Nowenna do Matki Bożej Bolesnej

Nowennę do Matki Bożej Bolesnej odmawiamy wtedy, gdy sami dźwigamy krzyż — w chorobie, w rozłące, w utrapieniu duszy — i pragniemy oddać nasze cierpienie tej Matce, która pod krzyżem współcierpiała z Synem dla naszego zbawienia. Nabożeństwo to skupia się wokół siedmiu boleści Maryi i tradycyjnie poprzedza święto Matki Bożej Bolesnej, obchodzone 15 września; dziewięć dni modlitwy przypada wówczas na 6–14 września. Można je jednak odprawić w każdej intencji i o każdej porze roku, prosząc Tę, którą Kościół zowie Ucieczką grzesznych i Pocieszycielką strapionych, aby swą matczyną boleścią wyjednała nam łaskę u Boga. W dawnej polszczyźnie tę samą Matkę czczono pod tytułem Matki Boskiej Siedmiokroć Bolesnej (Siedmiobolesnej) — od siedmiu mieczów boleści, które przeniknęły Jej Niepokalane Serce.

Modlitwa na każdy dzień nowenny

Poniższą modlitwę odmawiamy każdego z dziewięciu dni, przed rozważaniem właściwym dla danego dnia:

Matko Bolesna, wspomnij na Krew Boskiego Syna Twego, wylaną dla zbawienia dusz, i na miecz, który przeszył Twe Niepokalane Serce. Przez zasługi Twych siedmiu boleści uproś nawrócenie grzeszników, pociechę strapionym i mnie grzesznemu łaskę, o którą Cię w tej nowennie pokornie proszę. Spraw, abym naśladował Twoją cierpliwość w krzyżu i wraz z Tobą stał wiernie pod krzyżem Twojego Syna, aż do końca życia mego. Amen.

Po tej modlitwie odmawiamy rozważanie danego dnia, a na jego zakończenie: Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Chwała Ojcu. Kto może, niech w każdym dniu nowenny odmówi nadto całą Koronkę do Siedmiu Boleści (podaną niżej) — jest ona sercem tego nabożeństwa.

Nowenna do Matki Bożej Bolesnej — dziewięć dni

Dzień pierwszy — Proroctwo Symeona

Wśród matczynych radości przepowiedział Ci Bóg przez usta starca Symeona przyszłe Twe cierpienia: „Duszę Twoją przeniknie miecz". Jakże zadrżało Twe Serce, o Maryjo, gdy w tej samej chwili ujrzałaś całą mękę i śmierć Twego Syna, i całą niewdzięczność ludzką, która się Mu sprzeciwi. Uproś nam, byśmy grzechem nie odnawiali tego pierwszego miecza w Twej duszy, lecz z pokorą przyjmowali wolę Bożą, jak Ty ją przyjęłaś. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dzień drugi — Ucieczka do Egiptu

Do niewygód betlejemskiej stajni, które z miłości ku Synowi znosiłaś, dołączyły się jeszcze niebezpieczeństwa: na rozkaz anioła święty Józef zabrał Dziecię i Jego Matkę i uszedł do Egiptu przed złością Heroda. Jak wielka była Twoja trwoga w tej długiej tułaczce, pośród ludu oddanego bałwochwalstwu! Uproś nam, byśmy grzechem nie wyganiali Twego Syna z wnętrza naszych serc, lecz wiernie słuchali głosu Bożego, jak Ty go słuchałaś. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dzień trzeci — Utrata dwunastoletniego Jezusa

Jednej tylko, o Maryjo, nie doznałaś boleści — tej, której przyczyną jest własny grzech; wszystkich innych doznałaś w pełni. Gdy dwunastoletni Jezus pozostał w Jerozolimie, przez trzy długie dni szukałaś Go ze świętym Józefem, zbolała i pełna trwogi. Czyż może być większa boleść dla Matki? Uproś nam tęsknotę za Jezusem, byśmy — gdy przez grzech Go tracimy — natychmiast Go szukali w skrusze i szczerej pokucie. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dzień czwarty — Spotkanie Jezusa dźwigającego krzyż

Jakaż musi być boleść Matki, która Syna swego, Zbawcę świata, spotyka na drodze śmierci! Skazany Jezus dźwiga krzyż na Golgotę — zraniony, ubiczowany, ukoronowany cierniem, ociekający Krwią — a oto w drodze napotyka Twój wzrok. Rzewne było to spotkanie dwóch Serc związanych jedną miłością. Uproś nam cierpliwe znoszenie własnego krzyża, byśmy szli za Twoim Synem drogą, którą sam przeszedł. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dzień piąty — Śmierć Jezusa na krzyżu

