Zbawienie: Cel ludzkiego życia

Pytanie o zbawienie jest pytaniem o sens całego ludzkiego życia. Nie jesteśmy bowiem na tym świecie po to, by gromadzić rzeczy, które się starzeją i przemijają, lecz po to, by dojść do Boga i pozostać z Nim na wieki. Chcemy tu odpowiedzieć wprost i spokojnie: czym jest zbawienie, jak je osiągnąć i jakie są warunki zbawienia duszy. Czynimy to w świetle Katechizmu Rzymskiego oraz Katechizmu świętego Piusa X, opierając się na Piśmie Świętym w przekładzie księdza Jakuba Wujka.

Czym jest zbawienie

Zbawienie to osiągnięcie celu, dla którego Bóg nas stworzył: wiecznego i doskonałego szczęścia, polegającego na oglądaniu Boga twarzą w twarz. Katechizm Rzymski uczy, że prawdziwa szczęśliwość „polega na widzeniu Boga i na poznaniu Jego Piękności, zasady i źródła wszelkiego dobra i wszelkiej doskonałości". To właśnie nazywamy życiem wiecznym — nie tyle samą wiecznością trwania, ile wiecznością szczęścia, „które spełni wszystkie nasze pragnienia".

Sam Pan Jezus określił, na czym ono polega: „To zaś jest życie wieczne, aby poznali ciebie, jedynego Boga prawdziwego i tego, któregoś posłał, Jezusa Chrystusa" (J 17, 3). Zbawić się znaczy więc dojść do nieba, gdzie — jak mówi święty Paweł — Bóg otrze wszelką łzę, i nie będzie już ani śmierci, ani żałoby, ani boleści.

Aby uniknąć nieporozumienia: zbawienie nie jest ziemskim dobrobytem ani spokojem sumienia oderwanym od Boga. Świat nie może go dać. „Nie miłujcie świata ani rzeczy, które są na świecie", przestrzega Pismo, bo „świat przemija i pożądliwość jego z nim". Zbawienie jest dobrem nadprzyrodzonym, przekraczającym wszystko, co oko widziało i ucho słyszało.

Zbawienie jako owoc Odkupienia

Zbawienie nie jest naszym dziełem, lecz darem. Przez grzech pierworodny rodzaj ludzki utracił przyjaźń z Bogiem i zamknął sobie bramy nieba. Sami z siebie nie moglibyśmy jej odzyskać. Dlatego Syn Boży stał się człowiekiem, cierpiał, umarł na krzyżu i zmartwychwstał — i przez tę Mękę odkupił nas, to znaczy zapłacił cenę za nasze grzechy i otworzył nam na powrót niebo.

Święty Paweł ujmuje to wzruszająco: „Bóg zaleca miłość swoją względem nas, że kiedyśmy czasu swego byli jeszcze grzesznikami, Chrystus za nas umarł" (Rz 5, 8). Zbawienie jest więc przede wszystkim owocem Odkupienia Chrystusa. Wszystko, co dalej powiemy o naszych warunkach, jest jedynie sposobem, w jaki czerpiemy z tego jednego, niewyczerpanego źródła.

Jak osiągnąć zbawienie: warunki zbawienia duszy

Skoro zbawienie jest darem, czy człowiek nie musi nic czynić? Przeciwnie. Bóg, który stworzył nas bez nas, nie chce zbawić nas bez nas. Pismo łączy nierozdzielnie łaskę Bożą i naszą wolną odpowiedź. Zapytany przez młodzieńca, co czynić, aby osiągnąć życie wieczne, Pan Jezus odpowiedział krótko: „Jeśli chcesz wejść do życia, chowaj przykazania" (Mt 19, 17). Oto cztery warunki, które tradycja katolicka zawsze wskazywała.

Łaska uświęcająca

Pierwszym i koniecznym warunkiem jest łaska uświęcająca — Boże życie wlane w duszę, które czyni nas dziećmi Bożymi i dziedzicami nieba. Bez niej żaden uczynek, choćby najlepszy z natury, nie ma wartości dla zbawienia. „Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę i to nie z was, bo jest darem bożym" (Ef 2, 8). Łaskę tę otrzymujemy po raz pierwszy na chrzcie, tracimy ją przez grzech ciężki, a odzyskujemy w sakramencie pokuty. Umrzeć w stanie łaski — oto cała tajemnica zbawienia duszy.

