Pierwszy List św. Piotra

Pierwszy List św. Piotra, w Wulgacie Epistola I beati Petri, jest drugim z siedmiu listów katolickich, po Liście św. Jakuba, a przed Drugim Listem św. Piotra. Jest krótki, ma pięć rozdziałów i sto pięć wersetów, ale bardzo gęsty: pierwszy papież uczy w nim chrześcijan, świeżo nawróconych i już doświadczanych, jak mieć nadzieję, jak być świętym i jak dobrze cierpieć. Słychać w nim głos tego, któremu Pan powiedział nad jeziorem: „Paś owce moje” (J 21,17).

Kim był święty Piotr?

Szymon, syn Jana, rybak z Betsaidy nad Jeziorem Galilejskim, brat Andrzeja, był pierwszym z Apostołów. Chrystus dał mu imię Kefas, Piotr, czyli Skała, i zapowiedział: „ty jesteś opoka, a na tej opoce zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne nie przemogą go” (Mt 16,18). Ten, który trzy razy zaparł się Pana, otrzymał po zmartwychwstaniu trzykrotne polecenie pasienia owczarni i zadanie utwierdzania braci. Po Zesłaniu Ducha Świętego przemawiał w Jerozolimie, potem nauczał w Antiochii i w Rzymie, gdzie poniósł śmierć męczeńską za Nerona, według tradycji ukrzyżowany. Kościół czci jego grób na Wzgórzu Watykańskim.

Kto napisał Pierwszy List św. Piotra?

Św. Piotr Apostoł. List zaczyna się od jego imienia: „Piotr, apostoł Jezusa Chrystusa przychodniom rozproszonym w Poncie, Galacji, Kapadocji, Azji i Bitynii, wybranym” (1 P 1,1). Pod koniec autor przedstawia się jako „współstarszy świadek mąk Chrystusa” (1 P 5,1), przesyła pozdrowienia od Marka, którego nazywa synem, i powierza pasterzom to samo zadanie, które Chrystus powierzył jemu: „Paście trzodę bożą, która jest przy was” (1 P 5,2). Drugi List odwołuje się do tego pierwszego: „Oto ten drugi list piszę do was, najmilsi” (2 P 3,1).

Mało która księga Nowego Testamentu ma tak dawnych świadków. Św. Polikarp ze Smyrny przytacza ją kilka razy w Liście do Filipian; Euzebiusz podaje, że posługiwał się nią Papiasz; św. Ireneusz cytuje ją pod imieniem Piotra, a Klemens Aleksandryjski, Tertulian, Orygenes i św. Cyprian przypisują ją jemu. Euzebiusz zalicza ją do ksiąg przyjętych przez wszystkich (Historia kościelna, III, 3).

List mówi też, jak powstał: „Przez Sylwana, wiernego brata, krótko, jak sądzę, napisałem do was” (1 P 5,12). Sylwan to najpewniej Sylas, towarzysz św. Pawła z Dziejów Apostolskich; mógł pełnić rolę sekretarza, co tłumaczyłoby dobrą grekę listu. Wielu współczesnych biblistów sądzi, że napisał go uczeń w imieniu Piotra po jego śmierci; Kościół za Ojcami czyta go jako dzieło Apostoła.

Kiedy powstał i do kogo jest napisany?

W Rzymie. „Pozdrawia was współwybrany kościół, który jest w Babilonie i Marek, syn mój” (1 P 5,13). Euzebiusz, za Papiaszem i Klemensem Aleksandryjskim, wyjaśnia, że Piotr nazywa tak Rzym w przenośni (Historia kościelna, II, 15); tę samą nazwę nadaje prześladującemu miastu Apokalipsa. Najczęściej przyjmowana przez katolickich komentatorów data to rok 63 lub 64: list zna już myśli Listu do Efezjan, a nie opisuje jeszcze prześladowania Nerona. Wkrótce potem Piotr zginął w Rzymie; św. Hieronim umieszcza jego męczeństwo w czternastym roku panowania Nerona.