Krwawa śmierć Pana Jezusa na krzyżu i omdlałe z boleści Serce Matki stanowią razem cenę naszego odkupienia. Na Kalwarii wznoszą się dwa ołtarze: jeden na Ciele Chrystusa, drugi na Sercu Maryi; każdy cios młota, który spadał na ciało Zbawiciela, spadał zarazem na duszę Jego Matki. Tam stałaś mężnie pod krzyżem i tam przyjęłaś nas za dzieci w osobie świętego Jana. Uproś nam panowanie nad złymi skłonnościami, byśmy nie krzyżowali na nowo Twego Syna. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dzień szósty — Zdjęcie Jezusa z krzyża

O Matko Bolesna, Maryjo, Syn Twój, którego jako Dziecię tuliłaś do Serca, znowu spoczywa na Twoim łonie — lecz teraz martwy, zakrwawiony, rozdarty głębokimi ranami. Z największą czcią całujesz Jego święte Rany i obmywasz je swymi łzami, jakby dopełniając tego, czego brakowało męce Jezusowej. Uproś nam szczery żal za grzechy, byśmy opłakiwali je tak, jak Ty opłakiwałaś ich skutki. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dzień siódmy — Złożenie Jezusa do grobu

Każdy krok na drodze cierpienia potęgował Twą boleść; teraz odrywają Syna Twego z objęć Twoich i składają umęczone Ciało do grobu. Po raz ostatni spojrzałaś na Jego przebite Rany, a gdy wielki kamień przytoczono do wejścia, Serce Twoje zdawało się być wyrwane z piersi. A jednak żegnałaś Go z wielką wiarą, że trzeciego dnia zmartwychwstanie. Uproś nam szczęśliwą śmierć w łasce Bożej i tę samą nadzieję zmartwychwstania. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dzień ósmy — Ucieczko grzesznych

Spiesz, Maryjo, z pomocą biednym, wzmacniaj chwiejnych w wierze, podnoś upadłych, pocieszaj strapionych. Ty, któraś przecierpiała siedem boleści, znasz każdą łzę i każdą ranę serca ludzkiego; dlatego Kościół zowie Cię Ucieczką grzesznych, Pocieszycielką strapionych, Wspomożeniem wiernych. Nie masz takiego bólu, którego byś nie zrozumiała, ani takiego grzesznika, za którym byś się nie wstawiła. Uproś nam ufność w Twoje wstawiennictwo i skruchę serca. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dzień dziewiąty — Prowadź nas do Jezusa

Tu na ziemi narażeni jesteśmy na liczne utrapienia i doznajemy rozmaitych przykrości; wszystkie one jednak mogą się stać drogą do nieba, jeśli poniesiemy je z Tobą, o Matko Bolesna. Prowadź nas do Jezusa — jak niegdyś stałaś pod Jego krzyżem, tak stój przy nas w godzinie naszej próby i w godzinie śmierci. Niech przez zasługi Twych siedmiu boleści dane nam będzie oglądać oblicze Twego Syna w chwale. Przyjmij, o Matko, tę nowennę i wyjednaj mi łaskę, o którą Cię prosiłem. — Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Koronka do Siedmiu Boleści Matki Bożej

Koronka (zwana też różańcem Serwitów) jest najdawniejszą i najpełniejszą formą tego nabożeństwa; ułożyli ją Słudzy Najświętszej Maryi Panny (Serwici), a w 1724 roku zatwierdził ją papież Benedykt XIII. Przy każdej z siedmiu boleści odmawia się 1 Ojcze nasz i 7 Zdrowaś Maryjo (oraz Chwała Ojcu), a na zakończenie 3 Zdrowaś Maryjo dla uczczenia łez Bogarodzicy.