Wiara

Drugim warunkiem jest wiara. „Kto uwierzy i ochrzci się, będzie zbawiony; a kto nie uwierzy, będzie potępiony" (Mk 16, 16). Nie chodzi tu o mgliste uczucie, lecz o przyjęcie za prawdę wszystkiego, co Bóg objawił i co Kościół podaje do wierzenia — prawd zawartych w Credo. Wiara jest fundamentem, „bez wiary niepodobna podobać się Bogu". Lecz wiara nie wystarcza sama.

Dobre uczynki

Wiara musi być żywa, to znaczy ożywiona miłością i wyrażona w czynach. Święty Jakub mówi bez ogródek: „wiara, jeśliby nie miała uczynków, martwa jest sama w sobie" (Jk 2, 17). Stąd konieczność zachowywania przykazań, pełnienia uczynków miłosierdzia i wiernego wypełniania obowiązków stanu. Katechizm Rzymski przypomina, że najpewniejszym środkiem zdobycia nieba jest „uzbroić się w Wiarę i Miłość, trwać w modlitwie i w praktyce tak zbawiennej Sakramentów, a wreszcie wypełniać względem bliźniego wszystkie obowiązki Miłości".

Sakramenty

Czwartym warunkiem są sakramenty — kanały, którymi łaska spływa do duszy. Chrzest otwiera bramy życia nadprzyrodzonego, spowiedź przywraca je po grzechu, a Eucharystia karmi i umacnia. Pan Jezus związał z nimi swoją łaskę, dlatego pogarda dla sakramentów jest pogardą dla samego źródła zbawienia. Kto pragnie się zbawić, niech korzysta z nich gorliwie i często.

Bóg chce zbawienia wszystkich

Bywa, że człowiek lęka się o swoje zbawienie i pyta, czy Bóg w ogóle pragnie go ocalić. Pismo odpowiada z całą mocą: Bóg „chce, aby wszyscy ludzie byli zbawieni i przyszli do uznania prawdy" (1 Tm 2, 4). Nie ma duszy, której Chrystus nie odkupił. Potępienie nie pochodzi z braku miłości Bożej, lecz wyłącznie z dobrowolnego i nieodwołanego odrzucenia tej miłości przez grzech, w którym człowiek trwa aż do śmierci.

Dlatego rozważanie rzeczy ostatecznych — śmierci, sądu, piekła i nieba — nie jest powodem do rozpaczy, lecz do nadziei i czujności. Katechizm świętego Piusa X radzi, by myśleć o nich „każdego dnia", zwłaszcza rano i wieczorem, bo ta myśl skutecznie skłania nas do unikania grzechu.

Cena duszy

Pan Jezus postawił pytanie, które streszcza całe to rozważanie: „Cóż bowiem pomoże człowiekowi, choćby cały świat pozyskał, a na duszy swojej szkodę poniósł? Albo co da człowiek w zamian za duszę swoją?" (Mt 16, 26). Nie ma na ziemi dobra, które warto byłoby kupić za cenę utraty nieba. Wszystko inne — zdrowie, majątek, sława — przeminie. Zbawienie duszy trwa na wieki.

To dlatego mówimy, że zbawienie jest celem ludzkiego życia. Każdy dzień, każda modlitwa, każdy sakrament i każdy dobry uczynek jest krokiem na drodze wiary, która prowadzi do domu Ojca. Idźmy nią wytrwale, z ufnością w Miłosierdzie Boże i z gorliwością w zachowywaniu przykazań.

