Roraty: Adwentowa Msza o świcie

Gdy listopadowe poranki są jeszcze ciemne, a świat dopiero się budzi, w polskich kościołach zapala się tysiące małych światełek. To Roraty — adwentowa Msza święta odprawiana przed wschodem słońca, jedna z najpiękniejszych i najstarszych tradycji naszej wiary. W mroku rozbłyskają lampiony niesione przez dzieci, płonie roratka przy ołtarzu, a my czuwamy razem z Maryją, oczekując przyjścia Pana.

Czym są Roraty?

Roraty (zwane też Mszą roratnią) to wotywna Msza święta o Najświętszej Maryi Pannie, odprawiana w dni powszednie Adwentu. Jej nazwa pochodzi od pierwszego słowa łacińskiej pieśni na wejście: Rorate caeli desuper — „Spuśćcie rosę niebiosa". Słowa te zaczerpnięte są wprost z księgi proroka Izajasza, który zapowiadał przyjście Sprawiedliwego:

„Spuśćcie rosę niebiosa, z wierzchu, a obłoki niech zleją z deszczem sprawiedliwego; niech się otworzy ziemia i zrodzi zbawiciela, a sprawiedliwość niech wzejdzie zarazem." (Iz 45, 8)

Ten jeden werset zawiera całą duszę Rorat. Jak spragniona ziemia czeka na rosę, tak rodzaj ludzki — od upadku w raju — czekał na obiecanego Odkupiciela. Adwent jest tym świętym czasem oczekiwania, a Roraty są jego najczystszym wyrazem. Niebiosa mają „spuścić rosę": to znaczy, że Bóg sam zstąpi, aby zbawić swój lud.

Msza ta jest wotywna, czyli sprawowana ku czci Matki Bożej, w szatach liturgicznych koloru białego — pośród fioletu adwentowej pokuty rozbłyska bowiem czystość Tej, przez którą przyszedł na świat Zbawiciel. To Maryja jest pierwszą, która oczekuje. To Ona nosi pod sercem Światłość świata. Dlatego w Adwencie patrzymy na Nią jak na jutrzenkę, która poprzedza wschód prawdziwego Słońca.

Światło w ciemności: znaczenie lampionów i roratki

Najbardziej wzruszającym znakiem Rorat jest światło. Gdy wchodzimy do ciemnego kościoła jeszcze przed świtem, każde płomyczko nabiera głębokiego sensu.

Przy ołtarzu lub obok lektorni stoi roratka — ozdobna świeca z białą wstęgą, symbolizująca Najświętszą Maryję Pannę. Według dawnej tradycji świeca ta przypomina o czystości i gotowości Maryi, która jako pierwsza przyjęła Pana. Niektóre źródła wiążą ją także z postacią roztropnych panien z ewangelicznej przypowieści, które z zapalonymi lampami czekały na przyjście oblubieńca.

Wierni — a zwłaszcza dzieci — przynoszą na Roraty lampiony. Te małe, kolorowe latarenki niesione przez ciemność są obrazem dusz czuwających, które niosą światło wiary, oczekując na przyjście Chrystusa. Gdy Msza dobiega końca, a za oknami wstaje świt, gaśnie potrzeba sztucznego światła — bo zbliża się Ten, który jest prawdziwą Światłością. Cała ta liturgia jest jednym wielkim przejściem od ciemności ku światłu, od oczekiwania ku spełnieniu.

„Głos wołającego na puszczy: «Gotujcie drogę Pańską, proste czyńcie na puszczy ścieżki Boga naszego»." (Iz 40, 3)

Roraty dla dzieci: szkoła czuwania

W polskiej tradycji Roraty dla dzieci zajmują miejsce szczególne. Wstawanie o świcie, ubieranie się w ciemności, niesienie własnego lampionu — to dla najmłodszych prawdziwa szkoła wytrwałości i czuwania. Roraty uczą dzieci, że na spotkanie z Panem trzeba się przygotować, że warto coś dla Niego poświęcić, że oczekiwanie ma sens.

