Matka Boża Ostrobramska (Matka Miłosierdzia)

Nad jedyną ocalałą bramą murów Wilna, w niewielkiej kaplicy, wisi obraz Maryi, do którego od stuleci przybywają pielgrzymi z całych dawnych Kresów. Matka Boża Ostrobramska — czczona jako Matka Miłosierdzia — to wizerunek wyjątkowy: Maryja bez Dzieciątka, z głową lekko pochyloną, z dłońmi złożonymi na piersi w geście wstawiennictwa. Wpatrujemy się w tę twarz i rozumiemy, dlaczego pokolenia Polaków i Litwinów nazwały Ją Ucieczką grzeszników i Matką Miłosierdzia. Poniżej podajemy, kim jest Matka Boża Ostrobramska, oraz modlitwę i litanię, którymi można się do Niej zwracać.

Modlitwa do Matki Bożej Ostrobramskiej

Zacznijmy od tego, po co najczęściej się tu przychodzi — od modlitwy. Oto tradycyjna modlitwa zawierzenia do Matki Miłosierdzia z Ostrej Bramy:

Matko Miłosierdzia, Pani Ostrobramska, która od wieków czuwasz nad tym ludem ze swej cudownej bramy, wejrzyj na nas, dzieci Twoje, i okaż nam, żeś Matką. Tobie powierzamy nasze troski, nasze rodziny i naszą Ojczyznę. Bądź ucieczką grzeszników, pociechą strapionych, ratunkiem konających. Wyproś nam u Syna Twego łaskę nawrócenia i wytrwania, a w godzinę śmierci otwórz nam bramę miłosierdzia, jak otwierasz ją wszystkim, którzy się do Ciebie uciekają. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Można dodać trzykrotne wezwanie: Matko Miłosierdzia, módl się za nami. Modlitwa ta nie jest zaklęciem ani transakcją z Niebem — jest aktem ufnego dziecka, które stawia swoją sprawę w rękach Matki i poddaje ją woli Bożej. O cokolwiek prosimy — o zdrowie, o pokój w rodzinie, o nawrócenie bliskich — prosimy tak, jak prosi się Matkę: z ufnością i ze zgodą na to, co Bóg uzna za najlepsze.

Kim jest Matka Boża Ostrobramska

Ostra Brama (po litewsku Aušros Vartai, "Brama Jutrzni") to jedyna zachowana z dziewięciu bram dawnych murów obronnych Wilna, wzniesionych w początku XVI wieku. Zgodnie z pobożnym zwyczajem nad bramami miast umieszczano święte wizerunki, by strzegły wjeżdżających. Tak też nad tą bramą zawisł obraz Maryi, namalowany prawdopodobnie w pierwszej połowie XVII wieku przez nieznanego mistrza, w typie Niepokalanej — Maryi w chwili zwiastowania, przyjmującej wolę Bożą.

To, co czyni ten obraz niezwykłym, widać od razu: Maryja jest przedstawiona sama, bez Dzieciątka Jezus. Ręce ma skrzyżowane na piersi, oczy spuszczone, głowę pochyloną. Nie trzyma Syna — zdaje się trwać w postawie cichej zgody i wstawiennictwa za nami. Z czasem obraz przyozdobiono pozłacaną sukienką i dwiema półksiężycowymi koronami, a kaplicę nad bramą rozbudowano w XVIII wieku, gdy kult już rozkwitł. Pielgrzymi z czcią przechodzili pod bramą z odkrytą głową, a obraz słynął niezliczonymi łaskami i uzdrowieniami, których świadectwem są setki srebrnych wotów wokół wizerunku.

W roku 1927, za zgodą Stolicy Apostolskiej, obraz został uroczyście ukoronowany koronami papieskimi, a Maryi nadano tytuł Matki Miłosierdzia. Ten właśnie tytuł — Mater Misericordiae — najgłębiej wyraża, czym jest dla wiernych Pani z Ostrej Bramy.

