Msza święta: Czym jest i jakie są jej części

Msza święta to Najświętsza Ofiara — bezkrwawe uobecnienie tej samej Ofiary, którą Pan Jezus złożył na Krzyżu w Wielki Piątek. Na ołtarzu nie powtarza się Kalwaria ani nie dodaje się do niej nic nowego: ta jedna, doskonała Ofiara Golgoty zostaje pod postaciami chleba i wina rzeczywiście uobecniona, abyśmy mogli w niej uczestniczyć tu i teraz. To samo Ciało, ta sama Krew, ten sam Kapłan i ta sama Żertwa — różny jedynie sposób ofiarowania: na Krzyżu krwawy, na ołtarzu bezkrwawy. Oto najkrótsza i najistotniejsza odpowiedź na pytanie, czym jest msza święta.

Wszystko inne — modlitwy, czytania, śpiewy, gesty kapłana — służy tej jednej rzeczywistości. Poniżej wyjaśniamy ją wprost: skąd pochodzi Msza, jakie są jej główne części oraz dlaczego nazywamy ją zarazem Ofiarą i Ucztą.

Czym jest ofiara mszy świętej

W noc poprzedzającą swą Mękę Pan Jezus ustanowił Mszę świętą podczas Ostatniej Wieczerzy. Tak opisuje to święta Ewangelia w przekładzie księdza Jakuba Wujka:

„A wziąwszy chleb, dzięki czynił, łamał, i dał im, mówiąc: To jest ciało moje, które się za was daje. To czyńcie na moją pamiątkę. Tak samo i kielich, po wieczerzy, mówiąc: Ten jest kielich, Nowy Testament we krwi mojej, który za was będzie wylany.” (Łk 22, 19–20)

Trzy rzeczy dokonały się w tej chwili. Po pierwsze, Pan przemienił chleb i wino w swoje Ciało i Krew — ustanowił Eucharystię. Po drugie, słowami „to czyńcie na moją pamiątkę” ustanowił kapłaństwo, dając Apostołom władzę odnawiania tego, co sam uczynił. Po trzecie, antycypował Ofiarę Krzyża: Ciało „za was daje”, Krew „za was będzie wylana”. Wieczernik i Kalwaria to jedna Ofiara w dwóch momentach.

Dlatego ofiara mszy świętej nie jest jedynie wspomnieniem czy symbolicznym posiłkiem. Święty Paweł poucza: „Ilekroć bowiem będziecie jedli ten chleb i pili kielich, będziecie opowiadać śmierć Pańską, aż przyjdzie” (1 Kor 11, 26). Msza jest realnym, choć bezkrwawym, ponowieniem aktu zbawczego. Sobór Trydencki nazwał ją prawdziwą i właściwą ofiarą — tą samą, co na Krzyżu, składaną teraz przez ręce kapłana. Każda Msza ma więc nieskończoną wartość, bo jej Żertwą jest sam Bóg-Człowiek.

Owoce tej Ofiary składamy w czterech intencjach, które tradycja ujmuje w słowo adoracja: uwielbienie Boga, dziękczynienie za Jego dary, przebłaganie za grzechy oraz prośba o łaski. Mszę można ofiarować za żywych i za zmarłych, w każdej godziwej intencji.

Jakie są części mszy świętej

Tradycyjny ryt rzymski dzieli Mszę na dwie wielkie części, poprzedzone przygotowaniem. Oto części mszy świętej w ich klasycznym układzie.

1. Modlitwy u stopni ołtarza. Kapłan w skupieniu wyznaje grzechy (Confiteor) i prosi o oczyszczenie, zanim wstąpi do ołtarza. To brama wprowadzająca w świętość Ofiary.

2. Msza katechumenów (Liturgia Słowa). Część, w której Bóg karmi nas swoim słowem. Należą do niej:

• Introit i Kyrie — wejście i błaganie o miłosierdzie;
• Gloria — hymn uwielbienia (poza Adwentem i Wielkim Postem);
• Kolekta — modlitwa dnia;
• Lekcja i Ewangelia — czytania z Pisma Świętego;
• Credo — wyznanie wiary.

