ojca światłości” (Jk 1,17).
• Jk 1,22: „Bądźcie zaś wykonawcami słowa, a nie słuchaczami tylko”.
• Jk 2,26: „jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa”.
• Jk 3,6: „I język jest jak ogień, świat nieprawości” (Jk 3,6).
• Jk 4,7-8: „opierajcie się zaś diabłu, a uciecze od was. Przybliżajcie się do Boga, a przybliży się do was” (Jk 4,7-8).
• Jk 4,14: „wy, którzy nie wiecie, co będzie jutro” (Jk 4,14).
• Jk 5,13: „Smuci się kto z was? Niech się modli. Ma spokój ducha? Niech śpiewa” (Jk 5,13).

List św. Jakuba w kanonie i w liturgii

Pisany dla chrześcijan pochodzenia żydowskiego, list późno był cytowany na Zachodzie i należy do ksiąg Nowego Testamentu, o które niektóre Kościoły z początku się spierały, nazywanych deuterokanonicznymi Nowego Testamentu. Euzebiusz zauważa, że przez niektórych jest kwestionowany, ale w większości Kościołów czytany publicznie. Orygenes, św. Atanazy, św. Hieronim i św. Augustyn przyjmują go jako Pismo; wymieniają go synody w Rzymie (382), w Hipponie (393) i w Kartaginie (397), potem Sobór Florencki, a Sobór Trydencki w sesji IV (1546) ogłasza go kanonicznym.

Dlaczego Luter nazwał go listem słomianym?

W przedmowie do swego Nowego Testamentu z 1522 roku Luter nazwał go w porównaniu z pismami św. Pawła i św. Jana prawdziwie słomianym listem, bo uczy, że człowiek jest usprawiedliwiony z uczynków, a nie z samej wiary, i odsunął go na koniec tomu. Nie usunął go z Biblii, a Biblie protestanckie go zawierają; Kościół, z całą tradycją, uznaje go za w pełni kanoniczny.

W Mszale i w Brewiarzu z 1962 roku

• Okres wielkanocny. Lekcją IV niedzieli po Wielkanocy jest Jk 1,17-21, a V niedzieli Jk 1,22-27: „Bądźcie zaś wykonawcami słowa”.
• Dni krzyżowe. Msza w poniedziałek przed Wniebowstąpieniem, w dni krzyżowe, czyta Jk 5,16-20, o mocy modlitwy Eliasza.
• Wielki Czwartek. We Mszy krzyżma, w której biskup poświęca olej chorych, lekcją jest Jk 5,13-16.
• Męczennicy. Msza Statuit z Części wspólnej o męczenniku biskupie czyta Jk 1,12-18, „Błogosławiony mąż, który wytrzyma pokusę”; werset 1,12 jest też kapitułą Laudesów w tej Części wspólnej.
• Św. Jan Kanty. W jego święto, 20 października, lekcją Mszy jest Jk 2,12-17, o wierze, która daje ubogim to, czego potrzebują; to dobrze pasuje do krakowskiego profesora, który rozdawał ubogim wszystko, co miał. Zob. artykuł o św. Janie Kantym.
• Brewiarz. Czytanie listów katolickich w Jutrzni zaczyna się od tego listu w IV niedzielę po Wielkanocy i trwa cały tydzień: Incipit Epistola catholica beati Jacobi Apostoli. Kapituły godzin w IV i V niedzielę po Wielkanocy pochodzą z jego pierwszego rozdziału.
• Święto. Św. Jakub Mniejszy jest czczony razem ze św. Filipem 11 maja, według kalendarza z 1962 roku: te dni znajdziesz w kalendarzu liturgicznym.

Jak czytać List św. Jakuba?

Przeczytaj go najpierw w całości: wystarczy kwadrans. Potem wracaj do niego po jednym rozdziale dziennie przez tydzień, zatrzymując się przy każdym poleceniu, bo św. Jakub pisze zdania, które trzeba raczej wypełnić niż zrozumieć; rozdział 3, o języku, to gotowy rachunek sumienia. Czytaj rozdział 2 obok 4 rozdziału Listu do Rzymian, by zobaczyć, jak dwaj Apostołowie czytają historię Abrahama, a rozdział 5 obok Ewangelii św. Marka, rozdział 6. Potem przejdź do Pierwszego Listu św. Piotra, który następuje po nim w Biblii i podejmuje wiele jego akcentów. W szkole i w parafii używa się zwykle Biblii Tysiąclecia; podział na rozdziały jest w tym liście taki sam jak u ks. Wujka, a numeracja wersetów różni się nieznacznie w rozdziale 4 (słowa „Czymże bowiem jest życie wasze?” to tutaj werset 15, w Biblii Tysiąclecia 4,14).

Często zadawane pytania

Kto napisał List św. Jakuba?

Tradycja Kościoła przypisuje go św. Jakubowi Mniejszemu, bratu Pańskiemu, czyli Jego krewnemu, pierwszemu biskupowi Jerozolimy, którego większość katolickich komentatorów utożsamia z Jakubem, synem Alfeusza, jednym z Dwunastu. To nie jest św. Jakub Starszy, brat św. Jana, zabity około 44 roku. Sobór Trydencki nazywa autora Jakubem, apostołem i bratem Pańskim.

Czy Jakub był bratem Jezusa?

Pismo nazywa go bratem Pańskim (Ga 1,19), według żydowskiego zwyczaju, który daje to imię bliskim krewnym. Św. Hieronim uważał go za syna Marii, krewnej Matki Pańskiej, a więc za kuzyna Jezusa. Kościół naucza o wieczystym dziewictwie Maryi: bracia Jezusa nie są Jej dziećmi.

Co znaczy „wiara bez uczynków jest martwa”?

Św. Jakub uczy, że wiara, która nie wydaje uczynków miłości, nie zbawia: jest jak ciało bez ducha (Jk 2,26). Nie sprzeciwia się św. Pawłowi, który wyklucza uczynki Prawa spełniane przed wiarą, lecz pokazuje, że prawdziwa wiara działa przez miłość. Sobór Trydencki przytacza Jk 2,24 w dekrecie o usprawiedliwieniu.

Co mówi Jk 5,14-15 o namaszczeniu chorych?

Św. Jakub poleca choremu wezwać „kapłanów kościoła”, by modlili się nad nim, namaszczając go olejem w imię Pańskie; modlitwa wiary przyniesie mu ulgę, a grzechy zostaną mu odpuszczone. Sobór Trydencki widzi w tym ogłoszenie sakramentu Ostatniego Namaszczenia, ustanowionego przez Chrystusa.

Do czego nawiązuje List św. Jakuba?

Do Starego Testamentu, zwłaszcza do ksiąg mądrościowych, takich jak Księga Przysłów, i do proroków, z których bierze ton przeciw bogaczom; przywołuje Abrahama, Rahab, Hioba i Eliasza. Jeszcze bliżej nawiązuje do nauczania Jezusa z Kazania na Górze: o ubogich, o modlitwie, o niesądzeniu i o przysiędze.

Ile rozdziałów ma List św. Jakuba?

Pięć rozdziałów i 108 wersetów, w Wulgacie, u ks. Wujka i w Bibliach współczesnych.