Rozpoczynamy znakiem krzyża:

K. Matko Bolesna, porusz serce moje.
W. Abym w boleści umiał wniknąć Twoje.

Boleść pierwsza — Proroctwo Symeona. Starzec Symeon przepowiada Maryi, że duszę Jej przeszyje miecz. Owocem tej tajemnicy jest poddanie się woli Bożej, jak Maryja. — Ojcze nasz, 7 Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Boleść druga — Ucieczka do Egiptu. Na polecenie Anioła Józef wziął Dziecię i Matkę Jego i uszedł do Egiptu przed złością Heroda. Owocem tej tajemnicy jest słuchanie głosu Bożego, jak Maryja. — Ojcze nasz, 7 Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Boleść trzecia — Szukanie Pana Jezusa, który pozostał w świątyni. Jezus zaginął w Jerozolimie; przez trzy dni Maryja z Józefem bolejąc szukali Go. Owocem tej tajemnicy jest tęsknota za Jezusem. — Ojcze nasz, 7 Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Boleść czwarta — Spotkanie Pana Jezusa dźwigającego krzyż. Skazany na śmierć Jezus dźwiga krzyż na Golgotę, a w drodze spotyka swoją Matkę. Owocem tej tajemnicy jest cierpliwe znoszenie krzyża. — Ojcze nasz, 7 Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Boleść piąta — Śmierć Pana Jezusa na krzyżu. Obok krzyża Jezusowego stała Matka Jego, mężnie współcierpiąc z Synem dla zbawienia świata. Owocem tej tajemnicy jest panowanie nad złymi skłonnościami. — Ojcze nasz, 7 Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Boleść szósta — Złożenie martwego Ciała Syna na kolana Matki. Zdjęte z krzyża Ciało Jezusowe złożono w ramiona Maryi. Owocem tej tajemnicy jest szczery żal za grzechy. — Ojcze nasz, 7 Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Boleść siódma — Złożenie Pana Jezusa do grobu. Umęczone Ciało Jezusowe złożono do grobu w obecności Matki Najświętszej, która żegnała je z wiarą w zmartwychwstanie. Owocem tej tajemnicy jest szczęśliwa śmierć. — Ojcze nasz, 7 Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.

Dla uczczenia łez wylanych przez Matkę Bożą Bolesną: 3 Zdrowaś Maryjo.

Na zakończenie odmawiamy Witaj, Królowo (Salve Regina):

Witaj Królowo, Matko Miłosierdzia, życie, słodyczy i nadziejo nasza, witaj! Do Ciebie wołamy wygnańcy, synowie Ewy; do Ciebie wzdychamy jęcząc i płacząc na tym łez padole. Przeto, Orędowniczko nasza, one miłosierne oczy Twoje na nas zwróć, a Jezusa, błogosławiony owoc żywota Twojego, po tym wygnaniu nam okaż. O łaskawa, o litościwa, o słodka Panno Maryjo!

K. Niech pomoc Bożą zawsze nam wyprasza.
W. Matka Chrystusa i Matka nasza.

Pieśń „Stała Matka Boleściwa" (Stabat Mater)

Nowennę i Koronkę pięknie jest poprzedzić lub zakończyć tradycyjną sekwencją Stabat Mater dolorosa, sięgającą XIII wieku, którą Kościół śpiewa w święto Matki Bożej Bolesnej. Oto jej pierwsze zwrotki w dawnym polskim przekładzie:

Stała Matka boleściwa
obok krzyża ledwie żywa,
gdy na krzyżu wisiał Syn.
Duszę Jej, co łez nie mieści,
pełną smutku i boleści,
przeszedł miecz dla naszych win.

O, jak smutna i strapiona
Matka ta błogosławiona,
której Synem niebios Król!
Jak płakała Matka miła,
jak cierpiała, gdy patrzyła
na Boskiego Syna ból!

Warianty nowenny, których szukają wierni

Nabożeństwo do siedmiu boleści bywa nazywane i odprawiane rozmaicie. Oto najczęściej poszukiwane odmiany:

