Dziesięć przykazań Bożych (Dekalog)

Dziesięć przykazań Bożych, czyli Dekalog, to fundament całego życia chrześcijańskiego. Bóg sam wyrył je w sumieniu każdego człowieka, ogłosił na górze Synaj i wypisał na dwóch kamiennych tablicach, a Pan nasz Jezus Chrystus potwierdził je w Nowym Testamencie. Poniżej podajemy najpierw pełny tekst 10 przykazań w formie katechizmowej, używanej w nauczaniu Kościoła od wieków, a następnie krótkie wyjaśnienie każdego z nich.

10 przykazań Bożych — pełny tekst (forma katechizmowa)

Oto Dziesięć przykazań Bożych w tradycyjnym brzmieniu katechizmowym, takim, jakiego uczymy się na pamięć:

Jam jest Pan, Bóg twój.

1. Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną.
2. Nie będziesz brał imienia Pana, Boga twego, nadaremno.
3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
4. Czcij ojca twego i matkę twoją.
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu.
9. Nie pożądaj żony bliźniego twego.
10. Ani żadnej rzeczy, która jego jest.

Tę zwięzłą formę warto znać na pamięć i przekazywać dzieciom. Nadaje się ona doskonale do druku i do powieszenia w domu lub do nauki przed spowiedzią. Trzy pierwsze przykazania (z pierwszej tablicy) dotyczą bezpośrednio Boga i naszych obowiązków względem Niego; siedem pozostałych (z drugiej tablicy) odnosi się do bliźniego i obowiązków, jakie mamy wobec niego.

10 przykazań — tekst oryginalny z Biblii (Księga Wyjścia 20)

Forma katechizmowa jest skrótem dłuższego tekstu, który Bóg objawił Mojżeszowi. Oto oryginalne brzmienie biblijne według przekładu ks. Jakuba Wujka (Wj 20, 2–17):

„Jam jest Pan, Bóg twój, którym cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną. Nie uczynisz sobie obrazu rytego ani żadnej podobizny tego, co jest na niebie w górze i co na ziemi nisko (...). Nie będziesz się im kłaniał ani służył.

Nie będziesz brał imienia Pana, Boga twego, nadaremno; bo nie będzie miał Pan za niewinnego tego, który by wziął imię Pana, Boga swego, nadaremno.

Pamiętaj, abyś dzień sobotni święcił. Sześć dni robić będziesz i będziesz wykonywał wszystkie roboty twoje; ale dnia siódmego sabat Pana, Boga twego, jest.

Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie.

Nie będziesz zabijał. Nie będziesz cudzołożył. Nie będziesz kradzieży czynił. Nie będziesz mówił fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu.

Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego, ani będziesz pragnął żony jego, ani sługi, ani służebnicy, ani wołu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest."

To jest tekst, który wyszedł z ust samego Boga. Katechizmowa lista, której uczymy się na pamięć, jest jego wiernym, skróconym streszczeniem.

Wyjaśnienie każdego z 10 przykazań

Poniżej krótko wyjaśniamy każde przykazanie, opierając się na nauce tradycyjnego katechizmu. W każdym przykazaniu należy rozważyć dwie strony: to, co nam nakazuje, oraz to, czego nam zakazuje.

1. Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną

Pierwsze przykazanie nakazuje nam uznawać, czcić, miłować i służyć jedynemu prawdziwemu Bogu jako naszemu najwyższemu Panu. Wypełniamy je przez kult wewnętrzny (czcią rozumu i woli) oraz zewnętrzny (przez modlitwę i akty widzialne). Zakazuje natomiast bałwochwalstwa, zabobonu, świętokradztwa, herezji, a także zwracania się do szatana, wróżbiarstwa i spirytyzmu. Cześć oddawana Najświętszej Maryi Pannie i świętym nie sprzeciwia się temu przykazaniu, bo czcimy ich jako przyjaciół Boga i naszych orędowników, nie zaś jak bogów.

2. Nie będziesz brał imienia Pana, Boga twego, nadaremno

Drugie przykazanie nakazuje czcić święte imię Boże i dotrzymywać złożonych Mu przysiąg i ślubów. Zakazuje wymawiania imienia Bożego lekkomyślnie, przeklinania, bluźnierstwa, krzywoprzysięstwa oraz łamania ślubów.