3. Msza wiernych (Liturgia Ofiary). Serce całego obrzędu, do którego w starożytności dopuszczano tylko ochrzczonych. Obejmuje:

• Ofiarowanie — kapłan przedkłada Bogu chleb i wino, materię przyszłej przemiany;
• Prefację i Sanctus — dziękczynne wprowadzenie i pieśń aniołów „Święty, Święty, Święty”;
• Kanon Rzymski — najświętszą i najstarszą część Mszy, w której podczas Konsekracji kapłan, powtarzając słowa Chrystusa, sprawia, że chleb staje się Ciałem, a wino Krwią Pańską. To właśnie tutaj uobecnia się Kalwaria;
• Pater noster — Modlitwę Pańską;
• Komunię — przyjęcie Najświętszego Sakramentu;
• Pokomunię i rozesłanie (Ite, missa est), z błogosławieństwem i ostatnią Ewangelią.

Jeśli chcesz prześledzić ten porządek modlitwa po modlitwie, zapraszamy do osobnego omówienia w artykule o mszy trydenckiej, gdzie objaśniamy starożytny ryt rzymski Mszału z 1962 roku.

Msza jako Ofiara i jako Uczta

Msza święta ma dwa nierozdzielne wymiary, a porządek między nimi jest ważny: najpierw Ofiara, potem Uczta.

Najpierw bowiem dokonuje się Ofiara — Chrystus zostaje złożony Ojcu na ołtarzu. Dopiero z tej Ofiary rodzi się Uczta ofiarna: spożywanie Żertwy, czyli Komunia święta. Tak było już w świątyni jerozolimskiej, gdzie z części złożonych ofiar spożywano świętą ucztę. Tym bardziej w Nowym Przymierzu: ołtarz jest najpierw miejscem ofiarowania, a dopiero potem stołem.

Sam Pan związał życie wieczne ze spożywaniem tej Żertwy:

„Jam jest chleb żywy, który z nieba zstąpił. Jeśli kto pożywać będzie tego chleba, żyć będzie na wieki; a chleb, który ja dam, jest ciało moje za życie świata.” (J 6, 51–52)

I dalej, z całą mocą: „Kto pożywa ciało moje, i pije krew moją, ma życie wieczne, a ja go wskrzeszę w dzień ostatni” (J 6, 55). Komunia nie jest więc dodatkiem do Mszy, lecz jej owocem — zjednoczeniem z Ofiarą, którą właśnie wspólnie złożyliśmy.

Z tego płynie poważne wezwanie. Święty Paweł ostrzega: „Tak więc ktokolwiek by jadł ten chleb, albo pił kielich Pański niegodnie, będzie winien ciała i krwi Pańskiej” (1 Kor 11, 27). Do Uczty należy przystępować w stanie łaski uświęcającej, po dobrej spowiedzi, z czcią należną Bogu, który prawdziwie i istotnie jest obecny pod postacią chleba.

Dlaczego warto być na Mszy

Skoro Msza jest Najświętszą Ofiarą o nieskończonej wartości, udział w niej jest największym dobrem, jakie człowiek może czynić na ziemi. Łączymy się wtedy z samym Chrystusem ofiarującym się Ojcu, składamy Bogu należne uwielbienie i czerpiemy zdroje łask dla siebie, dla bliskich i dla dusz w czyśćcu. Tradycja katolicka uczy, że nie ma modlitwy potężniejszej niż Msza, bo to modlitwa samego Boga.

Aby owocnie w niej uczestniczyć, warto przyjść z intencją, łączyć się duchowo z kapłanem przy ołtarzu, a nade wszystko — gdy jesteśmy do tego sposobni — przyjąć Pana w Komunii świętej, owocu całej Ofiary. Pełnię nauki o realnej obecności znajdziesz w naszym omówieniu Eucharystii oraz w artykule o Komunii świętej.

Modlitwa przed mszą świętą

Dobrze jest przyjść na Mszę nieco wcześniej i przygotować duszę krótką modlitwą. Tradycja podaje wiele takich modlitw; oto prosta i sprawdzona modlitwa przed mszą świętą, którą można odmówić w ławce:

Wszechmogący, wieczny Boże, oto przystępuję do Najświętszej Ofiary Twojego Syna. Wyznaję, że jestem grzeszny i niegodny, lecz ufam Twemu miłosierdziu. Oczyść moje serce, abym z czcią i skupieniem uczestniczył w uobecnieniu Kalwarii, łączył się z Chrystusem ofiarującym się za mnie i czerpał z tej Ofiary łaskę. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Warto też wzbudzić intencję: w jakiej sprawie ofiarujemy dziś tę Mszę — za siebie, za bliskich, za zmarłych, w dziękczynieniu lub w przebłaganiu. Pomocne jest również odmówienie aktu skruchy, aby przystąpić do Uczty w stanie łaski. Po Mszy nie spieszmy się od razu wychodzić: krótkie dziękczynienie po Komunii jest naturalnym dopełnieniem udziału w Ofierze.

