„Grzech śmiertelny i powszedni”

Czym jest grzech śmiertelny?

Grzech śmiertelny jest świadomym i dobrowolnym przekroczeniem prawa Bożego w rzeczy ważnej. Katechizm świętego Piusa X określa go jako „nieposłuszeństwo wobec prawa Bożego, przez które ciężko uchybia się swoim powinnościom względem Boga, względem bliźniego i względem samego siebie".

Nazywa się go śmiertelnym nie dlatego, że dotyka ciała, lecz dlatego, że zadaje śmierć duszy. Tak jak dusza jest życiem ciała — a sama dusza jest nieśmiertelna i nigdy nie ginie — tak łaska uświęcająca jest życiem duszy. Grzech śmiertelny pozbawia duszę tej łaski, a więc i jej życia. Stąd słowa świętego Pawła: „zapłatą grzechu śmierć" (Rz 6,23).

Trzeba od razu odróżnić ten chrześcijański sens słowa „grzech" od jego znaczenia świeckiego. W mowie potocznej „grzeszkiem" nazywamy drobne uchybienie smaku czy dietę — żartobliwie, bez ciężaru. W wierze grzech jest czymś nieskończenie poważniejszym: jest obrazą Boga, zerwaniem przyjaźni z Tym, który nas stworzył i odkupił. Nie chodzi o wykroczenie wobec reguły, lecz o ranę zadaną miłości.

Mówimy o tym z powagą, lecz i z nadzieją. Bóg nie pragnie śmierci grzesznika: „Czy ja pragnę śmierci bezbożnego, mówi Pan Bóg, a nie, aby się nawrócił od dróg swoich, a żył?" (Ez 18,23). Cały sens tej nauki nie jest po to, by straszyć, lecz by ukazać drogę powrotu.

Czy istnieje różnica między grzechem śmiertelnym a powszednim?

Tak. Samo Pismo Święte czyni to rozróżnienie. Święty Jan pisze: „Jest grzech do śmierci (...) jest grzech nie do śmierci" (1 J 5,16-17). Stąd Kościół od początku rozróżnia dwa rodzaje grzechu uczynkowego — to jest takiego, który człowiek popełnia własną wolą po dojściu do używania rozumu.

Grzech śmiertelny zrywa przyjaźń z Bogiem i pozbawia duszę łaski uświęcającej. Grzech powszedni — jak uczy Katechizm — jest „lekkim nieposłuszeństwem wobec prawa Bożego", przez które uchybia się tylko lekko jakiejś powinności. Nie powoduje on utraty łaski Bożej, a Bóg łatwo go przebacza.

Różnicę można ująć obrazowo. Grzech śmiertelny jest jak rana zadająca śmierć — gasi życie Boże w duszy. Grzech powszedni jest jak choroba, która osłabia, lecz nie zabija: oziębia miłość i usposabia nas do grzechu cięższego. Byłoby jednak wielkim błędem lekceważyć grzech powszedni, gdyż zawiera on zawsze pewną obrazę Boga i realnie szkodzi duszy.

Trzy warunki grzechu ciężkiego

Aby grzech był śmiertelny (ciężki), muszą zejść się trzy warunki naraz. Brak choćby jednego sprawia, że grzech nie jest śmiertelny. Katechizm wymienia je jasno:

1. Materia ciężka. Przedmiot grzechu musi być rzeczą ważną — poważnym wykroczeniem przeciw prawu Bożemu. Wyznacznikiem są tu zwłaszcza Dziesięć przykazań. Święty Paweł wymienia uczynki, które wykluczają z Królestwa Bożego: „nierząd, nieczystość (...) bałwochwalstwo (...) mężobójstwa, pijaństwa" i tym podobne (Ga 5,19-21). To są materie ciężkie.

2. Świadomość (zupełne poznanie). Trzeba wiedzieć, że dany czyn jest grzechem ciężkim. Katechizm uczy wprost: „Poza ciężkością materii, aby zaistniał grzech śmiertelny, potrzebna jest świadomość popełnienia grzechu". Kto działa w niezawinionej niewiedzy, nie popełnia grzechu śmiertelnego.

3. Dobrowolność (zupełna zgoda woli). Trzeba zgodzić się na czyn dobrowolnie, z pełną wolą. Grzech uczynkowy jest tym, który człowiek „popełnia swoją wolną wolą". Tam, gdzie zgoda woli jest niepełna — z powodu nagłego poruszenia, lęku czy przymusu — wina się zmniejsza.

Święty Jakub ukazuje, jak rodzi się grzech ciężki: „gdy pożądliwość pocznie, rodzi grzech, a grzech, gdy będzie wykonany, rodzi śmierć" (Jk 1,15). Najpierw pokusa, potem zgoda woli, w końcu śmierć duszy. Łańcuch ten można przeciąć na każdym ogniwie — i właśnie do tego wzywa nas Kościół.