3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił

Trzecie przykazanie nakazuje uświęcać dzień Pański — w Nowym Przymierzu niedzielę — przede wszystkim przez udział we Mszy świętej oraz przez powstrzymanie się od prac niekoniecznych, abyśmy mogli oddać się Bogu i odpoczynkowi duszy.

4. Czcij ojca twego i matkę twoją

Czwarte przykazanie nakazuje szanować rodziców, być im posłusznym we wszystkim, co nie jest grzechem, oraz wspierać ich w potrzebach duchowych i doczesnych. Pod imieniem ojca i matki przykazanie obejmuje także wszystkich prawowitych przełożonych. Zakazuje zaś znieważania rodziców słowem, czynem czy zaniedbaniem.

5. Nie zabijaj

Piąte przykazanie zakazuje zadawać śmierć bliźniemu, ranić go, bić, a także życzyć mu źle, znieważać go i dawać zgorszenie, które zabija duszę. Zakazuje również odbierania życia samemu sobie. Nakazuje natomiast troskę o życie i dobro bliźniego.

6. Nie cudzołóż

Szóste przykazanie nakazuje czystość i wstydliwość w myślach, słowach i uczynkach. Zakazuje wszelkich grzechów nieczystych, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych, oraz wszystkiego, co do nich prowadzi.

7. Nie kradnij

Siódme przykazanie nakazuje szanować cudzą własność i naprawiać wyrządzone szkody. Zakazuje kradzieży, oszustwa, nieuczciwości w handlu i pracy oraz zatrzymywania cudzej rzeczy bez słusznego zwrotu.

8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu

Ósme przykazanie nakazuje miłować i mówić prawdę. Zakazuje kłamstwa, krzywoprzysięstwa, oszczerstwa, obmowy oraz pochopnego sądzenia bliźniego.

9. Nie pożądaj żony bliźniego twego

Dziewiąte przykazanie nakazuje czystość serca i myśli. Zakazuje świadomego pragnienia rzeczy nieczystych oraz dobrowolnego upodobania w nich.

10. Nie pożądaj żadnej rzeczy, która jego jest

Dziesiąte przykazanie nakazuje zadowolenie z tego, co posiadamy, i życzliwość wobec dobra bliźniego. Zakazuje zazdrości i nieuporządkowanego pragnienia cudzych dóbr.

10 przykazań Bożych po kolei — gotowa lista

Dla utrwalenia podajemy raz jeszcze Dekalog po kolei, od pierwszego do dziesiątego, w najczęściej powtarzanej formie pacierzowej:

1. Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną.
2. Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno.
3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
4. Czcij ojca twego i matkę twoją.
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu.
9. Nie pożądaj żony bliźniego twego.
10. Ani żadnej rzeczy, która jego jest.

Taka uporządkowana lista najlepiej nadaje się do nauki na pamięć i do druku — wystarczy odmawiać ją kolejno, sprawdzając siebie, czy żadnego przykazania nie pomijamy.

Modlitwa 10 przykazań Bożych

Dekalog można odmawiać jako modlitwę — czynimy to zwłaszcza przy codziennym pacierzu oraz przygotowując się do spowiedzi. Po wyznaniu wiary i przed rachunkiem sumienia wymawiamy kolejno przykazania, prosząc Boga o łaskę wiernego ich zachowania. Tradycyjnie poprzedzamy je wezwaniem:

Wierzę w Boga jednego, ufam Mu i miłuję Go nade wszystko. A oto przykazania, które mi dał do zachowania:

Jam jest Pan, Bóg twój.

1. Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną.
2. Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno.
3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
4. Czcij ojca twego i matkę twoją.
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu.
9. Nie pożądaj żony bliźniego twego.
10. Ani żadnej rzeczy, która jego jest.

Panie Boże, daj mi łaskę, abym przykazania Twoje zawsze wiernie zachowywał. Amen.

Odmawiana w ten sposób, lista przykazań przestaje być suchym wyliczeniem, a staje się aktem oddania Bogu i prośbą o pomoc w ich wypełnianiu.

