Dziewięć Chórów Anielskich: hierarchia niebieska

Pismo Święte mówi nie o jednym rodzaju aniołów, lecz o wielkim, uporządkowanym wojsku duchów niebieskich. Tradycja Kościoła, idąc za świętym Pawłem, świętym Dionizym Areopagitą i świętym Tomaszem z Akwinu, ujęła ten porządek w dziewięć chórów anielskich, ułożonych w trzy hierarchie. Wyjaśniamy tu, czym są te chóry, jaka jest ich kolejność i co o nich naprawdę naucza Kościół, opierając się wyłącznie na Piśmie i nauczycielach tradycji przedsoborowej, z dala od wszelkiej fantazji.

Czym jest dziewięć chórów anielskich

Chóry anielskie to dziewięć stopni, czyli rzędów, na jakie tradycja katolicka dzieli niezliczone zastępy aniołów. Nazwa "chór" nie oznacza śpiewu, lecz uporządkowany szyk: każdy stopień różni się bliskością do Boga, godnością natury i rodzajem powierzonej posługi. Wszystkie te nazwy pochodzą z Pisma Świętego, choć rozproszone są po wielu księgach.

Najpełniejszy zarys daje święty Paweł w Liście do Kolosan, gdzie wylicza aniołów stworzonych w Chrystusie: "czy trony, czy państwa, czy księstwa, czy zwierzchności; wszystko jest stworzone przez niego i w nim" (Kol 1, 16, Biblia Wujka). Do tego dochodzą Serafini z proroctwa Izajasza, Cherubini z Księgi Rodzaju oraz Archaniołowie i Aniołowie znani z całego Pisma. Z tych źródeł Kościół złożył pełną listę dziewięciu.

Klasyczne uporządkowanie tych chórów w trzy hierarchie po trzy chóry zawdzięczamy dziełu "O hierarchii niebieskiej", przypisywanemu świętemu Dionizemu Areopagicie. Święty Tomasz z Akwinu w "Sumie teologicznej" (część I, kwestie 108-109) przyjął ten schemat i wyłożył go z wielką precyzją. To właśnie ten porządek przedstawiamy poniżej, od najwyższego chóru do najniższego.

Trzy hierarchie i dziewięć chórów po kolei

Święty Tomasz, idąc za Dionizym, dzieli dziewięć chórów na trzy hierarchie według tego, jak blisko stoją źródła wszelkiego światła, którym jest Bóg.

Pierwsza hierarchia: Serafini, Cherubini, Trony

Najwyższa hierarchia trwa najbliżej Boga i kontempluje Go bezpośrednio.

Serafini to chór najwyższy. Imię ich znaczy "płonący" i wyraża żar miłości, jakim gorą wobec Boga. Widział je prorok Izajasz: "Serafini stali nad nim; sześć skrzydeł miał jeden i sześć skrzydeł drugi" i wołali jeden do drugiego: "Święty, święty, święty Pan, Bóg zastępów" (Iz 6, 2-3, Wujek). To ich wieczne wołanie powtarzamy w każdej Mszy świętej w hymnie Sanctus.

Cherubini górują pełnią poznania i mądrości; imię ich oznacza "pełnię wiedzy". Pismo ukazuje je jako strażników świętości: po wygnaniu człowieka z raju Bóg "przed rajem rozkoszy postawił cherubów i miecz płomienisty" (Rdz 3, 24, Wujek). Złote postacie cherubów osłaniały też Arkę Przymierza.

Trony są tymi, na których jaśnieje majestat i sprawiedliwość Boża; przez nie Bóg sprawuje swoje sądy. Wymienia je święty Paweł wśród bytów niewidzialnych stworzonych w Chrystusie (Kol 1, 16).

Druga hierarchia: Panowania, Moce, Zwierzchności

Hierarchia środkowa rządzi powszechnym porządkiem wszechświata.

Panowania (w przekładzie Wujka "państwa") przewodzą posłudze niższych aniołów i wskazują im, co należy czynić, same wolne od wszelkiego ziemskiego przywiązania.

Moce (Wujek tłumaczy je jako "władze" lub "mocarstwa") strzegą stałości praw przyrody i biegu rzeczy stworzonych; przez nie Bóg dokonuje nadzwyczajnych dzieł i powstrzymuje napór sił zła.

Zwierzchności kierują tym, co dotyczy całych ludów i królestw. Święty Paweł stawia Chrystusa "ponad wszelką zwierzchnością i władzą i mocą i panowaniem" (Ef 1, 21, Wujek), ukazując, że wszystkie te chóry, choć potężne, są Mu całkowicie poddane.