Msza święta po polsku a po łacinie

Częste pytanie dotyczy języka: czy msza święta po polsku różni się od Mszy łacińskiej? Chodzi tu o język liturgiczny, nie o samą Ofiarę — Ofiara jest zawsze ta sama. W tradycyjnym rycie rzymskim (Mszał z 1962 roku) językiem liturgii jest łacina, a wierni śledzą tekst w dwujęzycznym mszaliku, gdzie obok łaciny znajdują polskie tłumaczenie. Czytania bywają powtarzane po polsku, a kazanie wygłasza się w języku wiernych.

Łacina jako stały język Kościoła zachodniego strzeże jedności i niezmienności modlitwy: te same słowa Kanonu brzmią tak samo w Polsce, jak w Rzymie czy na misjach. Dlatego zachęcamy, by nie traktować łaciny jako bariery, lecz nauczyć się przy pomocy mszalika śledzić Mszę słowo po słowie — porządek modlitw omawiamy w artykule o mszy trydenckiej.

Msza święta na żywo, online i w telewizji

Wielu wiernych szuka możliwości obejrzenia mszy świętej na żywo — przez internet (transmisje online, także na YouTube) lub w telewizji. W Polsce stałe transmisje prowadzą m.in. sanktuarium na Jasnej Górze w Częstochowie oraz Telewizja Trwam; codziennie nadawana jest też dzisiejsza msza święta o ustalonych godzinach.

Trzeba tu jednak powiedzieć jasno, zgodnie z nauką Kościoła: udział w Mszy za pośrednictwem telewizji lub internetu nie wypełnia niedzielnego i świątecznego obowiązku uczestnictwa we Mszy. Transmisja nie jest fizyczną obecnością przy ołtarzu, a nade wszystko nie pozwala przyjąć Komunii świętej — owocu całej Ofiary. Transmisje są błogosławieństwem dla chorych, osób w podeszłym wieku, uwięzionych czy uniemożliwionych w inny poważny sposób w dotarciu do kościoła; takich osób obowiązek zresztą nie wiąże. Dla wszystkich innych nie zastępują one Mszy w kościele.

Jeśli więc korzystasz z transmisji z konieczności, łącz się duchowo z kapłanem i wzbudź Komunię duchową — pragnienie przyjęcia Pana, gdy nie możesz uczynić tego sakramentalnie. Jeśli zaś możesz przyjść do kościoła, nic nie zastąpi rzeczywistego udziału w Najświętszej Ofierze.

Msza święta z Jasnej Góry i z Łagiewnik

Dwa polskie sanktuaria szczególnie często szukane są przy transmisjach Mszy. Jasna Góra w Częstochowie — duchowa stolica Polski, dom Cudownego Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej — od dziesięcioleci nadaje codzienne Msze i Apel Jasnogórski. Łagiewniki w Krakowie, sanktuarium Bożego Miłosierdzia związane ze świętą Faustyną, są drugim wielkim miejscem transmisji.

Oba miejsca to cele pielgrzymek, a nie tylko ekrany: zachęcamy, by — gdy to możliwe — nawiedzić je osobiście. Łączność duchowa z sanktuarium jest dobra, lecz fizyczna pielgrzymka i udział we Mszy na miejscu pozostają pełniejszą formą czci. O nabożeństwie do Matki Bożej piszemy szerzej przy różańcu, a o miłosierdziu Bożym — przy Koronce do Bożego Miłosierdzia.

Zwyczaj trzydziestu Mszy odprawianych za jednego zmarłego przez trzydzieści kolejnych dni omawiamy przy Mszy gregoriańskiej; listopadowe wymienianie imion zmarłych — przy wypominkach.

Intencje, które powierza się Mszy

Msza jest najskuteczniejszą modlitwą, jaką Kościół zna — i dlatego to w niej składa się intencje najcięższe.

Za zmarłych: Msza gregoriańska, wypominki i modlitwa za dusze w czyśćcu. Za Kościół: modlitwa za kapłanów i o powołania. W czasie Adwentu odprawia się ją o świcie ku czci Matki Bożej — zob. roraty. O formie, w której odprawiano ją przez wieki, piszemy przy Mszy trydenckiej.