W wielu parafiach Mszy roratniej dla dzieci towarzyszą drobne tradycje: zbieranie symbolicznych elementów do budowanej tydzień po tygodniu szopki, krótkie nauki przybliżające postaci proroków i patriarchów oczekujących Zbawiciela, czy losowanie figurki, którą szczęśliwe dziecko zanosi do domu. Wszystko to ma jeden cel — wprowadzić najmłodszych w głębię Adwentu nie przez słowa, lecz przez przeżycie.

Jeśli przygotowujemy dziecko na pierwsze Roraty, warto pomóc mu zrobić własny lampion na Roraty. Najprostszy powstaje ze słoika lub lampionu papierowego ze świeczką w środku; nieco starsze dzieci ozdabiają go gwiazdami, aniołami czy motywem jutrzenki. Najważniejsze nie jest jednak piękno latarenki, lecz to, co ona oznacza: serce gotowe, by przyjąć Pana.

Jak zrobić lampion na Roraty? Latarenka krok po kroku

Lampion na Roraty można wykonać własnoręcznie w domu z najprostszych materiałów. Oto sprawdzony, bezpieczny sposób na ręcznie robioną latarenkę dla dziecka:

1. Podstawa. Weź czysty szklany słoik lub gotowy lampion papierowy. Szkło jest najbezpieczniejsze, gdy używamy prawdziwej świeczki.
2. Ozdoby. Wytnij z kolorowej bibuły lub kalki gwiazdki, sylwetkę anioła, a najczęściej serduszka — i przyklej je na ściankach. Serce na lampionie to obraz serca dziecka, gotowego przyjąć Pana.
3. Uchwyt. Do słoika przymocuj drucik lub sznurek, by można było nieść lampion w dłoni, idąc przez ciemny kościół.
4. Światło. W środku umieść małą świeczkę tealight, a jeszcze bezpieczniej — diodową świeczkę LED, zwłaszcza dla najmłodszych dzieci.

Jeśli brak czasu, gotowe lampiony na Roraty dla dzieci kupić można w sklepach papierniczych i dewocjonaliach. Nie chodzi tu jednak o efektowność — wartością ręcznie robionego lampionu jest właśnie trud włożony w jego przygotowanie, będący małym darem oczekiwania.

Serduszka i serca na Roraty

W wielu parafiach dzieci otrzymują na Roratach papierowe serduszka — niewielkie kartoniki w kształcie serca, na których zapisują dobry uczynek lub wyrzeczenie ofiarowane Panu w danym dniu. Zebrane przez cały Adwent serca składają następnie przy żłóbku jako duchowy podarunek dla Dzieciątka. Ten zwyczaj uczy, że najpiękniejszym darem na przyjście Chrystusa jest serce oczyszczone i hojne.

Świeca na Roraty: roratka

Świeca na Roraty to przede wszystkim roratka — wspomniana wyżej ozdobna świeca z białą lub błękitną wstęgą, stojąca przy ołtarzu i oznaczająca Najświętszą Maryję Pannę. Obok niej wierni przynoszą własne świece w lampionach. Tradycyjnie roratka pozostaje biała — kolor czystości Maryi — i płonie przez cały czas Mszy roratniej, a gaśnie, gdy za oknem wstaje świt. Jest to znak, że gdy przychodzi prawdziwa Światłość, nasze świece nie są już potrzebne. Roratka łączy się tu z innym adwentowym znakiem światła — domowym wieńcem adwentowym i jego czterema świecami — które tydzień po tygodniu rozjaśniają oczekiwanie na narodziny Pana.

Polska tradycja Rorat

Roraty są głęboko zakorzenione w polskiej pobożności. Choć zwyczaj odprawiania wotywnej Mszy o Matce Bożej w Adwencie znany był w całym chrześcijańskim świecie, to właśnie na ziemiach polskich rozkwitł najpełniej i przetrwał w niezmienionej, ludowej formie aż po dziś dzień. Dawne kroniki wspominają, że Roraty odprawiano uroczyście na dworach Piastów i Jagiellonów, a królowie sami klękali wśród ludu przed roratką.

