Kazanie na Górze: Osiem Błogosławieństw i nauka Jezusa

Kazanie na Górze to największa i najbardziej znana mowa Pana Jezusa, zapisana przez św. Mateusza w trzech rozdziałach jego Ewangelii (V, VI i VII). Gdy Pan ujrzał rzesze, „wstąpił na górę, a gdy usiadł, przystąpili ku niemu uczniowie jego. A otworzywszy usta swe, nauczał ich” (Mt V, 1–2). Z tej góry — którą tradycja umieszcza nad jeziorem Genezaret — Zbawiciel ogłosił prawo nowego Przymierza. Nie znosi ono dawnego Zakonu, lecz go wypełnia: „Nie przyszedłem rozwiązywać, ale wypełnić” (Mt V, 17).

Mowa ta zawiera trzy klejnoty, które każdy katolik powinien znać na pamięć: osiem Błogosławieństw, którymi się zaczyna, modlitwę Ojcze nasz, którą Pan umieścił w jej sercu, oraz słowa o tym, że jego uczniowie mają być solą ziemi i światłością świata. Poniżej podajemy je wprost, w czcigodnym przekładzie ks. Jakuba Wujka, abyśmy najpierw usłyszeli sam głos Pana, a dopiero potem rozważali jego naukę.

Osiem Błogosławieństw: tekst według ks. Wujka

Pan Jezus rozpoczyna swoją mowę od ośmiu Błogosławieństw. Każde z nich wskazuje pewną drogę ubóstwa, łagodności lub cierpienia — drogę, którą świat gardzi, a której Bóg obiecuje wieczną nagrodę. Oto one (Mt V, 3–10):

1. Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem ich jest królestwo niebieskie.

2. Błogosławieni cisi, albowiem oni posiędą ziemię.

3. Błogosławieni, którzy płaczą, albowiem oni będą pocieszeni.

4. Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości, albowiem oni będą nasyceni.

5. Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią.

6. Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą.

7. Błogosławieni pokój czyniący, albowiem nazwani będą synami Bożymi.

8. Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości, albowiem ich jest królestwo niebieskie.

A do prześladowanych Pan dodaje słowa pociechy: „Radujcie się i weselcie się, albowiem zapłata wasza obfita jest w niebiosach” (Mt V, 12).

Błogosławieństwa są jakby portretem samego Pana Jezusa: On był ubogi, cichy, miłosierny, czystego serca, On pierwszy cierpiał prześladowanie dla sprawiedliwości. Kto je rozważa, ten patrzy w oblicze Zbawiciela i uczy się, czym jest prawdziwe szczęście — nie w bogactwie ani w pochwałach świata, lecz w pokorze serca otwartego na Boga. Dlatego dawni Ojcowie nazywali te osiem zdań „bramą doskonałości chrześcijańskiej”.

Sól ziemi i światłość świata

Zaraz po Błogosławieństwach Pan zwraca się do swoich uczniów z dwoma obrazami, które do dziś żyją w naszej mowie:

Wy jesteście solą ziemi. A jeśli sól zwietrzeje, czym będzie solona? Na nic się więcej nie przyda, tylko żeby była precz wyrzucona i podeptana przez ludzi. Wy jesteście światłością świata. Nie może się skryć miasto leżące na górze. (Mt V, 13–14)

Sól zachowuje pokarm od zepsucia i nadaje mu smak; tak chrześcijanie mają strzec świat od zepsucia grzechu i nadawać życiu ludzkiemu smak Boży. Lecz Pan dodaje ostrzeżenie: sól, która utraci swoją moc, na nic się już nie przyda. Wiara, która przestaje przemieniać życie, staje się solą zwietrzałą. Dlatego Pan kończy wezwaniem: „Tak niechaj świeci światłość wasza przed ludźmi, aby widzieli uczynki wasze dobre i chwalili Ojca waszego, który jest w niebiosach” (Mt V, 16).

Ojcze nasz: serce Kazania na Górze

W środkowej części mowy (rozdz. VI) Pan uczy, jak się modlić. Przestrzega przed modlitwą na pokaz i przed wielomówstwem pogan, a potem daje nam modlitwę nad modlitwami:

Wy tedy tak się modlić będziecie: Ojcze nasz, któryś jest w niebiosach! Święć się imię twoje. Przyjdź królestwo twoje. Bądź wola twoja, jako w niebie tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie wwódź nas w pokuszenie. Ale nas zbaw ode złego. Amen. (Mt VI, 9–13)

Tak oto Modlitwa Pańska wyrosła pośrodku Kazania na Górze — Pan dał ją nam jako wzór wszelkiej modlitwy. Zaraz po niej dodaje regułę, która całą mowę spaja: „Jeśli bowiem odpuścicie ludziom grzechy ich, odpuści wam też Ojciec wasz niebieski grzechy wasze” (Mt VI, 14). Komu zależy na głębszym rozważeniu siedmiu próśb tej modlitwy, ten znajdzie je w naszym osobnym wykładzie Ojcze nasz.