Skutki grzechu śmiertelnego

Katechizm wylicza szkody, jakie grzech śmiertelny wyrządza duszy. Są one ciężkie:

1. pozbawia duszę łaski i przyjaźni Boga — to rana najgłębsza, utrata samego życia Bożego;
2. powoduje utratę raju — zamyka drogę do nieba, dopóki trwa;
3. pozbawia zasług nabytych i czyni duszę niezdolną do nabywania nowych dla nieba;
4. czyni duszę niewolnicą szatana, której grzech wcześniej służyła;
5. sprawia, że dusza zasługuje na piekło, a także na kary tego życia.

To jest prawda surowa, lecz wypowiadamy ją z miłością — bo zatajenie powagi choroby nie jest dobrocią wobec chorego. Zarazem żaden z tych skutków nie jest nieodwracalny póki żyjemy. Każdy z nich znosi pojednanie z Bogiem.

Droga powrotu: spowiedź

Bóg nigdy nie zamyka drzwi przed pokutującym. Przeciwnie — „tak będzie w niebie radość nad jednym grzesznikiem pokutę czyniącym, więcej niż nad dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwymi" (Łk 15,7). Niebo cieszy się powrotem jednej duszy.

Zwyczajną drogą powrotu po grzechu śmiertelnym jest sakrament spowiedzi. To sam Chrystus ustanowił tę drogę, mówiąc do Apostołów: „którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone" (J 20,23). W spowiedzi Bóg przez kapłana przywraca duszy utraconą łaskę uświęcającą, gładzi winę i otwiera na nowo bramę nieba.

Do dobrej spowiedzi prowadzą znane od wieków kroki: rachunek sumienia, żal za grzechy wyrażony w akcie skruchy, mocne postanowienie poprawy, szczere wyznanie i zadośćuczynienie. Pomocą w rozpoznaniu własnych upadków jest też nauka o siedmiu grzechach głównych, które są korzeniami pozostałych.

A co z grzechami powszednimi? One nie zrywają przyjaźni z Bogiem, lecz i ich nie należy lekceważyć. Gładzi je akt skruchy, modlitwa, jałmużna, święte sakramenty — zwłaszcza Komunia i spowiedź. Czuwanie nad małymi grzechami jest najlepszą obroną przed wielkimi.

Pamiętajmy: dopóki żyjemy, żaden grzech nie jest silniejszy od Bożego miłosierdzia. „Jeślibyśmy wyznawali grzechy nasze, wierny jest i sprawiedliwy, aby nam odpuścił grzechy nasze i oczyścił nas od wszelkiej nieprawości" (1 J 1,9).

Często zadawane pytania

Co to jest grzech śmiertelny?

Grzech śmiertelny to świadome i dobrowolne przekroczenie prawa Bożego w rzeczy ważnej. Pozbawia duszę łaski uświęcającej — czyli jej życia Bożego — i zrywa przyjaźń z Bogiem. Nazywa się śmiertelnym, bo zadaje duszy śmierć duchową.

Jakie są trzy warunki grzechu ciężkiego?

Według Katechizmu konieczne są trzy warunki naraz: materia ciężka (rzecz poważna), świadomość (wiedza, że to grzech ciężki) oraz dobrowolność (pełna zgoda woli). Brak choćby jednego z nich sprawia, że grzech nie jest śmiertelny.

Czym różni się grzech śmiertelny od powszedniego?

Grzech śmiertelny zrywa przyjaźń z Bogiem i pozbawia duszę łaski uświęcającej. Grzech powszedni jest lekkim uchybieniem — nie powoduje utraty łaski, lecz osłabia miłość i usposabia do grzechu cięższego. Pismo rozróżnia „grzech do śmierci" i „grzech nie do śmierci" (1 J 5,16-17).

Jak odpuszcza się grzech śmiertelny?

Zwyczajną drogą jest sakrament spowiedzi, ustanowiony przez Chrystusa (J 20,23). Przez rachunek sumienia, żal, mocne postanowienie poprawy, wyznanie i zadośćuczynienie Bóg przywraca duszy utraconą łaskę uświęcającą.

Czy grzech powszedni trzeba wyznawać na spowiedzi?

Grzechów powszednich nie ma obowiązku wyznawać, gdyż gładzi je także akt skruchy, modlitwa czy Komunia. Jest jednak rzeczą bardzo zalecaną wyznawać i je, bo pomaga to w walce duchowej i chroni przed grzechem śmiertelnym.

Zobacz też: laska uswiecajaca.

Aplikacja Iter Fidei zawiera katechizm, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Katechizm świętego Piusa X (część V, rozdz. 5: Grzechy i ich główne rodzaje); Katechizm Rzymski (Soboru Trydenckiego), o pokucie; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Rz 6,23; Ez 18,23; 1 J 5,16-17; Ga 5,19-21; Jk 1,15; Łk 15,7; J 20,23; 1 J 1,9).