Drugi List św. Piotra

Drugi List św. Piotra, w Wulgacie Epistola II beati Petri, to pożegnanie Apostoła. Piotr wie, że wkrótce złoży swój „przybytek”, jak oznajmił mu Pan, i pisze, aby wierni także „po zejściu” jego pamiętali jego naukę (2 P 1,14-15). W trzech krótkich rozdziałach kreśli drabinę cnót chrześcijańskich, świadczy o chwale oglądanej na górze świętej, demaskuje fałszywych nauczycieli i odpowiada tym, którzy wyśmiewają powtórne przyjście Chrystusa. Stoi wśród siedmiu listów katolickich, po Pierwszym Liście św. Piotra, a przed Pierwszym Listem św. Jana. Najbliżej spokrewniony jest z Listem św. Judy, z którym dzieli długi fragment o fałszywych nauczycielach.

Kto napisał Drugi List św. Piotra?

Św. Piotr Apostoł. List nosi jego imię: „Szymon Piotr, sługa i apostoł Jezusa Chrystusa” (2 P 1,1), a autor mówi tak, jak mógł mówić tylko Piotr. Przypomina, że Pan zapowiedział mu śmierć, co opowiada Ewangelia św. Jana: „gdy się zestarzejesz, wyciągniesz ręce twoje, a inny cię opasze, i poprowadzi, gdzie ty nie chcesz” (J 21,18). Był świadkiem Przemienienia: „I głos ten z nieba dochodzący, myśmy słyszeli, będąc z nim na górze świętej” (2 P 1,18). Nazywa to pismo „ten drugi list” (3,1) i mówi o Pawle jak o równym: „najmilszy brat nasz Paweł” (3,15).

Świadectwa starożytne przyszły wolniej niż w przypadku większości ksiąg. W II wieku list jest raczej przywoływany niż cytowany. Orygenes uważał pierwszy list Piotra za przyjęty przez wszystkich, a drugi za sporny. Euzebiusz zalicza go do ksiąg kwestionowanych, choć pożytecznych dla wielu i czytanych razem z innymi Pismami (Historia kościelna, III, 3). Św. Hieronim podaje, że wielu go odrzucało z powodu różnicy stylu wobec pierwszego listu (O mężach sławnych, 1), a w liście 120 do Hedybii daje odpowiedź: Piotr posługiwał się, zależnie od potrzeby, różnymi tłumaczami, tak jak posługiwał się Markiem. W IV wieku przyjmują go św. Atanazy, św. Cyryl Jerozolimski i św. Grzegorz z Nazjanzu, a Hieronim umieścił go w Wulgacie. Wielu współczesnych biblistów sądzi, że napisał go uczeń w imieniu Piotra po jego śmierci; Kościół za Ojcami i soborami przyjmuje go jako dzieło Apostoła.

Kiedy powstał i do kogo jest napisany?

Krótko przed męczeństwem św. Piotra w Rzymie. List sam to mówi: „będąc pewnym, że bliskie jest złożenie przybytku mojego, według tego jak i Pan nasz Jezus Chrystus mi oznajmił” (2 P 1,14). Św. Hieronim umieszcza śmierć Apostoła w czternastym roku panowania Nerona, około 67 roku; drugi list powstał więc niedługo po pierwszym, napisanym około 63 lub 64 roku.

Skoro Piotr nazywa go swoim drugim listem do tych samych czytelników, list jest skierowany do Kościołów z pierwszego: do wiernych w Poncie, Galacji, Kapadocji, Azji i Bitynii, w Azji Mniejszej, w większości nawróconych pogan. Okazją było pojawienie się nauczycieli rozluźnionych obyczajów, którzy obiecują wolność i przeczą powtórnemu przyjściu Chrystusa.

O czym jest 2 List św. Piotra? Streszczenie

Drabina cnót i świadectwo Apostoła (rozdział 1)

Rozdział 1 zaczyna się od darów Boga: Jego Boska moc dała nam „wszystko, co dotyczy życia i pobożności” (1,3), a przez Jego obietnice mamy stać się „uczestnikami boskiej natury” (1,4). Wiara to tylko pierwszy szczebel: „dodawajcie do wiary waszej cnotę, do cnoty też poznanie” (1,5), potem powściągliwość, cierpliwość i pobożność, „do pobożności zaś ukochanie braci, do ukochania braci miłość” (1,7). Kto tego nie ma, „ślepy jest i po omacku chodzi” (1,9). Następują: pożegnanie Apostoła, wspomnienie Przemienienia i reguła wykładu proroctw.