Tradycja głosi, że podczas zapalania roratki przedstawiciele różnych stanów — duchowieństwo, król, senatorowie, szlachta, mieszczanie i lud — kolejno odpowiadali: Gotów jestem na sąd Boży. Był to wymowny znak, że na przyjście Pana — zarówno to betlejemskie, jak i to ostateczne — gotów musi być każdy, bez względu na urodzenie. Ta świadomość podwójnego oczekiwania — na pamiątkę Bożego Narodzenia i na powtórne przyjście Chrystusa w chwale — stanowi sam rdzeń ducha Adwentu.

Kiedy są Roraty? Od kiedy do kiedy

Roraty odprawia się przez cały Adwent — czyli od pierwszej niedzieli Adwentu (przypadającej między 27 listopada a 3 grudnia) aż do wigilii Bożego Narodzenia. Nie są one przywiązane do jednej daty: rozpoczynają się wraz z początkiem nowego roku liturgicznego i trwają do 24 grudnia. W praktyce wierni pytają najczęściej o trzy rzeczy: od kiedy, do kiedy i o której są Roraty.

• Od kiedy? Od poniedziałku po pierwszej niedzieli Adwentu — pierwszego dnia powszedniego nowego okresu liturgicznego.
• Do kiedy? Do ostatnich dni Adwentu. W wielu parafiach ostatnie Roraty wypadają 23 grudnia, a w niektórych odprawia się je jeszcze rankiem 24 grudnia, w sam dzień Wigilii.
• O której? Tradycyjnie Roraty odprawia się przed świtem — najczęściej około godziny 6:00 lub 7:00 rano, zanim wstanie słońce. Sama nazwa „Msza o świcie" wynika z tego porządku. Godzinę zawsze podaje konkretna parafia.

Czy Roraty są codziennie? A czy są w Wigilię?

Roraty mają charakter wotywnej Mszy o dni powszednie Adwentu. Oznacza to, że odprawia się je w dni powszednie — od poniedziałku do soboty — natomiast nie odprawia się ich w niedziele Adwentu, gdyż wówczas sprawowana jest niedzielna Msza adwentowa, która ma własny, niezastąpiony formularz.

Czy zatem Roraty są codziennie? W praktyce w wielu polskich parafiach tak — przez wszystkie dni powszednie Adwentu. Bywa jednak, że mniejsze wspólnoty odprawiają je tylko w wybrane dni tygodnia; to zależy od miejscowego zwyczaju.

A czy są Roraty w Wigilię? Rankiem 24 grudnia — o ile dzień ten wypada w dzień powszedni — w wielu kościołach odprawia się ostatnie Roraty tego roku. Wieczór 24 grudnia należy już jednak do uroczystości Bożego Narodzenia, więc wieczorne nabożeństwa Wigilii nie są już Roratami, lecz wstępem do świętowania narodzin Pana.

Ile trwają Roraty?

Roraty trwają mniej więcej tyle, co zwykła Msza święta w dzień powszedni — zazwyczaj od 30 do 45 minut. Gdy Mszy roratniej dla dzieci towarzyszy krótka nauka, śpiew czy losowanie figurek do szopki, całość może się wydłużyć do około godziny. Nie istnieje tu sztywny przepis: liturgia Mszy jest zawsze ta sama, a długość zależy od kazania, śpiewów i miejscowych zwyczajów. Sama istota Rorat nie leży w czasie ich trwania, lecz w wierności wczesnemu czuwaniu.