Do chrześcijan Azji Mniejszej. Adresaci mieszkają w pięciu prowincjach rzymskich na terenie dzisiejszej Turcji. Większość komentatorów uważa, że byli to głównie nawróceni poganie, bo Piotr przypomina im czas, gdy żyli „w rozpuście, pożądliwościach, opilstwach, biesiadach, pijaństwach i niegodziwych bałwochwalstwach” (1 P 4,3), i nazywa ich tymi, „którzyście kiedyś byli «nie ludem», a teraz ludem bożym” (1 P 2,10). Oczerniani przez sąsiadów, otrzymują list, który umacnia ich w wierze i pociesza w próbie.

O czym jest 1 List św. Piotra? Streszczenie

Nić przewodnią listu stanowi nadzieja: żywa nadzieja, zrodzona ze zmartwychwstania, która już teraz czyni chrześcijanina świętym, a w ucisku cierpliwym.

Żywa nadzieja (1,1-12)

Po pozdrowieniu Piotr błogosławi Boga, „który według wielkiego miłosierdzia swego odrodził nas ku nadziei żywej, przez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa” (1 P 1,3), dla dziedzictwa „niezniszczalnego i niepokalanego i niezwiędłego” (1,4). Obecne próby doświadczają wiary jak ogień złoto (1,7). Potem pada zdanie, które każdy wierzący może uczynić swoim: „a choć go nie widzieliście, miłujecie i w niego też teraz, nie widząc go, wierzycie” (1,8). Tego zbawienia dociekali prorocy, a aniołowie pragną na nie patrzeć.

Wezwanie do świętości (1,13-2,10)

„ale na wzór tego, który was wezwał, Świętego, i wy bądźcie świętymi w całym postępowaniu” (1,15). Wierni zostali wykupieni nie złotem ani srebrem, „ale krwią drogą Chrystusa jako niepokalanego baranka i bez zmazy” (1,19). Odrodzeni przez słowo Boże, które „trwa na wieki”, wierni mają łaknąć mleka duchowego: „jak dopiero co narodzone niemowlęta, pragnijcie duchownego, szczerego mleka, abyście na nim wzrastali ku zbawieniu” (2,2). W rozdziale 2 przystępują do Chrystusa, „żywego kamienia, przez ludzi wprawdzie odrzuconego, ale przez Boga wybranego i uczczonego” (2,4), i sami jako żywe kamienie budują się w dom duchowy.

Chrześcijanie wśród pogan (2,11-4,19)

Piotr prosi wiernych „jak «przychodniów i gości»” (2,11), aby żyli tak dobrze, że potwarcy w końcu będą chwalić Boga. Będą poddani władzy „dla Boga”, a słudzy panom, także przykrym, na wzór Chrystusa, który „sam na ciele swym «grzechy nasze poniósł» na drzewo” (2,24), jak zapowiadał Izajasz 53. Rozdział 3 mówi do żon i mężów, potem do wszystkich: błogosławić zamiast złorzeczyć, być gotowym zdać sprawę z nadziei. Chrystus umarł „sprawiedliwy za niesprawiedliwych” (3,18), przepowiadał duchom w więzieniu i zbawia nas przez chrzest, zapowiedziany w arce Noego. Rozdział 4 uzbraja chrześcijanina myślą Chrystusa cierpiącego: „Koniec zaś wszystkiego przybliżył się. Przeto bądźcie roztropni i czuwajcie w modlitwach” (4,7). Nade wszystko miłość, a w ogniu prześladowania radość z cierpienia „jako chrześcijanin” (4,16).

Pasterze, pokora i czujność (rozdział 5)

W rozdziale 5 Piotr upomina starszych, by paśli trzodę nie z musu, lecz ochotnie, nie dla zysku, „ani też nie jako panujący nad gminami, ale stając się z serca wzorem dla trzody” (5,3), w oczekiwaniu na Księcia pasterzy. Wszyscy mają być pokorni, składać troski na Boga i opierać się diabłu „mocni w wierze” (5,9). Pozdrowienia od Sylwana, od Marka i od Kościoła „w Babilonie” zamykają list.