Trzecia hierarchia: Księstwa, Archaniołowie, Aniołowie

Hierarchia najniższa stoi najbliżej ludzi i wykonuje względem nas posługę wprost.

Księstwa czuwają nad wspólnotami i narodami, prowadząc je ku dobru.

Archaniołowie to posłańcy spraw większej wagi. Należą do nich trzej archaniołowie znani z imienia w Piśmie: święty Michał, święty Gabriel i święty Rafał. Im poświęcamy osobny tekst o świętym Michale Archaniele.

Aniołowie w ścisłym znaczeniu to chór najbliższy każdemu z nas. Z niego, jak uczy tradycja, pochodzą Aniołowie Stróżowie czuwający nad poszczególnymi ludźmi. O tej opiece mówimy szerzej przy modlitwie do Anioła Stróża.

Czym różnią się chóry między sobą

Święty Tomasz wyjaśnia, że aniołowie różnią się nie tylko zadaniem, lecz samą doskonałością natury: każdy anioł jest osobnym gatunkiem, a im wyższy chór, tym pełniej i prościej poznaje Boga. Trzy najwyższe chóry kontemplują Go bezpośrednio, trzy środkowe ujmują Jego rządy nad całością stworzenia, trzy najniższe odnoszą porządek Boży do poszczególnych spraw i ludzi.

Nazwy chórów wskazują zatem na posługę, a nie na odrębne "stopnie awansu". Wszyscy aniołowie są duchami czystymi, stworzonymi na początku, utwierdzonymi w łasce po próbie, w której część z nich pod wodzą Lucyfera upadła. Aniołowie wierni trwają w oglądaniu Boga i służą Jego zamysłom wobec ludzi, jak czytamy: "wszyscy są duchami usługującymi, na posługę posłanymi dla tych, którzy mają otrzymać dziedzictwo zbawienia" (Hbr 1, 14, Wujek).

Jak nauka o chórach umacnia naszą wiarę

Rozważanie hierarchii anielskiej nie jest ciekawostką, lecz prowadzi do uwielbienia. Skoro Bóg otacza się tak wspaniałym i uporządkowanym dworem duchów, tym bardziej godzien jest czci. Wraz z dziewięcioma chórami wyznajemy w hymnie Te Deum, że to przed Nim "wszyscy aniołowie, niebiosa i wszystkie moce" bez ustanku wołają: Święty, Święty, Święty.

Strzeżmy się jednak skrajności. Aniołów czcimy i prosimy o wstawiennictwo, lecz adoracja należy się jedynie Bogu w Trójcy Świętej. Nie ma tu miejsca na zabobon, "przywoływanie" mocy czy nadawanie aniołom imion spoza Pisma, co tradycja zawsze odrzucała. Pewność wiary, a nie magia, jest naszą postawą wobec niebieskiego wojska, które już teraz raduje się w niebie.

Często zadawane pytania

Ile jest chórów anielskich i jak się nazywają?

Chórów jest dziewięć: Serafini, Cherubini, Trony, Panowania, Moce, Zwierzchności, Księstwa, Archaniołowie i Aniołowie. Tradycja, za świętym Dionizym i świętym Tomaszem, dzieli je na trzy hierarchie po trzy chóry.

Skąd pochodzi podział na dziewięć chórów?

Wszystkie nazwy wzięte są z Pisma Świętego, zwłaszcza z Listów świętego Pawła (Kol 1, 16; Ef 1, 21), z Izajasza i Księgi Rodzaju. Uporządkowanie w dziewięć chórów spopularyzowało dzieło "O hierarchii niebieskiej" świętego Dionizego Areopagity, a usystematyzował je święty Tomasz z Akwinu.

Który chór anielski jest najwyższy?

Najwyższy chór stanowią Serafini, "płonący" miłością ku Bogu, których ukazuje wizja Izajasza (Iz 6). Po nich następują Cherubini, jaśniejący pełnią poznania, oraz Trony.

Czy Anioł Stróż należy do osobnego chóru?

Aniołowie Stróżowie pochodzą z najniższego chóru, zwanego po prostu Aniołami, najbliższego ludziom. To z niego wywodzą się duchy posłane do opieki nad poszczególnymi osobami.

Czy wolno modlić się do aniołów?

Tak, wolno prosić aniołów o wstawiennictwo i opiekę, podobnie jak świętych. Adoracja należy się jednak wyłącznie Bogu. Tradycja przestrzega przed zabobonem oraz przed wzywaniem aniołów imionami spoza Pisma Świętego.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i kalendarz, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Rdz 3; Iz 6; Ef 1; Kol 1; Hbr 1); św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna I, q. 108-109; O hierarchii niebieskiej przypisywane św. Dionizemu Areopagicie.