Która Biblia katolicka? Wujek, Tysiąclecia i inne

Biblia katolicka to Biblia, która zawiera wszystkie 73 księgi uznane przez Kościół, w przekładzie zatwierdzonym przez władzę kościelną i z przypisami zgodnymi z wiarą. Po polsku dwie najważniejsze to Biblia ks. Jakuba Wujka, przetłumaczona z łacińskiej Wulgaty i przez ponad trzy i pół wieku podstawowa Biblia polskich katolików, oraz Biblia Tysiąclecia (1965), tłumaczona z języków oryginalnych i używana dziś w liturgii. Poniżej wyjaśniamy, czym się różnią, jakie są inne przekłady katolickie, czym Biblia katolicka różni się od protestanckiej i dlaczego my czytamy i cytujemy Wujka.

Co sprawia, że Biblia jest katolicka

Trzy rzeczy:

1. Pełny kanon. Biblia katolicka ma 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 Nowego, razem 73. Ich spis ustalił Sobór Trydencki na IV sesji, 8 kwietnia 1546 roku.
2. Zatwierdzony przekład. Katechizm świętego Piusa X uczy, że można czytać te przekłady Biblii w języku pospolitym, „które są uznane za wierne przez Kościół katolicki i które są opatrzone wyjaśnieniami przez niego zatwierdzonymi”, ponieważ Kościół „jeden jest prawowitym stróżem Biblii”.
3. Przypisy. Z tego samego powodu Katechizm zaleca wydania z zatwierdzonymi objaśnieniami, bo, jak pisze święty Piotr, „żadnego z proroctw Pisma nie wykłada się własnym tłumaczeniem” (2 P 1, 20).

Ten sam Katechizm przypomina, że czytanie Biblii nie jest konieczne dla wszystkich chrześcijan, bo poucza ich Kościół, „jest ono jednak bardzo pożyteczne i zalecane wszystkim”. Święty Paweł mówi:

Wszelkie Pismo, od Boga natchnione, pożyteczne jest do nauczania, do przekonywania, do karcenia, do kształcenia w sprawiedliwości, aby człowiek boży był doskonały, do wszelkiego dobrego dzieła zaprawiony.
— 2 Tm 3, 16–17

Księgi Biblii katolickiej

Oto 73 księgi, z nazwami używanymi w Wulgacie i w Biblii ks. Wujka.

Stary Testament (46 ksiąg).

• Pięcioksiąg: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa.
• Księgi historyczne: Jozuego, Sędziów, Rut, cztery Księgi Królewskie (w nowszych przekładach 1–2 Samuela i 1–2 Królewska), 1 i 2 Paralipomenon (Kronik), Ezdrasza, Nehemiasza, Tobiasza, Judyty, Estery, 1 i 2 Machabejska.
• Księgi mądrościowe: Hioba, Psalmów, Przypowieści (Przysłów), Eklezjastesa (Koheleta), Pieśń nad Pieśniami, Mądrości, Eklezjastyka (Syracha).
• Prorocy: Izajasz, Jeremiasz, Lamentacje, Baruch, Ezechiel, Daniel i dwunastu proroków mniejszych (Ozeasz, Joel, Amos, Abdiasz, Jonasz, Micheasz, Nahum, Habakuk, Sofoniasz, Aggeusz, Zachariasz, Malachiasz).

Nowy Testament (27 ksiąg). Cztery Ewangelie (Mateusza, Marka, Łukasza, Jana), Dzieje Apostolskie, czternaście Listów świętego Pawła (z Listem do Hebrajczyków), siedem Listów katolickich (Jakuba, 1 i 2 Piotra, 1, 2 i 3 Jana, Judy) i Apokalipsa. O ostatniej z nich piszemy we wpisie o Apokalipsie świętego Jana, a o pierwszej księdze Biblii — o Księdze Rodzaju.

Pogrubiono siedem ksiąg, których brakuje w Bibliach protestanckich.

Biblia katolicka a protestancka

Najbardziej widoczna różnica to liczba ksiąg. Biblie protestanckie — po polsku przede wszystkim Biblia Gdańska (1632) i Biblia Warszawska (1975) — mają 66 ksiąg: pomijają siedem ksiąg Starego Testamentu, czyli Tobiasza, Judyty, Mądrości, Eklezjastyka (Syracha), Barucha oraz 1 i 2 Machabejską, a także greckie części Estery i Daniela. Kościół nazywa je księgami deuterokanonicznymi i zawsze czytał je w liturgii: z Księgi Mądrości i Eklezjastyka pochodzi wiele lekcji na święta świętych.