„Tylko w Bogu moje jest zbawienie" — słowa Psalmu

Słowa „tylko w Bogu moje jest zbawienie" pochodzą z Psalmu 61 według numeracji Wulgaty (Psalm 62 w numeracji hebrajskiej). Wyrażają one istotę całej nauki o zbawieniu: ocalenia nie znajdziemy ani w sobie samych, ani w ludziach, ani w bogactwie, lecz wyłącznie w Bogu. W przekładzie księdza Jakuba Wujka brzmią one tak:

„Izali Bogu nie będzie poddana dusza moja? Bo od niego zbawienie moje. Bo i on Bóg mój i zbawiciel mój, on obrońca mój, nie zachwieję się więcej." (Ps 61, 2–3)

I dalej psalmista wzywa, aby cała ufność spoczęła w Bogu samym:

„Wszakże w Bogu uspokój się, duszo moja, bo od niego cierpliwość moja. Bo on Bóg mój i zbawiciel mój, pomocnik mój, nie wyprowadzę się." (Ps 61, 6)

Ten psalm jest doskonałą modlitwą dla duszy zatroskanej o swoje zbawienie. Powtarzany w chwili lęku lub pokusy, kieruje serce ku jedynemu źródłu ratunku. Współczesne pieśni oparte na tych słowach (na przykład refren „Tylko w Bogu moje jest zbawienie") są jego echem; my jednak wracamy do samego tekstu natchnionego, bo to on ma moc Słowa Bożego.

„Zbawienie przyszło przez krzyż" — pieśń i jej przesłanie

Jedną z najczęściej śpiewanych pieśni pasyjnych w polskich kościołach jest „Zbawienie przyszło przez krzyż". Jest to pieśń współczesna, powstała po Soborze Watykańskim II, śpiewana zwłaszcza w Wielkim Poście, podczas rekolekcji i na nabożeństwach Drogi Krzyżowej. Choć nie należy do dawnego reperturu tradycyjnego, jej przesłanie jest w pełni katolickie i wprost wyraża prawdę, którą wyłożyliśmy wyżej: że zbawienie jest owocem Krzyża Chrystusa. Pierwsza zwrotka i refren brzmią:

Zbawienie przyszło przez krzyż,
ogromna to tajemnica.
Każde cierpienie ma sens,
prowadzi do pełni życia.

Jeżeli chcesz Mnie naśladować,
to weź swój krzyż na każdy dzień
i chodź ze Mną zbawiać świat
kolejny już wiek.

Myśl pieśni jest wierna Ewangelii: „Jeśli kto chce za mną iść, niech sam siebie zaprze i weźmie krzyż swój, a naśladuje mię" (Mt 16, 24). Cierpienie przyjęte z miłości, w jedności z Męką Pana, staje się drogą do życia wiecznego. Osoby szukające tekstu, nut czy chwytów do tej pieśni znajdą je w śpiewnikach kościelnych; tutaj zależy nam przede wszystkim na zrozumieniu jej treści.

„Jezus daje nam zbawienie" — pieśń uwielbienia

Inna popularna pieśń, „Jezus daje nam zbawienie" (znana też pod tytułem „Jezus siłą mą"), jest pieśnią uwielbienia rozpowszechnioną w grupach modlitewnych i wspólnotach oazowych. Również ona powstała po Soborze i nie należy do dawnego śpiewnika, lecz jej słowa sławią Chrystusa jako jedynego Zbawiciela:

Jezus daje nam zbawienie,
Jezus daje pokój nam.
Jemu składam dziękczynienie,
chwałę z serca mego dam.

Refren wyznaje osobistą ufność w moc Chrystusa: „Jezus siłą mą, Jezus pieśnią mego życia". Treść ta zgadza się z nauką Kościoła: „nie masz w żadnym innym zbawienia. Albowiem nie jest pod niebem inne imię dane ludziom, w którym byśmy mieli być zbawieni" (Dz 4, 12). Pieśń ta może być piękną modlitwą dziękczynną, byle towarzyszyła jej żywa wiara wyrażona w sakramentach i przykazaniach, o których mówiliśmy.

Zbawienie po angielsku i po łacinie

Słowo „zbawienie" po angielsku to salvation; czasownik „zbawić" — to save, „Zbawiciel" — the Saviour. Po łacinie, w języku tradycyjnej liturgii Kościoła, zbawienie to salus (skąd wywodzi się angielskie salvation), a Zbawiciel to Salvator. Stąd dawne wezwanie Salvator mundi, salva nos — „Zbawicielu świata, zbaw nas". Warto znać te słowa, bo pozwalają one wejść w bogactwo modlitwy łacińskiej i lepiej zrozumieć teksty Mszy świętej, w których nieustannie prosimy o nasze zbawienie.

Często zadawane pytania

Co to jest zbawienie?