Maryja, Jutrzenka Adwentu

Nie sposób mówić o Roratach, nie wpatrując się w Maryję. Cała ta Msza jest hołdem złożonym Tej, którą prorok zapowiedział na wieki przed Jej narodzeniem:

„Oto panna pocznie i porodzi syna i nazwą imię jego Emanuel." (Iz 7, 14)

To proroctwo wypełniło się w chwili Zwiastowania, gdy Anioł stanął przed Dziewicą z Nazaretu:

„I wszedłszy Anioł do niej, rzekł: Bądź pozdrowiona, łaski pełna, Pan z tobą, błogosławionaś ty między niewiastami." (Łk 1, 28)

A Maryja odpowiedziała słowami, które są wzorem wszelkiego adwentowego czuwania:

„Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa twego." (Łk 1, 38)

W tym „niech mi się stanie" mieści się sens Rorat. My także przychodzimy o świcie, by powtórzyć Maryi Jej fiat — by otworzyć serce i pozwolić, aby Pan przyszedł. Gdy patrzymy na roratkę płonącą w mroku, widzimy Ją: Niewiastę obleczoną w słońce, która niesie światu Światłość. Roraty są naszą drogą u Jej boku — drogą od mroku grzechu ku jasności Bożego Narodzenia.

Pieśni na Roraty

Roratom od wieków towarzyszy własny, niepowtarzalny śpiew. Najważniejszą pieśnią na Roraty jest oczywiście łacińska antyfona, od której wzięły nazwę całe nabożeństwo:

Roráte caéli désuper, et núbes plúant iústum.
„Spuśćcie rosę niebiosa, a obłoki niech zleją z deszczem Sprawiedliwego." (por. Iz 45, 8)

Wśród dawnych polskich pieśni na Roraty czołowe miejsce zajmuje Spuśćcie nam na ziemskie niwy — przepiękna kolęda adwentowa, w której rodzaj ludzki błaga niebiosa o przyjście Zbawiciela. Śpiewa się również Po upadku człowieka grzesznego oraz Hejnał wszyscy zaśpiewajmy, a w czasie samej Mszy — adwentowe części stałe i psalmy. Te pieśni nie są zwykłą oprawą: są modlitwą oczekiwania ubraną w melodię, przekazywaną z pokolenia na pokolenie.

Jak dobrze przeżyć Roraty?

Roraty nie wymagają od nas wielkich rzeczy, lecz wierności w małych. Oto kilka rad zaczerpniętych z tradycji:

• Przychodź wcześnie. Sama trudność wczesnego wstawania jest darem złożonym Panu — drobnym aktem pokuty, który należy do ducha Adwentu.
• Przynieś własne światło. Lampion czy świeca nie są dekoracją, lecz wyznaniem wiary: niosę światło, bo czekam na Światłość.
• Trwaj w ciszy. Ciemny, milczący kościół przed świtem to przestrzeń modlitwy. Pozwólmy się jej ogarnąć.
• Połącz Roraty ze spowiedzią. Adwent jest czasem nawrócenia. Czuwanie zewnętrzne niewiele znaczy bez wewnętrznego oczyszczenia serca.

Kto raz przeżył prawdziwe Roraty — kto stał w ciemnym kościele z lampionem, śpiewając Rorate caeli, a potem wyszedł na świtający dzień — ten rozumie, czym jest chrześcijańska nadzieja. To nie jest oczekiwanie bierne, lecz czujne, rozświetlone, pełne miłości. Niebiosa naprawdę spuszczają rosę. Ziemia naprawdę zrodziła Zbawiciela.

Adwent ma własne pieśni i nie jest jeszcze czasem kolędowania; o samych kolędach i o tym, kiedy się je zaczyna i kończy, piszemy przy kolędach.

Często zadawane pytania

Co to są Roraty?

Roraty to wotywna Msza święta o Najświętszej Maryi Pannie, odprawiana w dni powszednie Adwentu, najczęściej wczesnym rankiem, jeszcze przed wschodem słońca. Jej nazwa pochodzi od łacińskiej pieśni Rorate caeli desuper — „Spuśćcie rosę niebiosa" (Iz 45, 8). Roraty wyrażają adwentowe oczekiwanie na przyjście Zbawiciela.

Dlaczego Roraty odprawia się o świcie?