Biblia Gdańska nie jest więc Biblią katolicką, choć bywa tak szukana. Tym bardziej nie jest nią przekład Świadków Jehowy (Przekład Nowego Świata), który zmienia teksty mówiące o bóstwie Chrystusa; więcej o tym piszemy we wpisie o Świadkach Jehowy.

Polskie Biblie katolickie w porównaniu

Biblia ks. Jakuba Wujka (1599)

Jezuita Jakub Wujek przełożył Pismo Święte z łacińskiej Wulgaty, porównując je z tekstem hebrajskim i greckim. Nowy Testament ukazał się w Krakowie w 1593 roku; całą Biblię, przejrzaną przez komisję jezuicką i uzgodnioną z Wulgatą klementyńską, wydano w Krakowie w 1599 roku, dwa lata po śmierci tłumacza (zm. 27 lipca 1597). Przez 367 lat, aż do Biblii Tysiąclecia, była podstawową Biblią polskich katolików i doczekała się dziesiątek wydań; w XX wieku poprawiono ją m.in. w wydaniu krakowskim z 1935 roku i w wydaniu z 1962 roku, opracowanym przez ks. Władysława Lohna.

Jej zalety: idzie za Wulgatą, czyli tekstem, który Sobór Trydencki uznał za autentyczny dla Kościoła łacińskiego i który jest Biblią tradycyjnej liturgii rzymskiej; psalmy mają numerację Brewiarza i Mszału z 1962 roku, więc „psalm 90” u Wujka to ten sam psalm, który odmawia się w niedzielnej komplecie. Jej ograniczenie: staropolszczyzna, miejscami trudniejsza dla współczesnego czytelnika.

Przykład, werset, który wielu zna na pamięć:

Pochodnią dla nóg moich jest słowo twoje i światłością dla ścieżek moich.
— Ps 118, 105

Biblia Tysiąclecia (1965)

Z inicjatywy benedyktynów z Tyńca wydało ją Pallottinum w 1965 roku, rok przed tysiącleciem Chrztu Polski (stąd nazwa). Przekład powstał z języków oryginalnych; kolejne wydania ukazały się w latach 1971, 1980, 1983 i 1999 (wydanie piąte), a w 2025 roku zaczęło się ukazywać wydanie szóste. To przekład liturgiczny Kościoła w Polsce, na nim opierają się lekcjonarze Mszy w nowym rycie.

To przekład katolicki, zatwierdzony i napisany współczesną polszczyzną, przydatny dla tych, którzy chcą śledzić czytania w swojej parafii. Trzeba jednak pamiętać, że nie tłumaczy Wulgaty: dlatego psalmy mają numerację hebrajską (psalm 91 Biblii Tysiąclecia to psalm 90 Wulgaty — wyjaśniamy to we wpisie o psalmie 91), a w wielu miejscach tekst różni się od tego, co czyta się we Mszy i Brewiarzu z 1962 roku.

Inne przekłady katolickie

• Biblia Poznańska (całość 1975), przekład katolicki z języków oryginalnych, wydany przez Księgarnię Świętego Wojciecha; nie jest używana w liturgii.
• Biblia Paulistów (Nowy Testament 2005, całość 2008), wydana przez Edycję Świętego Pawła, z komentarzami.
• Biblia Jerozolimska (Pallottinum, 2006): to nie nowy przekład, lecz tekst piątego wydania Biblii Tysiąclecia z przetłumaczonymi wstępami i przypisami francuskiej Bible de Jérusalem.

Którą Biblię wybrać w praktyce

• Do modlitwy z liturgią tradycyjną (Msza trydencka, Brewiarz, psalmy Oficjum): Biblia ks. Wujka, bo odpowiada słowo w słowo łacinie, która jest śpiewana. Tej Biblii używamy we wszystkich naszych wpisach, od cytatów z Pisma Świętego po Mszę trydencką.
• Do śledzenia czytań w parafii odprawiającej w nowym rycie: Biblia Tysiąclecia.
• Do studium: wydanie z obszernymi przypisami (np. Biblia Jerozolimska) obok tekstu idącego za Wulgatą, by wiedzieć, co Kościół czytał przez piętnaście wieków.
• Do unikania: Biblie protestanckie (Gdańska, Warszawska) i przekład Świadków Jehowy, z powodu brakujących ksiąg i przypisów.