Fałszywi nauczyciele i ich sąd (rozdział 2)

Rozdział 2 zapowiada, że „między wami będą kłamliwi nauczyciele, którzy wprowadzą zgubne odszczepieństwa i zaprą się tego Pana, który ich odkupił” (2,1), a z chciwości „ułudnymi słowami wyzyskiwać was będą” (2,3). Ostrzegają ich dawne sądy Boże: aniołowie, którzy zgrzeszyli, wydani na męki (2,4); dawny świat zatopiony potopem, gdy Bóg zachował Noego, „głosiciela sprawiedliwości” (2,5), jak opowiada Księga Rodzaju; Sodoma i Gomora obrócone w popiół i sprawiedliwy Lot ocalony.

Bo „Umie Pan wyrwać pobożnych z pokusy” (2,9). Portret heretyków jest bezlitosny: idą „drogą Balaama z Bosor” (2,15), proroka z Księgi Liczb, którego skarciła oślica; są „źródła bez wody i chmury od wichru pędzone” (2,17); obiecują wolność, „choć sami są niewolnikami zepsucia” (2,19). Kto po poznaniu Chrystusa wraca do grzechu, temu „późniejsze ich rzeczy stają się gorsze, niż pierwsze” (2,20).

Szydercy i dzień Pański (rozdział 3)

Rozdział 3 odpowiada szydercom ostatnich dni, którzy pytają: „Gdzież jest obietnica, albo przyjście jego?” (3,4). Jak ówczesny świat zginął przez wodę, tak obecne niebo i ziemia „zachowane są dla ognia na dzień sądu” (3,7). Zwłoka Boga jest miłosierdziem: dzień u Pana jak tysiąc lat, a On cierpliwie czeka. Dzień przyjdzie jak złodziej, „Lecz oczekujemy według obietnic jego «nowego nieba i nowej ziemi», w których sprawiedliwość mieszka” (3,13), zgodnie z obietnicą Izajasza 65. Apostoł kończy, polecając listy św. Pawła, ostrzegając przed tymi, którzy je przekręcają, i wzywając do wzrostu w łasce.

2 P 3,8-10: tysiąc lat jak jeden dzień

To najczęściej szukany fragment listu: „Jednakże to jedno, najmilsi, niech wam nie będzie tajne, że jeden dzień u Pana jak tysiąc lat, a «tysiąc lat jak jeden dzień»” (2 P 3,8). Piotr powtarza psalm 90 (89 w Wulgacie): „Albowiem tysiąc lat przed oczyma twymi - to jak dzień wczorajszy, który przeminął”. Bóg nie podlega czasowi; to, co nam wydaje się długie, przed Nim jest niczym. Werset nie jest kluczem do obliczenia daty końca świata, a Ojcowie zawsze nieufnie patrzyli na takie rachunki.

Powód zwłoki pada od razu: „Nie odwleka Pan obietnicy swojej, jak niektórzy sądzą, lecz cierpliwie postępuje z wami, nie chcąc, aby niektórzy zginęli, ale żeby się wszyscy do pokuty nawrócili” (3,9). Czas, który nam pozostał, jest czasem nawrócenia; Wulgata mówi ad poenitentiam reverti. Potem zapowiedź: „Przyjdzie zaś dzień Pański jak złodziej; w którym niebo z wielkim szumem przeminie i żywioły od gorąca stopnieją” (3,10). Wynika z tego jedno pytanie moralne: „jakimiż powinniście być w świętym postępowaniu i uczynkach pobożności” (3,11). Co Kościół naucza o tym dniu, wyjaśniamy w artykule o sądzie ostatecznym.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Uczestnicy Boskiej natury. Żaden werset Nowego Testamentu nie mówi śmielej, czym jest łaska: nie zewnętrzną życzliwością, lecz rzeczywistym udziałem w życiu Boga, „abyście się przez nie stali uczestnikami boskiej natury” (1,4). Św. Tomasz z Akwinu opiera się na nim, ucząc, że łaska jako udział w Boskiej naturze poprzedza cnoty wlane, które z niej wypływają (Suma teologiczna, I-II, q. 110, a. 3). Św. Leon Wielki w pierwszym kazaniu na Boże Narodzenie, czytanym w Brewiarzu w Jutrzni tej nocy, wypowiada sławne wezwanie: Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam, czyli: poznaj, chrześcijaninie, swoją godność, i dodaje, że stałeś się divinae consors naturae.