Odprawianie Rorat przed wschodem słońca ma głębokie znaczenie symboliczne. Ciemność kościoła oznacza świat pogrążony w mroku grzechu, oczekujący na Odkupiciela. Wschodzące słońce zapowiada przyjście Chrystusa, który jest prawdziwą Światłością świata. Maryja zaś jest jutrzenką poprzedzającą ten wschód.

Co to jest roratka i lampion na Roraty?

Roratka to ozdobna świeca z białą wstęgą, stojąca przy ołtarzu i symbolizująca Najświętszą Maryję Pannę — Tę, która jako pierwsza oczekiwała Pana. Lampiony to małe latarenki, które wierni, a zwłaszcza dzieci, niosą na Roraty. Są one obrazem dusz czuwających, niosących światło wiary na spotkanie z Chrystusem.

Kiedy odprawia się Roraty?

Roraty odprawia się w dni powszednie Adwentu — czyli w okresie od pierwszej niedzieli Adwentu aż do wigilii Bożego Narodzenia. Nie odprawia się ich w niedziele, gdyż wówczas sprawowana jest Msza niedzielna Adwentu.

Czy Roraty są tylko dla dzieci?

Nie. Choć Roraty dla dzieci są w Polsce szczególnie żywą tradycją i pełnią rolę pięknej szkoły wiary, sama Msza roratnia przeznaczona jest dla wszystkich wiernych. Dawniej na Roraty klękali królowie i senatorowie obok prostego ludu, gdyż na przyjście Pana gotów ma być każdy.

Ile trwają Roraty?

Roraty trwają zwykle od 30 do 45 minut, podobnie jak każda Msza w dzień powszedni. Gdy towarzyszy im nauka dla dzieci, śpiew czy losowanie figurek do szopki, całość może się wydłużyć do około godziny. Dokładny czas zależy od kazania i miejscowych zwyczajów.

O której godzinie są Roraty?

Roraty tradycyjnie odprawia się przed wschodem słońca, najczęściej około godziny 6:00 lub 7:00 rano — stąd nazwa „Msza o świcie". Konkretną godzinę zawsze podaje dana parafia, niekiedy odprawia się też Roraty wieczorem dla tych, którzy nie mogą przyjść rankiem.

Czy Roraty są codziennie?

Roraty odprawia się w dni powszednie Adwentu, czyli od poniedziałku do soboty; nie odprawia się ich w niedziele, gdy sprawowana jest niedzielna Msza adwentowa. W wielu parafiach są one codzienne przez cały Adwent, lecz mniejsze wspólnoty bywa, że odprawiają je tylko w wybrane dni tygodnia.

Czy w Wigilię są Roraty?

Rankiem 24 grudnia, jeśli Wigilia wypada w dzień powszedni, w wielu kościołach odprawia się ostatnie Roraty danego roku. Wieczór 24 grudnia należy już jednak do uroczystości Bożego Narodzenia, więc nabożeństwa wieczorne nie są już Roratami.

Jak zrobić lampion na Roraty?

Najprostszy lampion powstaje ze szklanego słoika lub papierowego lampionu ozdobionego gwiazdkami, aniołami lub serduszkami z kolorowej bibuły. W środku umieszcza się małą świeczkę tealight, a dla bezpieczeństwa najmłodszych — świeczkę diodową LED. Do słoika można przymocować drucik lub sznurek, by nieść lampion w dłoni.

Jakie pieśni śpiewa się na Roratach?

Najważniejszą pieśnią jest łacińska antyfona Rorate caeli desuper, od której pochodzi nazwa nabożeństwa. Wśród polskich pieśni adwentowych na Roraty śpiewa się między innymi Spuśćcie nam na ziemskie niwy, Po upadku człowieka grzesznego oraz Hejnał wszyscy zaśpiewajmy.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i nabożeństwa, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Iz 45, 8; Iz 40, 3; Iz 7, 14; Łk 1, 28. 38); tradycyjne formularze wotywnej Mszy o Najświętszej Maryi Pannie w Adwencie (Rorate caeli); tradycyjne polskie tradycje liturgiczne okresu Adwentu.