Na początek wielu poleca Ewangelię według świętego Łukasza i Psalmy, które Kościół modli się codziennie w nieszporach. Dobra zasada: codziennie niewiele, spokojnie, z prośbą o światło Ducha Świętego i zawsze w zgodzie z nauką Kościoła.

Jak czytać Biblię katolicką z pożytkiem

Pismo Święte czyta się inaczej niż zwykłą książkę. Kilka dawnych, wypróbowanych zasad:

• Zacznij od modlitwy. Przed lekturą poproś Ducha Świętego o światło; po niej podziękuj i weź ze sobą jedno zdanie na cały dzień.
• Czytaj po kolei i niewiele. Lepiej jeden rozdział codziennie niż dużo raz na jakiś czas. Dobrym początkiem jest Kazanie na górze i przypowieści Jezusa.
• Czytaj z przypisami. To one chronią przed dowolnym tłumaczeniem trudnych miejsc, o którym ostrzega święty Piotr.
• Czytaj z Kościołem. Psalmy i fragmenty, które Kościół wybrał na niedziele i święta, mają szczególne miejsce: to Biblia modlona, nie tylko czytana.

Biblia ks. Wujka w aplikacji Iter Fidei

W aplikacji Iter Fidei Biblia katolicka to przekład ks. Jakuba Wujka obok łacińskiego tekstu Wulgaty, z tą samą numeracją psalmów co Brewiarz z 1962 roku. Porównanie z innymi aplikacjami do modlitwy i Pisma Świętego znajdziesz we wpisie najlepsze aplikacje katolickie.

Często zadawane pytania

Ile ksiąg ma Biblia katolicka?

Siedemdziesiąt trzy: 46 Starego Testamentu i 27 Nowego, według kanonu ustalonego przez Sobór Trydencki w 1546 roku. Biblie protestanckie mają ich 66.

Czym różni się Biblia katolicka od protestanckiej?

Biblia protestancka nie zawiera siedmiu ksiąg Starego Testamentu (Tobiasza, Judyty, Mądrości, Eklezjastyka, Barucha, 1 i 2 Machabejskiej) ani greckich części Estery i Daniela, i nie ma przypisów zatwierdzonych przez Kościół.

Czy Biblia Tysiąclecia jest katolicka?

Tak. To katolicki przekład z języków oryginalnych, wydany przez Pallottinum w 1965 roku i używany w liturgii w Polsce. Nie tłumaczy jednak Wulgaty, dlatego różni się numeracją psalmów i niektórymi miejscami od tekstu tradycyjnej liturgii.

Czy Biblia Warszawska lub Gdańska jest katolicka?

Nie. Biblia Gdańska (1632) i Biblia Warszawska (1975) to przekłady protestanckie, bez ksiąg deuterokanonicznych.

Czym różni się Biblia Świadków Jehowy od katolickiej?

Przekład Nowego Świata Świadków Jehowy nie ma ksiąg deuterokanonicznych i w wielu miejscach zmienia teksty mówiące o bóstwie Chrystusa, np. początek Ewangelii świętego Jana. Nie jest Biblią katolicką.

Która Biblia jest najwierniejsza?

Dla tradycyjnej liturgii najwierniejsza jest Biblia ks. Wujka, bo idzie za Wulgatą, którą Sobór Trydencki uznał za autentyczną. Do śledzenia czytań w nowym rycie służy Biblia Tysiąclecia.

Dlaczego psalmy mają dwie numeracje?

Bo Wulgata (a za nią Wujek i Brewiarz) przyjmuje greckie liczenie Septuaginty, a przekłady z hebrajskiego, jak Biblia Tysiąclecia, liczenie hebrajskie: od psalmu 10 do 147 numer hebrajski jest zwykle o jeden wyższy.

Gdzie czytać Biblię katolicką online?

Biblia Tysiąclecia jest dostępna w internecie i w aplikacjach; Biblię ks. Wujka z łacińskim tekstem Wulgaty obok zawiera aplikacja Iter Fidei.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Biblię ks. Wujka z łacińską Wulgatą, Mszę i Brewiarz z 1962 roku, po łacinie i po polsku, z audio. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Sobór Trydencki, sesja IV (8 kwietnia 1546), dekret De canonicis Scripturis; Katechizm świętego Piusa X, „Pismo Święte”; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ps 118, 105; 2 Tm 3, 16–17; 2 P 1, 20).