„Matka Boża Bolesna i Siedem Boleści (15 września)”

Matka Boża Bolesna to Najświętsza Maryja Panna rozważana w tajemnicy Jej cierpienia — Matka stojąca pod krzyżem konającego Syna. Kościół czci Ją także pod imieniem Matki Boskiej Bolesnej, a Jej osobne wspomnienie obchodzimy 15 września, nazajutrz po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego. Tego dnia rozważamy Siedem Boleści Maryi — siedem mieczów, które przeniknęły Jej duszę, od proroctwa Symeona aż po złożenie Jezusa do grobu.

Kim jest Matka Boża Bolesna i co znaczy 15 września

Korzeniem tego nabożeństwa jest jedno zdanie wypowiedziane w świątyni jerozolimskiej. Gdy Maryja i Józef przynieśli Dziecię, starzec Symeon pobłogosławił ich i zwrócił się do Matki słowami, które stały się zapowiedzią całego Jej życia:

„Oto ten położony jest na upadek i na powstanie wielu w Izraelu, i na znak, któremu sprzeciwiać się będą, a duszę twą własną przeniknie miecz, aby myśli z wielu serc były objawione.”
— Łk 2, 34–35 (Biblia ks. Wujka)

Ten „miecz” stał się obrazem całej drogi Maryi. Dlatego dawni Ojcowie — jak przypomina Dom Pius Parsch — od św. Efrema, przez św. Ambrożego, św. Augustyna, aż po św. Bernarda, układali rozmyślania o boleściach Matki Bożej. Właściwe zaś nabożeństwo rozwinął zakon serwitów, których Najświętsza Maryja Panna sama powołała dla uczczenia swoich cierpień.

Święto 15 września ma swój ściśle określony sens w roku liturgicznym. Następuje tuż po Podwyższeniu Krzyża — i nie jest to przypadek. Jak pisze bł. kardynał Schuster, gdy w Wielkim Poście „Kościół płacze z Maryją u stóp ukrzyżowanego Jezusa”, to wrześniowe wspomnienie ma charakter raczej triumfu: Najświętsza Matka, która „przez swe okrutne męczeństwo u stóp krzyża współdziałała w odkupieniu rodzaju ludzkiego”, zasłużyła na wywyższenie ponad wszystkie chóry aniołów i świętych. Wczoraj wysławialiśmy Krzyż jako narzędzie zbawienia; dziś patrzymy na Tę, która stała pod nim do końca.

Siedem Boleści Maryi — pełna lista

Tradycja wylicza siedem głównych boleści, które tworzą jakby drogę krzyżową samej Matki. Oto one:

1. Proroctwo Symeona — zapowiedź miecza, który przeniknie Jej duszę (Łk 2, 35).
2. Ucieczka do Egiptu — gdy Herod szukał Dziecięcia, by je zabić.
3. Zgubienie Jezusa w świątyni — trzy dni szukania dwunastoletniego Syna.
4. Spotkanie z Jezusem na drodze krzyżowej — gdy ujrzała Go niosącego krzyż na Kalwarię.
5. Stanie pod krzyżem — gdy Jezus konał, a Ona trwała u Jego stóp: „A stały obok krzyża Jezusowego matka jego” (J 19, 25).
6. Zdjęcie Jezusa z krzyża — gdy przyjęła martwe Ciało Syna w swoje ramiona.
7. Złożenie Jezusa do grobu — gdy rozstała się z Nim, zanim nadszedł poranek Zmartwychwstania.

To właśnie u stóp krzyża, w piątej boleści, Jezus uczynił Maryję Matką wszystkich wierzących: „Niewiasto, oto syn twój” (J 19, 26). Od tej chwili każdy uczeń ma w Niej Matkę.

„Matka Boleściwa” — nauka Dom Guérangera

Dom Prosper Guéranger, w swoim Roku Liturgicznym, wkłada w usta Maryi skargę proroka Jeremiasza i ukazuje głęboki sens Jej współcierpienia:

„«O wy wszyscy, którzy przechodzicie drogą, baczcie i patrzcie, czy jest boleść jak boleść moja!» Jako Jego Matka, Najświętsza Panna przyszła jako Matka Boleściwa, gdyż Bóg, którego narodzenie było przyczyną Jej własnego, miał być Mężem boleści. Na górze ofiary, jako Matka oddała swego Syna, jako oblubienica ofiarowała siebie wraz z Nim; przez swe cierpienia była współodkupicielką rodzaju ludzkiego.”
— Dom Guéranger, Rok Liturgiczny

Guéranger przypomina nam także genezę samego święta. 18 września 1814 roku, po pięciu bolesnych latach, w których uwięziony przez Napoleona papież cierpiał katusze, a rządy chrześcijaństwa zostały zawieszone, Pius VII — „wiedząc, skąd przyszło miłosierdzie” — poświęcił ten dzień Maryi jako nową pamiątkę Kalwarii. Kościół zapożyczył wówczas Oficjum i Mszę świętą od serwitów. Wcześniej jeszcze, w roku 1688, Innocenty XI ustanowił to drugie, wrześniowe wspomnienie Boleści Matki Bożej.