• „Nowenna do siedmiu boleści" / „nowenna do Matki Bożej od siedmiu boleści" — to ta sama nowenna, którą podajemy wyżej; jej osią jest siedem boleści Maryi, a najczystszą jej formą jest Koronka Serwitów.
• „Nowenna do Matki Bożej Bolesnej w sprawach trudnych i beznadziejnych" — odmawia się ją w tej samej formie, dodając na końcu każdego dnia własną intencję. Matka Bolesna, która wytrwała pod krzyżem, jest szczególną orędowniczką w sytuacjach po ludzku bez wyjścia; zobacz też naszą modlitwę w trudnej sytuacji.
• „Nowenna do Matki Bożej Bolesnej Pani Rymanowskiej" — związana z sanktuarium w Rymanowie, gdzie czczony jest cudowny obraz Matki Bożej Bolesnej; tradycyjnie odprawia się ją w środy. Można ją odmawiać powyższym tekstem przed rymanowskim wizerunkiem lub w duchowej z nim łączności.
• „Nowenna pompejańska — część bolesna" (tajemnica bolesna) — to nie jest ta sama modlitwa. Chodzi o nowennę pompejańską, czyli nieustający różaniec, w którym rozważa się m.in. tajemnice bolesne. Jeśli szukasz właśnie jej, przejdź do osobnego wpisu; obie jednak łączy współcierpienie z Chrystusem i Jego Matką.
• „Nowenna do Matki Bożej rozwiązującej węzły" — to nie jest ta sama modlitwa. Chodzi o odrębne nabożeństwo do Maryi rozwiązującej węzły, którym poświęciliśmy osobny wpis: nowenna do Matki Bożej rozwiązującej węzły. Bywa mylona z nowenną bolesną, ponieważ obie wzywa się w sprawach po ludzku splątanych, lecz są to dwa różne nabożeństwa.
• Wersja krótka — gdy brak czasu, wystarczy codzienna „Modlitwa na każdy dzień" wraz z jednym Ojcze nasz i siedmioma Zdrowaś ku czci siedmiu boleści.
• Tekst do druku i pdf — cały tekst tej nowenny i Koronki możesz swobodnie przepisać, wydrukować lub nosić w modlitewniku; w aplikacji Iter Fidei masz go zawsze pod ręką, także bez zasięgu.

Jak odmawiać tę nowennę

Nowenna to dziewięć dni modlitwy w jednej intencji, na wzór Apostołów trwających z Maryją na modlitwie przez dziewięć dni między Wniebowstąpieniem a Zesłaniem Ducha Świętego (por. Dz 1, 14). Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, zobacz nasz wpis czym jest nowenna.

Tę nowennę odprawiamy najczęściej jako przygotowanie do święta Matki Bożej Bolesnej, rozpoczynając ją 6 września, tak by dziewiąty dzień wypadł 14 września — w wigilię święta — a samo święto 15 września stało się jej uwieńczeniem. Warto pamiętać, że dzień wcześniej, 14 września, Kościół obchodzi Podwyższenie Krzyża Świętego: obie te pamiątki, Krzyż i Współcierpiąca Matka, wspaniale się dopełniają.

Nowennę można jednak rozpocząć w dowolnym dniu roku, licząc dziewięć kolejnych dni w wybranej intencji. Każdego dnia odmawiamy „Modlitwę na każdy dzień", następnie rozważanie właściwe dla danego dnia z jego Ojcze nasz i Zdrowaś, a kto może — całą Koronkę do Siedmiu Boleści. Dobrze jest połączyć nowennę ze spowiedzią i Komunią świętą, zwłaszcza w dzień święta.

Historia nabożeństwa do siedmiu boleści Maryi

Kościół zachodni wspomina boleści Najświętszej Maryi Panny dwa razy w roku: w piątek po Niedzieli Męki Pańskiej oraz 15 września. Starsze jest święto wielkopostne, ustanowione w Kolonii i innych miastach niemieckich w XV wieku pod nazwą Wspomnienia Udręki i Boleści Najświętszej Maryi Panny; miało ono na względzie zwłaszcza współcierpienie Maryi podczas Męki Syna. Gdy w 1727 roku papież Benedykt XIII rozszerzył je na cały Kościół pod tytułem Siedmiu Boleści, zachowano pierwotne odniesienie Mszy i Oficjum do Ukrzyżowania.

W średniowieczu rozpowszechnione było nabożeństwo do pięciu radości Maryi, a wkrótce dopełniło je nabożeństwo ku czci pięciu Jej boleści podczas Męki. Później ustalono ich liczbę na siedem i rozciągnięto na całe Jej życie — od proroctwa Symeona aż po złożenie Chrystusa do grobu. Szczególnymi krzewicielami tego kultu byli Serwici, czyli Zakon Sług Najświętszej Maryi Panny, który od swych początków otaczał czcią cierpienia Bogarodzicy; wedle tradycji zakon ten wziął początek od widzenia, jakie w 1233 roku mieli siedmiu zamożnych kupców florenckich, wezwanych przez Maryję do porzucenia świata i służby Jej boleściom. Serwitom też przyznano w 1668 roku osobne święto Siedmiu Boleści na trzecią niedzielę września, a w 1814 roku zostało ono rozszerzone na cały Kościół.