5 przykazań kościelnych — modlitwa i tekst

Obok Dekalogu w pacierzu odmawiamy także przykazania kościelne. Choć w niektórych spisach podawano ich więcej, w tradycyjnym polskim pacierzu wymienia się zwykle pięć przykazań kościelnych, które odmawiamy jako modlitwę po przykazaniach Bożych:

1. Ustanowione przez Kościół dni święte święcić.
2. W niedziele i święta we Mszy świętej nabożnie uczestniczyć.
3. Posty nakazane zachowywać.
4. Przynajmniej raz w roku spowiadać się i w czasie wielkanocnym Komunię świętą przyjmować.
5. W czasach zakazanych hucznych zabaw nie urządzać.

Przykazania kościelne nie zastępują przykazań Bożych, lecz wskazują, jak zachowywać je w konkretnej praktyce — zwłaszcza trzecie przykazanie Boże o świętowaniu dnia Pańskiego. Więcej o ich znaczeniu piszemy przy przykazaniach kościelnych.

Mojżesz i 10 przykazań — skąd pochodzi Dekalog

Dziesięć przykazań Bóg ogłosił Mojżeszowi na górze Synaj, gdy lud izraelski wyszedł z niewoli egipskiej. Pan wezwał Mojżesza na szczyt góry i tam, wśród grzmotów i ognia, przekazał mu prawo, które następnie własnym palcem wypisał na dwóch kamiennych tablicach (Wj 31, 18). Mojżesz zniósł tablice ludowi, a gdy zastał go przy bałwochwalczym kulcie złotego cielca, w gniewie je rozbił; Bóg kazał mu wyciosać nowe i ponownie wyrył na nich te same słowa (Wj 34). Dlatego Dekalog nazywamy niekiedy "prawem Mojżeszowym", choć jego prawdziwym Autorem jest sam Bóg — Mojżesz był tylko pośrednikiem, który przekazał ludowi to, co usłyszał od Pana.

10 przykazań Bożych po angielsku (Ten Commandments)

Dla nauki języka lub modlitwy po angielsku podajemy Dekalog w wersji angielskiej (Ten Commandments), w tradycyjnym katolickim brzmieniu:

I am the LORD thy God.

1. Thou shalt not have strange gods before me.
2. Thou shalt not take the name of the LORD thy God in vain.
3. Remember that thou keep holy the Sabbath day.
4. Honour thy father and thy mother.
5. Thou shalt not kill.
6. Thou shalt not commit adultery.
7. Thou shalt not steal.
8. Thou shalt not bear false witness against thy neighbour.
9. Thou shalt not covet thy neighbour's wife.
10. Thou shalt not covet thy neighbour's goods.

Treść jest dokładnie ta sama co w polskim pacierzu — to wciąż ten sam Dekalog objawiony przez Boga, tylko w innym języku.

10 przykazań Bożych dla dzieci

Aby nauczyć dzieci Dekalogu, najlepiej posłużyć się właśnie krótką formą katechizmową podaną wyżej — jest ona zwięzła i łatwa do zapamiętania. Warto powtarzać ją wraz z dziećmi przed wieczorną modlitwą, a starszym pomagać zrozumieć sens każdego przykazania na prostych przykładach z codziennego życia. Dekalog stanowi też podstawę, na której opiera się rachunek sumienia przed spowiedzią.

Przykazania Boże a przykazania kościelne

Bywa to mylone: 10 przykazań kościelnych to co innego niż przykazania Boże. Dekalog pochodzi od samego Boga i obowiązuje wszystkich ludzi. Przykazania kościelne to natomiast nakazy ustanowione przez Kościół (jak udział w niedzielnej Mszy, zachowanie postów, spowiedź przynajmniej raz w roku), które precyzują, jak żyć przykazaniami Bożymi w konkretnej praktyce. Jedne i drugie wiążą sumienie katolika.

Praktykę dziewięciu miesięcy modlitwy za jedno nienarodzone dziecko, wyrastającą z piątego przykazania, opisujemy przy duchowej adopcji.

Przykazania w praktyce codziennej

Każde z dziesięciu przykazań ma swoje przedłużenie w konkretnej modlitwie i w konkretnym obowiązku.