Wiara, która działa. Piotr nie zostawia wiary samej: „Dlatego, bracia, tym bardziej się starajcie, żebyście przez dobre uczynki pewnym uczynili wezwanie i wybranie wasze, albowiem to czyniąc, nigdy nie zgrzeszycie” (2 P 1,10). Sobór Trydencki przytacza ten werset pod imieniem Księcia Apostołów w dekrecie o usprawiedliwieniu (sesja VI, 1547), przeciw tym, którzy mówili, że wystarczy sama wiara.

Pismo, Kościół i wykład prywatny. „najpierw rozumiejąc, że żadnego z proroctw Pisma nie wykłada się własnym tłumaczeniem. Gdyż proroctwo nie przez wolę ludzką zostało kiedyś przyniesione, ale ludzie święci boży mówili natchnieni Duchem Świętym” (2 P 1,20-21). Te dwa wersety uczą zarazem Boskiego pochodzenia Pisma i reguły jego wykładu: sens Biblii nie jest pozostawiony osądowi każdego, lecz powierzony Kościołowi, którym kieruje ten sam Duch. W tę samą stronę idzie ostrzeżenie z 3,16, że w listach Pawła „są w nich niektóre rzeczy trudne do zrozumienia, co nieuczeni i niestateczni przekręcają”. Sobór Trydencki zakazuje wykładać Pismo wbrew sensowi, którego trzymała i trzyma święta Matka Kościół (sesja IV), a Leon XIII rozwija tę naukę w encyklice Providentissimus Deus (1893). Jak wybrać wierny przekład, piszemy w artykule Która Biblia katolicka?.

Przemienienie. Dowodem przyjścia Pana w mocy jest dla Piotra to, co widział na górze świętej, którą tradycja umieszcza na Taborze; to scena z Mateusza 17. Nie szedł za „zmyślonymi baśniami”: „lecz naocznie oglądaliśmy wielkość jego” (2 P 1,16). Proroctwa to potwierdzają: trzeba się ich trzymać „jak lampy w ciemnym miejscu świecącej, dobrze czynicie, dopóki dzień nie zaświta” (1,19).

Rzeczy ostateczne. Rozdział 3 jest najwyraźniejszym tekstem Nowego Testamentu o końcu świata przez ogień i o nowym stworzeniu, zapowiedzianym przez Izajasza i ukazanym w Apokalipsie. Razem z aniołami zachowanymi na sąd (2,4) uczy, że piekło jest rzeczywiste, a sąd pewny.

Najważniejsze wersety 2 Listu św. Piotra

• 2 P 1,4: „abyście się przez nie stali uczestnikami boskiej natury, i uciekali od skażenia tej pożądliwości, jaka jest na świecie.”
• 2 P 1,5-7: drabina od wiary do miłości, od cnoty do cnoty.
• 2 P 1,17: głos Ojca na górze: „Ten jest Syn mój miły, w którym sobie upodobałem, jego słuchajcie” (2 P 1,17).
• 2 P 1,20-21: klasyczny tekst o natchnieniu Pisma i jego wykładzie.
• 2 P 2,22: „Wrócił się pies do wymiotu swego” i „Świnia umyta do kałuży błota” (2 P 2,22); Piotr stosuje przysłowie z Księgi Przysłów 26 do tych, którzy wracają do porzuconych grzechów.
• 2 P 3,8-10: tysiąc lat jak jeden dzień, cierpliwość Boga, dzień, który przychodzi jak złodziej.
• 2 P 3,18: „Rośnijcie natomiast w łasce i w poznaniu Pana naszego i Zbawiciela Jezusa Chrystusa” (2 P 3,18), ostatnie spisane słowa św. Piotra, jakie mamy.