1 List św. Piotra, rozdział 2: kamień żywy i królewskie kapłaństwo

To jeden z najczęściej czytanych rozdziałów listu. Chrystus jest kamieniem węgielnym, o którym mówił Izajasz, i kamieniem odrzuconym przez budujących z psalmu 118 (117 w Wulgacie). Na Nim wierni budują się „dom duchowy, kapłaństwo święte, dla składania duchowych ofiar, przyjemnych Bogu przez Jezusa Chrystusa” (1 P 2,5). Potem przychodzi werset najsłynniejszy: „Wy zaś «rodzaj wybrany, królewskie kapłaństwo, naród święty, lud nabyty; abyście głosili moc tego», co was z ciemności powołał do swojej przedziwnej światłości” (1 P 2,9).

Piotr przenosi na ochrzczonych obietnicę z Synaju: „A wy będziecie mi królestwem kapłańskim i narodem świętym” (Wj 19,6). Katechizm Soboru Trydenckiego, mówiąc o sakramencie kapłaństwa, rozróżnia kapłaństwo wewnętrzne, wspólne wszystkim ochrzczonym, którzy składają Bogu duchowe ofiary, i kapłaństwo zewnętrzne, właściwe tym, którzy przyjęli święcenia przez włożenie rąk. Ten sam list, który wszystkich nazywa królewskim kapłaństwem, odróżnia zresztą starszych, którzy pasą trzodę, od młodszych, którzy mają być im poddani (1 P 5,5). Więcej o tym sakramencie w artykule o kapłaństwie.

Drugą część rozdziału zamyka obraz Chrystusa cierpiącego bez winy: „on to, gdy mu złorzeczono, nie złorzeczył, gdy cierpiał, nie odgrażał się” (2,23), i słowa, które Kościół czyta w Niedzielę Dobrego Pasterza: „Byliście bowiem «jak owce błądzące», ale teraz jesteście nawróceni do pasterza i biskupa dusz waszych” (2,25). Wujek zachował tu „biskupa” Wulgaty, episcopum animarum vestrarum.

1 List św. Piotra, rozdział 3: interpretacja

Gotowi do odpowiedzi. „Pana zaś Chrystusa czcijcie w sercach waszych, zawsze gotowi do odpowiedzi każdemu, co się domaga od was sprawy z tej nadziei, którą macie” (1 P 3,15). To karta obrony wiary, którą trzeba prowadzić, jak dodaje werset 16, „z cichością i z bojaźnią”. Piotr dodaje regułę cierpienia: „Lepiej bowiem cierpieć, dobrze czyniąc (jeśliby była wola boża), niż źle czyniąc” (3,17).

Zstąpienie do otchłani. „W nim też przyszedłszy i tym duchom przepowiadał, co w więzieniu byli” (3,19). Tradycja czyta tu zstąpienie duszy Chrystusa do otchłani między śmiercią a zmartwychwstaniem, artykuł Składu Apostolskiego zstąpił do piekieł, po łacinie descendit ad inferos: Chrystus zwiastował wyzwolenie duszom sprawiedliwych Starego Przymierza. W tę samą stronę idzie werset 4,6, w którym „i umarłym opowiadano ewangelię”. Św. Augustyn w liście 164 do Ewodiusza proponował także odczytanie duchowe: Chrystus przepowiadał w duchu, przez Noego, ludziom jego czasów.

Chrzest i arka. W arce „mało, to jest ośmiu ludzi, zostało uratowanych przez wodę” (3,20), a „Tak i was teraz zbawia odpowiadający jej chrzest - nie złożenie cielesnego brudu, ale prośba dobrego sumienia do Boga, przez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa” (3,21). Potop jest pierwszą figurą sakramentu; jego moc nie pochodzi z obmycia ciała, lecz ze zmartwychwstania Chrystusa. Zob. chrzest.

1 P 5,7-8: wszelką troskę składajcie na Boga

To werset najczęściej szukany: „wszelką «troskę waszą na niego składajcie», gdyż on ma pieczę o was” (1 P 5,7). Trzeba go czytać z wersetem poprzednim, bo z niego wynika: „Uniżajcie się zatem pod potężną ręką bożą, aby was wywyższył w czasie nawiedzenia” (5,6). Tylko pokorny umie oddać Bogu swoje ciężary; pyszny dźwiga je sam i ugina się pod nimi. Piotr powtarza tu Psalmistę: „Przerzuć na Pana troskę twoją, a on cię podtrzyma” (Ps 54,23), psalm 55 w Bibliach współczesnych.

