Archaniołowie: Michał, Gabriel i Rafał

Archaniołowie to potężni posłańcy Boga, których Pismo Święte wymienia z imienia. Pośród niezliczonych zastępów anielskich tylko trzech nosi imię w natchnionych księgach: Michał, Gabriel i Rafał. Każdy z nich pełni odrębną misję wobec ludzi — Michał broni przed szatanem, Gabriel zwiastuje Boże tajemnice, Rafał towarzyszy i uzdrawia. W tym wpisie wyjaśniamy, kim są, co o nich mówi Pismo w przekładzie księdza Jakuba Wujka, oraz podajemy modlitwy, którymi tradycja Kościoła zwraca się do każdego z nich.

Kim są archaniołowie?

Słowo "archanioł" oznacza anioła wyższego stopnia — przewodzącego, posłanego do spraw wielkiej wagi. Archaniołowie należą do dziewięciu chórów anielskich, czystych duchów stworzonych przez Boga, by Mu służyły i wykonywały Jego wolę. Nie są to dusze zmarłych ludzi ani "opiekunowie" w sensie pogańskim: są to istoty duchowe, obdarzone rozumem i wolą, całkowicie poddane Bogu.

Choć aniołów są niezliczone zastępy, Pismo Święte podaje tylko trzy imiona archaniołów, i tradycja Kościoła czci właśnie tych trzech. Ich imiona nie są przypadkowe — każde wyraża misję. Michał znaczy "Któż jak Bóg", Gabriel — "Moc Boża", Rafał — "Bóg uzdrawia". Już samo imię odsłania zadanie, które każdy z nich pełni w dziele zbawienia.

Święty Michał Archanioł — obrońca w walce

Michał jest księciem zastępów niebieskich, wodzem aniołów w walce przeciw szatanowi. Apokalipsa świętego Jana ukazuje go na czele niebieskiego wojska:

"I rozegrała się wielka bitwa na niebie: Michał i aniołowie jego walczyli ze smokiem, i smok walczył i aniołowie jego, i nie przemogli (…). I zrzucony został ów smok wielki, wąż starodawny, nazwany "diabłem i szatanem", który zwodzi cały świat." (Ap 12, 7–9, przekład Wujka)

To zwycięstwo Michała nad zbuntowanymi duchami uczyniło go w tradycji Kościoła obrońcą Ludu Bożego przed mocami ciemności. Dom Guéranger w komentarzu do uroczystości z 29 września przypomina, że już w VI wieku poświęcenie kościołów świętego Michała na Monte Gargano i w rzymskim cyrku rozsławiło ten dzień, który Rzym od dawna wiązał z pamięcią wszystkich niebieskich mocy. Jego dzieje, święto i kult opisujemy szerzej na stronie o św. Michale Archaniele.

Najbardziej znaną modlitwą do Michała jest wezwanie ułożone przez papieża Leona XIII w 1886 roku (data tradycyjna, sprzed reform soborowych), nakazane niegdyś po każdej Mszy świętej cichej:

Święty Michale Archaniele,
broń nas w walce;
przeciw niegodziwości i zasadzkom złego ducha
bądź nam obroną.
Niech go Bóg pogromi,
pokornie błagamy;
a Ty, Książę wojska niebieskiego,
szatana i inne duchy złe,
które na zgubę dusz
krążą po świecie,
mocą Bożą,
strąć do piekła.
Amen.

Archanioł Gabriel — posłaniec zwiastowania

Gabriel jest aniołem Bożego zwiastowania: to przez jego usta Bóg przekazuje ludziom najdonioślejsze tajemnice. W Ewangelii świętego Łukasza Gabriel sam się przedstawia kapłanowi Zachariaszowi:

"Jam jest Gabriel, który stoję przed Bogiem, a jestem posłany, aby mówić do ciebie i tę dobrą nowinę tobie zwiastować." (Łk 1, 19, przekład Wujka)

Ten sam archanioł zostaje posłany do Nazaretu, do Maryi, z najważniejszą wieścią w dziejach świata:

"I wszedłszy Anioł do niej, rzekł: Bądź pozdrowiona, łaski pełna, Pan z tobą, błogosławionaś ty między niewiastami. (…) Oto poczniesz w łonie i porodzisz syna, a nazwiesz imię jego Jezus." (Łk 1, 28. 31, przekład Wujka)

Gabriel jest więc archaniołem Wcielenia — to on przynosi Maryi nowinę o Synu Bożym. Jego święto (III klasy w kalendarzu z 1962 roku) przypada 24 marca, w przeddzień uroczystości Zwiastowania. Kościół modli się w nim kolektą Mszału Rzymskiego:

Deus, qui inter céteros Angelos, ad annuntiándum incarnatiónis tuæ mystérium, Gabriélem Archángelum elegísti: concéde propítius; ut, qui festum ejus celebrámus in terris, ipsíus patrocínium sentiámus in cœlis.