Zbawienie to osiągnięcie wiecznego szczęścia z Bogiem w niebie, polegającego na oglądaniu Go twarzą w twarz. Jest to cel, dla którego Bóg nas stworzył, oraz owoc Odkupienia dokonanego przez Mękę i Zmartwychwstanie Chrystusa, który odkupił nas z grzechu i otworzył nam bramy nieba.

Jak osiągnąć zbawienie?

Aby osiągnąć zbawienie, trzeba żyć i umrzeć w stanie łaski uświęcającej. Wymaga to wiary we wszystko, co Bóg objawił, zachowywania przykazań i pełnienia dobrych uczynków oraz korzystania z sakramentów — zwłaszcza chrztu, spowiedzi i Komunii Świętej. Pan Jezus powiedział: „Jeśli chcesz wejść do życia, chowaj przykazania" (Mt 19, 17).

Czy do zbawienia wystarczy sama wiara?

Nie. Wiara jest konieczna, lecz musi być żywa, to znaczy ożywiona miłością i potwierdzona uczynkami. Święty Jakub naucza: „wiara, jeśliby nie miała uczynków, martwa jest sama w sobie" (Jk 2, 17). Sama wiara bez przykazań i bez łaski nie prowadzi do zbawienia.

Czy Bóg chce zbawienia wszystkich ludzi?

Tak. Pismo Święte mówi wyraźnie, że Bóg „chce, aby wszyscy ludzie byli zbawieni i przyszli do uznania prawdy" (1 Tm 2, 4). Chrystus odkupił każdego człowieka. Potępienie pochodzi nie z braku Bożej miłości, lecz z dobrowolnego trwania w grzechu aż do śmierci.

Czym jest zbawienie duszy?

Zbawienie duszy to ocalenie naszego nieśmiertelnego ducha od wiecznego potępienia i wprowadzenie go do wiecznej szczęśliwości nieba. Ponieważ dusza trwa na wieki, jej zbawienie jest dobrem najwyższym, ważniejszym niż wszystkie dobra doczesne razem wzięte (por. Mt 16, 26).

Co znaczy słowo „zbawienie"?

Słowo „zbawienie" znaczy ocalenie, wyzwolenie od zła. W sensie religijnym oznacza ono uwolnienie człowieka od grzechu i wiecznego potępienia oraz wprowadzenie go do wiecznego szczęścia z Bogiem. Pochodzi od czasownika „zbawić", to znaczy wybawić, uratować. Po łacinie zbawienie to salus, a Zbawiciel — Salvator.

Skąd pochodzą słowa „tylko w Bogu moje jest zbawienie"?

Słowa te pochodzą z Psalmu 61 według numeracji Wulgaty (Psalm 62 w numeracji hebrajskiej): „od niego zbawienie moje. Bo i on Bóg mój i zbawiciel mój" (Ps 61, 2–3 w przekładzie ks. Wujka). Psalm ten wyraża całkowitą ufność, że ratunku dla duszy szukać należy wyłącznie w Bogu, a nie w bogactwie czy w ludziach.

Czy pieśń „Zbawienie przyszło przez krzyż" jest tradycyjna?

Nie. „Zbawienie przyszło przez krzyż" to pieśń współczesna, powstała po Soborze Watykańskim II, śpiewana zwłaszcza w Wielkim Poście i na Drodze Krzyżowej. Nie należy do dawnego śpiewnika tradycyjnego, jednak jej treść jest w pełni katolicka, bo wyraża prawdę, że zbawienie jest owocem Krzyża Chrystusa (por. Mt 16, 24).

Jak po angielsku jest „zbawienie"?

Po angielsku „zbawienie" to salvation; „zbawić" — to save; „Zbawiciel" — the Saviour. Po łacinie zbawienie to salus, skąd wywodzi się angielskie słowo salvation.

Aplikacja Iter Fidei zawiera katechizm, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Katechizm Rzymski (Soboru Trydenckiego), część o dwunastym artykule Składu Apostolskiego; Katechizm świętego Piusa X, o rzeczach ostatecznych; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (J 17, 3; Mt 16, 24; Mt 16, 26; Mt 19, 17; Mk 16, 16; Dz 4, 12; Rz 5, 8; Ef 2, 8; 1 Tm 2, 4; Jk 2, 17; Ps 61, 2–3. 6).