Zawierzenie nie znaczy uśpienia. Następny werset od razu wzywa do czujności: „Trzeźwi bądźcie i czuwajcie, bo przeciwnik wasz diabeł jak lew ryczący krąży, szukając, kogo by pożarł” (5,8). Ufność i walka idą razem, a Kościół łączy je każdego wieczoru: wersety 8 i 9 są krótką lekcją, od której zaczyna się Kompleta, Fratres: Sobrii estote, et vigilate.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Chrystus cierpiący wzorem chrześcijanina. Żadna księga nie wiąże tak ściśle cierpienia wierzącego z męką Pana: „i Chrystus za nas cierpiał, zostawiając wam przykład, abyście wstępowali w jego ślady” (1 P 2,21); „weselcie się, będąc uczestnikami cierpień Chrystusowych” (4,13). Cierpienie ofiarowane Bogu nie jest porażką, lecz komunią, byle cierpieć za dobro, a nie jak złoczyńca.

Miłość i gościnność. „A nade wszystko miejcie ustawiczną miłość jedni ku drugim, bo «miłość zakrywa mnóstwo grzechów»” (4,8), za Księgą Przysłów. Każdy ma służyć innym otrzymanym darem, „jak dobrzy szafarze różnorodnej łaski bożej” (4,10).

Prymat Piotra. List nie rozprawia o prymacie, lecz go sprawuje. Z Rzymu Książę Apostołów pisze do pięciu prowincji z powagą pasterza całego Kościoła i daje starszym regułę życia. To zadanie zapowiedziane w Wieczerniku: „a ty kiedyś, nawróciwszy się, utwierdzaj braci twoich” (Łk 22,32).

Najważniejsze wersety 1 Listu św. Piotra

• 1 P 1,8: „a choć go nie widzieliście, miłujecie”, wiara tych, którzy nie widzieli Pana w ciele.
• 1 P 1,18-19: odkupienie nie złotem ani srebrem, lecz krwią Baranka.
• 1 P 2,9: „rodzaj wybrany, królewskie kapłaństwo, naród święty, lud nabyty”.
• 1 P 2,17: „Wszystkich szanujcie, braci miłujcie, Boga się bójcie, króla czcijcie” (1 P 2,17).
• 1 P 2,24: „którego sinością jesteście uleczeni”, echo Izajasza 53.
• 1 P 3,3-4: ozdobą kobiety nie są fryzury ani złoto, „ale ukryty w sercu człowiek nieskazitelny, spokojnego i skromnego ducha” (1 P 3,4).
• 1 P 3,15: gotowość do zdania sprawy z nadziei.
• 1 P 4,8: „miłość zakrywa mnóstwo grzechów”.
• 1 P 5,7-8: troski złożone na Boga i diabeł „jak lew ryczący”.
• 1 P 5,10: „A Bóg wszelkiej łaski, który wezwał was do swej wiecznej chwały w Chrystusie Jezusie, udoskonali, utwierdzi i ugruntuje trochę utrapionych” (1 P 5,10).

1 List św. Piotra w kanonie i w liturgii

List nigdy nie należał do ksiąg kwestionowanych. Sobór Trydencki w sesji IV (1546) wymienia wśród ksiąg świętych dwa listy Piotra Apostoła. W Bibliach katolickich i protestanckich nosi tę samą nazwę i ma te same pięć rozdziałów.

Mszał z 1962 roku czyta go często, zwłaszcza w okresie wielkanocnym. Introit Niedzieli Przewodniej, Quasi modo geniti infantes, to 1 P 2,2, a antyfona na Komunię w czwartek po Wielkanocy, Populus acquisitionis, to 1 P 2,9. Lekcje (epistoły) z listu mają: piątek w oktawie Wielkanocy (3,18-22), Biała Sobota (2,1-10), II niedziela po Wielkanocy, niedziela Dobrego Pasterza (2,21-25), III niedziela po Wielkanocy (2,11-19), niedziela po Wniebowstąpieniu (4,7-11), III niedziela po Zesłaniu Ducha Świętego (5,6-11) i V niedziela po Zesłaniu Ducha Świętego (3,8-15). Fragment 1,1-7 jest lekcją święta Katedry św. Piotra 22 lutego i Mszy wotywnej w rocznicę wyboru papieża, fragment 5,1-4.10-11 lekcją Mszy o papieżach z Części wspólnej.