Matka Miłosierdzia — co znaczy ten tytuł

Tytuł Matki Miłosierdzia nie jest poetycką ozdobą. Kościół od dawna nazywa Maryję tak w starożytnej antyfonie Salve Regina: Witaj, Królowo, Matko Miłosierdzia. Maryja nie jest źródłem miłosierdzia — jego źródłem jest Bóg — lecz jest jego Matką, bo wydała na świat Tego, który jest samym Miłosierdziem wcielonym. Jest też naszą orędowniczką, która to miłosierdzie wyprasza.

W obrazie ostrobramskim ta prawda staje się obrazem. Pochylona, ze złożonymi rękami Maryja zdaje się nieustannie wstawiać za przechodzącymi. Pismo Święte daje tej pobożności mocny fundament. W swoim hymnie uwielbienia Maryja sama wyznaje, że Bóg jest miłosierny "z pokolenia w pokolenie":

A miłosierdzie jego z pokolenia w pokolenie, bojącym się jego. (Łk 1, 50)

A pod krzyżem to właśnie Maryja zostaje dana całemu Kościołowi za Matkę, gdy Pan mówi do umiłowanego ucznia:

Oto matka twoja. I od tej chwili wziął ją uczeń do siebie. (J 19, 27)

Każdy, kto staje przed Ostrą Bramą, czyni dokładnie to samo co ów uczeń: bierze Maryję "do siebie", jako swoją Matkę.

Kult na Kresach i w sercu Polaków

Trudno przecenić, czym była i jest Matka Boża Ostrobramska dla Polski. Przez wieki Wilno było jednym z największych ośrodków życia katolickiego dawnej Rzeczypospolitej, a Ostra Brama — jego duchowym sercem. To do tej Pani modlił się Adam Mickiewicz, otwierając Pana Tadeusza słynnym wezwaniem do "Panny świętej, co Jasnej broni Częstochowy i w Ostrej świeci Bramie". Dwie te Matki Boże — częstochowska i ostrobramska — stały się jakby dwoma filarami polskiej pobożności maryjnej, jedna na południu, druga na północy.

Dla milionów Polaków z dawnych Kresów Wschodnich, którzy po II wojnie światowej musieli opuścić swoje strony, Pani Ostrobramska pozostała Matką utraconej ojczyzny — obrazem domu, do którego serce wciąż wraca. Jej kopie zawisły w kościołach całej Polski, a w wielu rodzinach kresowych obraz Matki Bożej Ostrobramskiej do dziś zajmuje honorowe miejsce. Wspomnienie liturgiczne Matki Bożej Ostrobramskiej, Matki Miłosierdzia, obchodzi się 16 listopada.

Litania do Matki Bożej Ostrobramskiej

Oprócz krótkiej modlitwy zawierzenia, pobożność polska wypracowała litanię do Matki Miłosierdzia z Ostrej Bramy. Na każde wezwanie odpowiada się słowami: módl się za nami.

Kyrie, elejson. Chryste, elejson. Kyrie, elejson.
Chryste, usłysz nas. Chryste, wysłuchaj nas.
Ojcze z nieba, Boże, zmiłuj się nad nami.
Synu, Odkupicielu świata, Boże, zmiłuj się nad nami.
Duchu Święty, Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Maryjo, Matko Miłosierdzia, módl się za nami.
Pani Ostrobramska, módl się za nami.
Strażniczko miasta i bram jego, módl się za nami.
Ucieczko grzeszników, módl się za nami.
Pociecho strapionych, módl się za nami.
Uzdrowienie chorych, módl się za nami.
Wspomożenie sierot i opuszczonych, módl się za nami.
Nadziejo konających, módl się za nami.
Orędowniczko ludu wiernego, módl się za nami.
Matko ojczyzny naszej, módl się za nami.
Bramo miłosierdzia otwarta dla nas, módl się za nami.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.