Boże, Ty spośród innych Aniołów wybrałeś Archanioła Gabriela na zwiastuna tajemnicy Twojego Wcielenia; spraw łaskawie, abyśmy, obchodząc jego święto na ziemi, doznali jego opieki z nieba. Który żyjesz i królujesz z Bogiem Ojcem w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Archanioł Rafał — towarzysz i uzdrowiciel

Rafał objawia się w Księdze Tobiasza, którą tradycja katolicka — za przekładem Wujka i Wulgatą — zalicza do ksiąg natchnionych. Posłany przez Boga, w postaci człowieka pod imieniem Azariasz, towarzyszy młodemu Tobiaszowi w podróży, broni go i przywraca wzrok jego ślepemu ojcu. Na koniec odsłania swą tożsamość:

"A teraz posłał mię Pan, abym cię uzdrowił i Sarę, żonę syna twego, od czarta wybawił. Jam jest bowiem anioł Rafał, jeden z siedmiu, którzy stoimy przed Panem." (Tb 12, 14–15, przekład Wujka)

Rafał jest więc archaniołem uzdrowienia, podróży i wstawiennictwa — to on zanosi modlitwy ludzi przed tron Boga: "Gdyś się modlił z płaczem (…), ja ofiarowałem modlitwę twoją Panu" (Tb 12, 12). Jego święto (III klasy w kalendarzu z 1962 roku) przypada 24 października; obowiązkową pamiątkę w całym Kościele zachodnim wprowadził dopiero papież Benedykt XV. Kolekta Mszału Rzymskiego na ten dzień:

Deus, qui beátum Raphaélem Archángelum Tobíæ fámulo tuo cómitem dedísti in via: concéde nobis fámulis tuis; ut ejúsdem semper protegámur custódia et muniámur auxílio.

Boże, który dałeś słudze swemu Tobiaszowi za towarzysza w podróży świętego Archanioła Rafała, daj nam, sługom swoim, aby nas zawsze otaczała jego opieka i wspierała jego pomoc. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Archaniołowie a chóry anielskie i aniołowie stróże

Archaniołowie nie są najwyższym z chórów anielskich — w tradycyjnym podziale (sięgającym świętego Dionizego i świętego Grzegorza Wielkiego) zajmują przedostatnie miejsce wśród dziewięciu chórów anielskich, tuż przed zwykłymi aniołami. Ich wyróżnia nie ranga w hierarchii, lecz doniosłość powierzonych misji: są posyłani tam, gdzie chodzi o sprawy najważniejsze dla zbawienia ludzi.

Należy też odróżnić archaniołów od aniołów stróżów. Każdy człowiek otrzymuje od Boga anioła opiekuńczego, który strzeże go przez całe życie — to nauka, którą Kościół wyznaje od najdawniejszych czasów. Archaniołowie zaś pełnią misje wobec całego Ludu Bożego i w kluczowych momentach historii zbawienia. Jedni i drudzy są sługami tego samego Boga.

Litanię do Anioła Stróża, jej ramę i modlitwę końcową z liturgii święta Aniołów Stróżów podajemy przy modlitwie do Anioła Stróża; o walce duchowej piszemy przy egzorcyzmie.

Często zadawane pytania

Ilu jest archaniołów wymienionych w Piśmie Świętym?

Z imienia Pismo Święte wymienia trzech: Michała (Ap 12), Gabriela (Łk 1) i Rafała (Tb 12). Rafał mówi o sobie, że jest "jednym z siedmiu, którzy stoją przed Panem" (Tb 12, 15), lecz pozostałych imion natchnione księgi kanoniczne nie podają, dlatego tradycja Kościoła czci tych trzech.

Jaka jest najbardziej znana modlitwa do świętego Michała Archanioła?

To wezwanie "Święty Michale Archaniele, broń nas w walce", ułożone przez papieża Leona XIII w 1886 roku. Nie należy jej mylić z dłuższym egzorcyzmem tego papieża; każdy wierny może ją odmawiać prywatnie jako modlitwę o ochronę. Pełny tekst podajemy powyżej.

Kiedy wspomina się archaniołów w kalendarzu liturgicznym?

W tradycyjnym kalendarzu przedsoborowym: świętego Michała 29 września, świętego Gabriela 24 marca, a świętego Rafała 24 października. Aniołów stróżów wspomina się 2 października.

Czy modlitwa do archaniołów to nie zabobon?

Nie. Zwracamy się do archaniołów tak, jak prosimy świętych o wstawiennictwo — by zanieśli naszą modlitwę przed Boga, od którego pochodzi wszelka pomoc. To akt ufności w opatrzność, nie magia ani zabobon. Wszelka ochrona i uzdrowienie pochodzą od samego Boga, a aniołowie są jedynie Jego posłańcami.

Czy archanioł to to samo co anioł stróż?

Nie. Archaniołowie pełnią wielkie misje wobec całego Kościoła i ludzkości, podczas gdy anioł stróż jest dany każdemu człowiekowi z osobna, by go strzegł przez życie. Obaj są czystymi duchami stworzonymi przez Boga.

Archaniołowie Michał, Gabriel i Rafał stoją przed obliczem Boga, by Mu służyć i nieść ludziom Jego pomoc. Wzywając ich, oddajemy się pod opiekę tych, których sam Bóg posyła ku naszemu zbawieniu — z ufnością, nie z lękiem.

Zobacz także: Aniele Boży — modlitwa do Anioła Stróża · Modlitwa do świętego Michała Archanioła · Modlitwa do Anioła Stróża · Koronka do świętego Michała · Zwiastowanie Pańskie

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, psalmy i kalendarz, po łacinie i po polsku, z audio. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ap 12; Łk 1; Tb 12); Dom Prosper Guéranger, Rok liturgiczny (uroczystość świętego Michała Archanioła, 29 września); tradycyjny kalendarz rzymski; Katechizm świętego Piusa X.