W Brewiarzu list czyta się w Jutrzni V niedzieli po Wielkanocy i w dni krzyżowe przed Wniebowstąpieniem, a jego pierwszy rozdział wraca w Jutrzni 22 lutego. Jego wersety są kapitułą Laudesów w kilka niedziel okresu wielkanocnego i po Zesłaniu Ducha Świętego, a każdego wieczoru krótką lekcją Komplety (5,8-9). Te dni znajdziesz w kalendarzu liturgicznym, a Oficjum dnia w Brewiarzu.

Jak czytać 1 List św. Piotra?

Przeczytaj go najpierw za jednym razem, wystarczy dwadzieścia minut; potem po rozdziale dziennie, najlepiej w okresie wielkanocnym, razem z epistołami niedziel po Wielkanocy, które dają mu właściwą ramę: radość nowo ochrzczonych. Miej obok Ewangelię według św. Marka, w której tradycja widzi nauczanie Apostoła spisane przez Marka, jego „syna”, i mowy Piotra w Dziejach Apostolskich. Potem sięgnij po Drugi List, testament Apostoła. W szkole i w parafii używa się zwykle Biblii Tysiąclecia; podział na rozdziały i wersety jest w tym liście taki sam jak u ks. Wujka.

Często zadawane pytania

Kto napisał Pierwszy List św. Piotra?

Św. Piotr, Książę Apostołów i pierwszy biskup Rzymu. List nosi jego imię od pierwszego wersetu, pisze go „świadek mąk Chrystusa”, a za jego dzieło uznali go św. Polikarp, Papiasz, św. Ireneusz i cały starożytny Kościół. Piotr napisał go „przez Sylwana” (1 P 5,12), który był zapewne jego sekretarzem.

Do kogo jest napisany 1 List św. Piotra?

Do chrześcijan rozproszonych „w Poncie, Galacji, Kapadocji, Azji i Bitynii” (1 P 1,1), pięciu prowincjach Azji Mniejszej. Byli to w większości nawróceni poganie, oczerniani przez sąsiadów; Piotr nazywa ich przychodniami i gośćmi na ziemi.

Kiedy powstał Pierwszy List św. Piotra?

W Rzymie, który list nazywa „Babilonem” (1 P 5,13), przed męczeńską śmiercią Piotra za Nerona. Najczęściej przyjmuje się rok 63 lub 64, tuż przed prześladowaniem Nerona, którego list jeszcze nie opisuje.

Co znaczy 1 P 5,7?

„wszelką troskę waszą na niego składajcie, gdyż on ma pieczę o was.” Piotr wiąże to zawierzenie z pokorą (5,6): pokorny nie dźwiga sam swoich ciężarów, lecz oddaje je Ojcu, który się troszczy. Ufność nie wyklucza czujności, której zaraz potem żąda werset 8 przeciw diabłu.

Co oznacza „królewskie kapłaństwo” w 1 P 2,9?

Piotr przenosi na ochrzczonych obietnicę daną Izraelowi na Synaju: tworzą lud poświęcony Bogu, który składa Mu duchowe ofiary i głosi Jego dzieła. To wspólne kapłaństwo wszystkich wiernych nie znosi kapłaństwa urzędowego tych, którzy przyjęli święcenia; ten sam list odróżnia starszych, którzy pasą trzodę.

Co znaczy, że Chrystus „duchom przepowiadał, co w więzieniu byli” (1 P 3,19)?

Tradycja widzi tu zstąpienie Chrystusa do otchłani między śmiercią a zmartwychwstaniem, artykuł Składu Apostolskiego zstąpił do piekieł: dusza Chrystusa zwiastowała wyzwolenie duszom sprawiedliwych, które czekały na odkupienie. Przeczytaj ten fragment w kontekście, w rozdziale 3.

Ile rozdziałów ma 1 List św. Piotra?

Pięć rozdziałów i 105 wersetów, w Wulgacie, u ks. Wujka i w Bibliach współczesnych.