Stabat Mater — hymn pod krzyżem

Sercem nabożeństwa do Matki Bożej Bolesnej jest Stabat Mater dolorosa — średniowieczny hymn przypisywany Jacopone da Todi, który Kościół włączył do liturgii tego święta. Jego pierwsze słowa malują cały obraz:

Stabat Mater dolorosa / iuxta Crucem lacrimosa, / dum pendebat Filius.
„Stała Matka boleściwa / obok krzyża ledwie żywa, / gdy na krzyżu wisiał Syn.”

Hymn ten prowadzi modlącego się przez kolejne strofy ku jednej prośbie: aby i nasze serce zapłonęło, byśmy stanęli przy Maryi pod krzyżem i nieśli w sobie rany Ukrzyżowanego. Po polsku tę samą drogę współcierpienia przemierzają Gorzkie żale — nabożeństwo pasyjne, w którym lud śpiewa boleści Maryi rozważając Mękę Pańską.

Jak czcić Matkę Bożą Bolesną

Najprostszą formą czci jest Koronka do Siedmiu Boleści Maryi: na siedmiu grupach po siedem paciorków rozważa się kolejne boleści, odmawiając przy każdej jedno Ojcze nasz i siedem Zdrowaś Maryjo. Tym samym rytmem serce uczy się trwać przy Matce w każdej z Jej siedmiu ran.

Z tym świętem łączy się też naturalnie rozważanie Męki Pańskiej. Kto pragnie iść za Jezusem aż na Kalwarię, znajdzie w Drodze krzyżowej czternaście stacji, z których kilka — spotkanie z Matką, ukrzyżowanie, zdjęcie z krzyża i złożenie do grobu — to zarazem boleści Maryi. Również Podwyższenie Krzyża Świętego, obchodzone dzień wcześniej, tworzy z tym świętem jedną całość: Krzyż i Matka pod Krzyżem.

Tradycyjnie wierni odmawiają również modlitwę Pod Twoją obronę oraz Litanię loretańską, w której wzywamy Maryję jako Pocieszycielkę strapionych i Wspomożenie wiernych. A całe życie Maryi — od Zwiastowania po Wniebowzięcie — rozważamy w różańcu, którego tajemnice bolesne biegną dokładnie tą samą drogą, co Jej siedem mieczów. W szczególnej potrzebie wielu wiernych odprawia też nowennę do Matki Bożej Bolesnej — dziewięć dni rozważania Jej siedmiu boleści.

Często zadawane pytania

Co to jest Matka Boża Bolesna?

To Najświętsza Maryja Panna rozważana w tajemnicy Jej współcierpienia z Chrystusem — Matka stojąca pod krzyżem Syna. Tytuł odsyła do proroctwa Symeona o mieczu, który przeniknie Jej duszę (Łk 2, 35), i do Siedmiu Boleści, jakie naznaczyły Jej życie.

Kiedy obchodzimy święto Matki Bożej Bolesnej?

Główne wspomnienie przypada 15 września, nazajutrz po Podwyższeniu Krzyża Świętego. W tradycyjnym kalendarzu istniało także drugie wspomnienie — w piątek po Niedzieli Męki Pańskiej, w okresie Wielkiego Postu.

Jakie jest siedem boleści Maryi?

Są to: proroctwo Symeona, ucieczka do Egiptu, zgubienie Jezusa w świątyni, spotkanie z Jezusem niosącym krzyż, stanie pod krzyżem, zdjęcie Ciała z krzyża oraz złożenie do grobu.

Co to jest Stabat Mater?

To łaciński hymn („Stała Matka boleściwa”) opisujący Maryję płaczącą pod krzyżem. Kościół włączył go do liturgii święta Siedmiu Boleści; śpiewany jest również podczas Drogi krzyżowej.

Dlaczego święto przypada zaraz po Podwyższeniu Krzyża?

Bo oba święta stanowią jedną całość. Najpierw Kościół wysławia Krzyż jako narzędzie odkupienia, a nazajutrz patrzy na Tę, która stała pod nim do końca i — jak pisze Dom Guéranger — „przez swe cierpienia była współodkupicielką rodzaju ludzkiego”.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy maryjne, różaniec i litanie, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Dom Prosper Guéranger, Rok Liturgiczny; bł. kard. Ildefons Schuster, Liber Sacramentorum; Dom Pius Parsch, Rok Łaski Kościoła; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Łk 2, 34–35; J 19, 25–27).