Wedle tradycji zapisanej u dawnych autorów, sama Najświętsza Panna objawiła świętej Brygidzie Szwedzkiej obietnice łask dla tych, którzy będą rozważać Jej boleści: że pozna ona ich potrzeby, że będzie ich pocieszać w utrapieniach i bronić w walce z nieprzyjacielem duszy, oraz że wyjedna im to, o co proszą, jeśli tylko nie sprzeciwia się to woli Bożej i zbawieniu ich duszy. Na tym gruncie Serwici ułożyli Koronkę do Siedmiu Boleści, którą papież Benedykt XIII zatwierdził w 1724 roku, a kolejni papieże obdarzyli licznymi odpustami. Siedem boleści, ustalone ostatecznie przez responsoria brewiarzowe, to: proroctwo Symeona, ucieczka do Egiptu, poszukiwanie dwunastoletniego Jezusa, spotkanie na drodze krzyżowej, ukrzyżowanie i śmierć Pana, zdjęcie z krzyża i złożenie do grobu.

Często zadawane pytania

Kiedy odmawia się nowennę do Matki Bożej Bolesnej?

Najczęściej jako przygotowanie do święta 15 września — rozpoczynając 6 września, tak by dziewięć dni objęło okres 6–14 września. Można ją jednak odprawić w każdym czasie i w każdej intencji, licząc dziewięć kolejnych dni.

Czym jest siedem boleści Maryi?

To siedem szczególnych cierpień Najświętszej Panny: proroctwo Symeona, ucieczka do Egiptu, utrata dwunastoletniego Jezusa, spotkanie Syna na drodze krzyżowej, śmierć Jezusa na krzyżu, zdjęcie z krzyża i złożenie do grobu. Wokół nich osnute jest całe to nabożeństwo.

Czym różni się nowenna od Koronki do Siedmiu Boleści?

Nowenna to dziewięć dni modlitwy w jednej intencji, z osobnym rozważaniem na każdy dzień. Koronka (różaniec Serwitów) to jedna modlitwa, w której przy każdej z siedmiu boleści odmawia się Ojcze nasz i siedem Zdrowaś. Najlepiej odmawiać Koronkę każdego dnia nowenny.

Czy „nowenna pompejańska część bolesna" to to samo?

Nie. Nowenna pompejańska to nieustający różaniec trwający 54 dni, w którym rozważa się kolejno wszystkie tajemnice, także bolesne. To odrębne nabożeństwo; łączy je z naszą nowenną jedynie współcierpienie z Chrystusem. Więcej o nim piszemy w osobnym wpisie o nowennie pompejańskiej.

Czy można odmawiać tę nowennę w sprawach trudnych i beznadziejnych?

Tak. Matka Bolesna, która wytrwała pod krzyżem aż do końca, jest wielką orędowniczką tych, którzy nie widzą już po ludzku wyjścia. Odmawiamy wtedy nowennę w zwykłej formie, dodając na końcu każdego dnia własną, konkretną intencję.

Co to jest nowenna Pani Rymanowskiej i dlaczego w środy?

To nowenna do Matki Bożej Bolesnej czczonej w cudownym obrazie w sanktuarium w Rymanowie. Zwyczajowo odprawia się ją w środy, bo tego dnia w rymanowskim sanktuarium sprawuje się nabożeństwo do Matki Bożej Bolesnej. Można ją odmawiać powyższym tekstem.

Jaką pieśń śpiewa się do Matki Bożej Bolesnej?

Najdawniejszą i najbardziej znaną jest sekwencja Stabat Mater dolorosa, po polsku „Stała Matka boleściwa", pochodząca z XIII wieku i śpiewana w święto 15 września oraz podczas Gorzkich żali i Drogi krzyżowej.

Czy do tej nowenny potrzebny jest różaniec?

Nie jest konieczny, ale bardzo pomaga. Koronkę do Siedmiu Boleści można odmawiać na zwykłym różańcu albo na osobnym różańcu Serwitów, złożonym z siedmiu części po siedem paciorków. Więcej o samej modlitwie różańcowej i jej tajemnicach znajdziesz we wpisach o różańcu i tajemnicach różańca.

Noś tę nowennę i Koronkę do Siedmiu Boleści zawsze przy sobie — wraz z całym skarbcem tradycyjnych modlitw Kościoła — w aplikacji Iter Fidei. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte (Ewangelie wg św. Łukasza i św. Jana; Dzieje Apostolskie); Alban Butler, Żywoty świętych (Butler's Lives of the Saints); Koronka do Siedmiu Boleści Matki Bożej wedle tradycji Zakonu Sług Najświętszej Maryi Panny (Serwitów), zatwierdzona przez papieża Benedykta XIII w 1724 r.; sekwencja Stabat Mater dolorosa; tradycyjne polskie modlitewniki maryjne.