K. Módl się za nami, Matko Miłosierdzia,
W. abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Jak czcić Matkę Bożą Ostrobramską na co dzień

Najprostsza droga to codzienne, choćby krótkie westchnienie: Matko Miłosierdzia, módl się za nami. Można też przed obrazem — oryginałem w Wilnie lub kopią w domu — odmówić dziesiątek Różańca, polecając Maryi jedną konkretną intencję. Dawny zwyczaj kresowy nakazywał odsłaniać głowę i odmawiać Pod Twoją obronę, przechodząc obok bramy. My, którzy nie możemy stanąć pod samą Ostrą Bramą, możemy uczynić to samo w sercu: zatrzymać się na chwilę i powierzyć Jej dzień. Cześć oddawana obrazowi nie zatrzymuje się przy tym na desce i farbie — przez wizerunek czcimy samą Osobę Maryi, a przez Nią Jej Syna.

Często zadawane pytania

Gdzie znajduje się obraz Matki Bożej Ostrobramskiej?

Oryginalny obraz znajduje się w kaplicy nad Ostrą Bramą w Wilnie (lit. Aušros Vartai), na Litwie. Jest to jedyna zachowana brama dawnych murów obronnych miasta. Kaplica jest miejscem nieustannej modlitwy i celem pielgrzymek z całej dawnej Rzeczypospolitej.

Dlaczego Matka Boża Ostrobramska jest bez Dzieciątka?

Obraz przedstawia Maryję w typie Niepokalanej — w chwili przyjęcia woli Bożej przy zwiastowaniu, ze skrzyżowanymi na piersi rękami i pochyloną głową. Ta postawa cichej zgody i wstawiennictwa za nami sprawiła, że wierni odczytali w niej Matkę Miłosierdzia, orędującą za grzesznikami.

Kiedy obchodzi się wspomnienie Matki Bożej Ostrobramskiej?

Liturgiczne wspomnienie Matki Bożej Ostrobramskiej, Matki Miłosierdzia, przypada 16 listopada. W Wilnie jednej z najważniejszych jest też uroczystość związana z rocznicą koronacji obrazu, której dokonano w roku 1927.

Czy modlitwa do Matki Bożej Ostrobramskiej o zdrowie jest skuteczna?

Maryja jest potężną orędowniczką u Boga i obraz ostrobramski od wieków słynie z otrzymanych łask, czego świadectwem są liczne wota. Modlimy się jednak nie po to, by "wymusić" uzdrowienie, lecz by powierzyć chorego Bogu z ufnością i poddaniem Jego woli. Prawdziwą skutecznością modlitwy jest pokój serca i łaska, że bądź wola Twoja staje się naszą.

Jaki jest związek Matki Bożej Ostrobramskiej z Bożym Miłosierdziem?

To właśnie w Wilnie, niedaleko Ostrej Bramy, siostra Faustyna Kowalska otrzymała orędzie o Bożym Miłosierdziu, a pierwszy obraz Jezu, ufam Tobie został po raz pierwszy wystawiony publicznie w oknie kaplicy ostrobramskiej w 1935 roku. Matka Miłosierdzia z Ostrej Bramy i kult Miłosierdzia Bożego są więc w polskiej pobożności głęboko ze sobą splecione.

Niech Pani Ostrobramska, Matka Miłosierdzia, otworzy każdemu z nas bramę swego wstawiennictwa i wyprosi łaskę wytrwania w wierze ojców.

Zobacz także nasze rozważania o pokrewnych nabożeństwach maryjnych: Litania Loretańska, modlitwa "Pod Twoją obronę", Matka Boża Częstochowska, Matka Boża Fatimska oraz Koronka do Bożego Miłosierdzia.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, litanie i nabożeństwa, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Tekst Pisma Świętego według przekładu ks. Jakuba Wujka (Łk 1, 50; J 19, 27). Antyfona Salve Regina; tradycyjne polskie modlitwy i litanie do Matki Bożej Ostrobramskiej; historia kultu Ostrej Bramy w Wilnie i koronacji obrazu (1927).