2 List św. Piotra w kanonie i w liturgii

Należy do ksiąg Nowego Testamentu, o które niektóre Kościoły na początku się spierały: dawny przekład syryjski, Peszitta, go nie zawierał, a Tertulian i św. Cyprian o nim nie mówią. Wątpliwość rozstrzygnął IV wiek: synody w Rzymie za papieża Damazego (382), w Hipponie (393) i Kartaginie (397), a potem Sobór Florencki, liczą dwa listy Piotra, a Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) wymienia je wśród ksiąg świętych. Biblie protestanckie go zachowały, z tą samą nazwą i tymi samymi trzema rozdziałami.

W Mszale z 1962 roku fragment 2 P 1,16-19 jest lekcją (epistołą) święta Przemienienia Pańskiego 6 sierpnia, z Ewangelią Mt 17,1-9; w Jutrzni tego samego święta czyta się wersety 1,10-21. W okresie wielkanocnym Brewiarz czyta w Jutrzni piątku po Wniebowstąpieniu rozdział 1 (1,1-15), a w sobotę cały rozdział 3, między Pierwszym Listem św. Piotra a Pierwszym Listem św. Jana. Te dni znajdziesz w kalendarzu liturgicznym, a Oficjum dnia w Brewiarzu.

Jak czytać 2 List św. Piotra?

Przeczytaj go za jednym razem, wystarczy kwadrans, potem po rozdziale dziennie. Rozdział 2 zestaw z Listem św. Judy, a przed fragmentem 1,16-19 przeczytaj opowiadanie o Przemienieniu. Trzymaj łacinę przed oczami: divinae consortes naturae (1,4) i propria interpretatione (1,20) niosą naukę listu. W szkole i w parafii używa się zwykle Biblii Tysiąclecia; podział na rozdziały i wersety jest w tym liście taki sam jak u ks. Wujka.

Często zadawane pytania

Kto napisał Drugi List św. Piotra?

Kościół naucza, że św. Piotr Apostoł. List wymienia „Szymon Piotr, sługa i apostoł Jezusa Chrystusa” (2 P 1,1), mówi o sobie jako o świadku Przemienienia, przypomina zapowiedź śmierci Piotra i nazywa się jego drugim listem (3,1). Początkowo przez niektórych kwestionowany, został przyjęty przez Ojców IV wieku; św. Hieronim tłumaczył różnicę stylu użyciem różnych tłumaczy.

Kiedy powstał Drugi List św. Piotra?

Krótko przed męczeństwem Piotra w Rzymie, jak sam mówi: „bliskie jest złożenie przybytku mojego” (1,14). Św. Hieronim umieszcza tę śmierć w czternastym roku panowania Nerona, około 67 roku.

Co znaczy, że mamy się stać „uczestnikami boskiej natury” (2 P 1,4)?

Piotr uczy, że dzięki obietnicom Chrystusa otrzymujemy rzeczywisty udział w życiu Boga: to łaska uświęcająca. Człowiek nie staje się Bogiem z natury, lecz zostaje uczyniony dzieckiem Bożym i uzdolniony do poznawania i miłowania Boga tak, jak On sam siebie zna i miłuje.

Co znaczy 2 P 3,9?

Werset wyjaśnia, dlaczego Chrystus jeszcze nie powrócił: Pan „cierpliwie postępuje z wami, nie chcąc, aby niektórzy zginęli, ale żeby się wszyscy do pokuty nawrócili”. Zwłoka jest miłosierdziem, które zostawia grzesznikom czas na nawrócenie, i pokazuje, że Bóg szczerze chce zbawienia wszystkich, choć nie wszyscy je przyjmują.

Czy 2 P 3,10 mówi o „porwaniu” chrześcijan?

Nie. Dzień Pański, który przychodzi jak złodziej, to dzień ostatni: widzialny powrót Chrystusa, sąd ostateczny i koniec tego świata. Kościół nigdy nie nauczał tajemnego porwania wiernych przed tym dniem; Chrystus przychodzi raz, w chwale, sądzić żywych i umarłych, jak wyznajemy w Credo.

Ile rozdziałów ma 2 List św. Piotra?

Trzy rozdziały i 61 wersetów, w Wulgacie, u ks. Wujka i w Bibliach współczesnych. Werset o składaniu trosk na Boga należy do pierwszego listu (1 P 5,7).