Reszta nauki: o trosce, sądzie i dwóch domach

Kazanie na Górze nie kończy się na modlitwie. Pan poucza nas dalej, byśmy nie gromadzili skarbów na ziemi, lecz w niebie, bo „gdzie jest skarb twój, tam jest i serce twoje” (Mt VI, 21). Wzywa, byśmy nie troszczyli się lękliwie o jutro: „Szukajcie więc najprzód królestwa Bożego i sprawiedliwości jego, a to wszystko będzie wam przydane” (Mt VI, 33).

W rozdziale VII przestrzega przed pochopnym osądzaniem bliźnich — przed widzeniem źdźbła w cudzym oku, gdy belka tkwi we własnym (Mt VII, 3). Zachęca też do wytrwałej modlitwy: „Proście, a będzie wam dane; szukajcie, a znajdziecie; pukajcie, a będzie wam otworzone” (Mt VII, 7).

Całą mowę Pan wieńczy przypowieścią o dwóch domach. Kto słucha jego słów i wypełnia je, jest jak człowiek mądry, który „zbudował dom swój na opoce” — i dom ostał się wśród burzy. Kto zaś słucha, a nie wypełnia, jest jak głupi, który budował na piasku, a „upadek jego wielki” (Mt VII, 24–27). Tak Pan przypomina, że nauka z góry nie jest do podziwiania, lecz do czynienia.

Gdy Jezus skończył, „zdumiewały się rzesze nad nauką jego; albowiem nauczał ich jak władzę mający” (Mt VII, 28–29). Kazanie na Górze pozostaje na zawsze kartą życia chrześcijańskiego — drogą, którą tradycja Kościoła wskazuje każdemu, kto chce iść za Panem. Cały ten tekst znajdziesz w Ewangelii według św. Mateusza.

Sposób nauczania, którym Pan posługiwał się najczęściej, omawiamy przy przypowieściach Jezusa.

Często zadawane pytania

Czym jest Kazanie na Górze?

Kazanie na Górze to wielka mowa Pana Jezusa zapisana w Ewangelii św. Mateusza (rozdz. V–VII). Pan wygłosił ją z góry nad jeziorem Genezaret. Zawiera osiem Błogosławieństw, modlitwę Ojcze nasz oraz naukę o tym, jak żyć w duchu nowego Przymierza. To streszczenie całego prawa Ewangelii.

Ile jest Błogosławieństw i jakie?

Błogosławieństw jest osiem: błogosławieni ubodzy w duchu, cisi, którzy płaczą, którzy łakną sprawiedliwości, miłosierni, czystego serca, pokój czyniący oraz cierpiący prześladowanie dla sprawiedliwości (Mt V, 3–10). Każdemu Pan obiecuje osobną niebieską nagrodę.

Gdzie w Biblii znajduje się Ojcze nasz?

Modlitwa Ojcze nasz znajduje się w samym środku Kazania na Górze, w Ewangelii św. Mateusza (Mt VI, 9–13). Pan dał ją uczniom jako wzór wszelkiej modlitwy. Krótszą jej wersję podaje także św. Łukasz (Łk XI, 2–4).

Co znaczą słowa „wy jesteście solą ziemi”?

Słowami „wy jesteście solą ziemi” (Mt V, 13) Pan uczy, że uczniowie mają strzec świat od zepsucia grzechu i nadawać życiu smak Boży, tak jak sól zachowuje i przyprawia pokarm. Sól, która zwietrzeje, na nic się już nie przyda — to obraz wiary, która przestała przemieniać życie.

Czy Kazanie na Górze znosi Stary Testament?

Nie. Pan wyraźnie mówi: „Nie przyszedłem rozwiązywać, ale wypełnić” (Mt V, 17). Kazanie na Górze nie znosi Zakonu i proroków, lecz prowadzi je do pełni, sięgając już nie tylko czynów, ale i serca człowieka.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nabożeństwa, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka, Ewangelia według św. Mateusza, rozdziały V–VII (Błogosławieństwa Mt V, 3–10; sól ziemi Mt V, 13–16; Ojcze nasz Mt VI, 9–13; dwa domy Mt VII, 24–29). Modlitwa Ojcze nasz według tradycyjnego brzmienia polskiego.