Pierwsze strzeże czci należnej samemu Bogu — stąd nasze ostrzeżenia przed zabobonem przy modlitwie o cud. Trzecie zobowiązuje do Mszy świętej w niedzielę. Czwarte — czcij ojca i matkę — trwa także po ich śmierci, w modlitwie za rodziców i za zmarłych. Piąte obejmuje życie od poczęcia: zob. duchową adopcję. Szóste i dziewiąte znajdują swoje miejsce w sakramencie małżeństwa. Streszczeniem całości jest przykazanie miłości, a narzędziem sprawdzenia — rachunek sumienia.

Często zadawane pytania

Czy zmieniono kiedyś 10 przykazań Bożych?

Nie. Treść Dekalogu pochodzi od Boga i jest niezmienna. Istnieją drobne różnice w numeracji i skrótach formuł między tradycjami (np. żydowska i niektóre protestanckie inaczej dzielą przykazania pierwsze i ostatnie), lecz sama treść dziesięciu przykazań pozostaje ta sama od czasów Mojżesza. Katolicka forma katechizmowa wiernie streszcza tekst z Księgi Wyjścia.

Gdzie w Biblii znajdują się 10 przykazań?

Dekalog został zapisany w dwóch miejscach Pisma Świętego: w Księdze Wyjścia (Wj 20, 2–17) oraz w Księdze Powtórzonego Prawa (Pwt 5, 6–21). Oba teksty przekazują tę samą treść objawioną przez Boga na górze Synaj.

Czym różnią się dwie tablice przykazań?

Pierwsza tablica obejmuje trzy pierwsze przykazania, które odnoszą się bezpośrednio do Boga i czci Mu należnej. Druga tablica zawiera siedem pozostałych, dotyczących bliźniego. Pan Jezus streścił obie tablice w przykazaniu miłości: miłości Boga i miłości bliźniego.

Czy łamanie jednego przykazania to grzech ciężki?

Świadome i dobrowolne przekroczenie przykazania Bożego w rzeczy ważnej jest grzechem ciężkim. Dlatego Dekalog stanowi podstawę rachunku sumienia, a uporządkowanie życia wewnętrznego zaczyna się od walki z siedmioma grzechami głównymi, które są źródłem wielu przewinień przeciw przykazaniom.

Jak nauczyć się 10 przykazań na pamięć?

Najprościej zapamiętać krótką formę katechizmową z początku tego artykułu. Można ją wydrukować i powiesić w widocznym miejscu, powtarzać przy codziennej modlitwie oraz odnosić każde przykazanie do konkretnych sytuacji z życia. Pomocą w utrwaleniu są też modlitwy pacierza, jak Wierzę w Boga, Ojcze nasz i Akt skruchy.

Komu Bóg dał 10 przykazań?

Bóg przekazał Dekalog Mojżeszowi na górze Synaj, po wyjściu Izraela z niewoli egipskiej, i własnym palcem wypisał go na dwóch kamiennych tablicach (Wj 31, 18). Mojżesz był pośrednikiem, który przekazał słowa Boże ludowi — prawdziwym Autorem przykazań jest sam Bóg.

Ile jest przykazań kościelnych — pięć czy więcej?

W tradycyjnym polskim pacierzu wymienia się pięć przykazań kościelnych. W innych spisach i katechizmach podawano niekiedy sześć lub siedem, dzieląc te same obowiązki nieco inaczej, lecz treść pozostaje ta sama: świętowanie dni nakazanych, udział we Mszy, posty, doroczna spowiedź i Komunia wielkanocna oraz powściągliwość w czasach pokutnych.

Czy można odmawiać 10 przykazań jako modlitwę?

Tak. Dekalog odmawiamy przy codziennym pacierzu i przed spowiedzią, poprzedzając go wezwaniem wiary i kończąc prośbą o łaskę wiernego zachowania przykazań. Pełny tekst tej modlitwy podajemy wyżej, w sekcji "Modlitwa 10 przykazań Bożych".

Obok przykazań Bożych Kościół daje nam przykazania kościelne.

Zobacz też: przykazanie milosci.

Aplikacja Iter Fidei zawiera katechizm, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Katechizm św. Piusa X (część III: O przykazaniach Bożych); Katechizm Rzymski (Trydencki), część III: Dekalog; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka, Księga Wyjścia 20.