Często zadawane pytania

Co to jest msza święta?

Msza święta to Najświętsza Ofiara — bezkrwawe uobecnienie tej samej Ofiary, którą Chrystus złożył na Krzyżu. Ta sama Żertwa i ten sam Kapłan, jedynie sposób ofiarowania jest inny: na Kalwarii krwawy, na ołtarzu bezkrwawy. Msza jest zarazem Ofiarą i wypływającą z niej Ucztą ofiarną, czyli Komunią świętą.

Jakie są główne części mszy świętej?

Po modlitwach u stopni ołtarza Msza dzieli się na dwie wielkie części: Mszę katechumenów (Liturgię Słowa — Introit, Kyrie, Gloria, czytania, Credo) oraz Mszę wiernych (Liturgię Ofiary — Ofiarowanie, Prefację, Kanon z Konsekracją, Pater noster i Komunię), zakończoną błogosławieństwem i rozesłaniem.

Co dzieje się podczas konsekracji?

Podczas Konsekracji kapłan, powtarzając słowa Chrystusa z Ostatniej Wieczerzy, sprawia, że chleb staje się Ciałem, a wino Krwią Pańską (przeistoczenie). To w tym momencie na ołtarzu uobecnia się Ofiara Kalwarii. Sam Pan rzekł nad chlebem: „To jest ciało moje” (Łk 22, 19).

Czym różni się Msza jako Ofiara od Mszy jako Uczty?

To dwa nierozdzielne wymiary jednej rzeczywistości, w stałym porządku: najpierw Ofiara — złożenie Chrystusa Ojcu — a z niej dopiero Uczta, czyli spożywanie Żertwy w Komunii świętej. Komunia nie jest dodatkiem, lecz owocem złożonej Ofiary.

Kto i kiedy ustanowił Mszę świętą?

Pan Jezus ustanowił Mszę świętą podczas Ostatniej Wieczerzy, w noc przed swoją Męką, mówiąc nad chlebem i kielichem: „To czyńcie na moją pamiątkę” (Łk 22, 19). Tymi słowami dał zarazem Apostołom kapłaństwo, by mogli odnawiać tę Ofiarę aż do skończenia świata.

Czy msza święta online lub w telewizji wypełnia niedzielny obowiązek?

Nie. Obejrzenie mszy świętej na żywo przez internet czy w telewizji nie zastępuje fizycznego udziału we Mszy w kościele i nie wypełnia obowiązku niedzielnego. Transmisja nie pozwala też przyjąć Komunii świętej. Jest natomiast cennym wsparciem dla chorych, starszych i tych, którzy z poważnej przyczyny nie mogą dotrzeć do kościoła — a takich osób obowiązek nie wiąże.

Jaka jest dobra modlitwa przed mszą świętą?

Wystarczy krótko prosić Boga o oczyszczenie serca i skupienie, wzbudzić intencję, w jakiej ofiarujemy Mszę, oraz akt skruchy, by przystąpić do Komunii w stanie łaski. Podajemy gotowy tekst takiej modlitwy w sekcji powyżej. Dobrze jest przyjść do kościoła nieco wcześniej, by się wyciszyć.

Czy msza święta po polsku to to samo co Msza łacińska?

Ofiara jest zawsze ta sama; różni się tylko język liturgii. W tradycyjnym rycie rzymskim językiem Mszy jest łacina, a wierni śledzą tekst w dwujęzycznym mszaliku z polskim tłumaczeniem; kazanie i często czytania są po polsku. Łacina strzeże jedności i niezmienności modlitwy całego Kościoła.

Skąd transmitowana jest dzisiejsza msza święta z Jasnej Góry?

Codzienne Msze nadawane są m.in. z sanktuarium na Jasnej Górze w Częstochowie oraz przez Telewizję Trwam; drugim często transmitowanym miejscem są Łagiewniki w Krakowie, sanktuarium Bożego Miłosierdzia. Łączność duchowa z sanktuarium jest dobra, lecz osobista pielgrzymka i udział we Mszy na miejscu pozostają pełniejszą formą czci.

Warto sięgnąć też po te deum.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nabożeństwa, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ewangelia wg św. Łukasza 22; wg św. Mateusza 26; wg św. Jana 6; Pierwszy List do Koryntian 11); nauka Soboru Trydenckiego o Ofierze Mszy świętej; tradycyjny Mszał Rzymski (ryt 1962).