Św. Michał Archanioł — kim jest, święto, Gargano, modlitwa

Święty Michał Archanioł to książę wojska niebieskiego, który według Apokalipsy wraz ze swymi aniołami strącił z nieba smoka, „węża starodawnego, nazwanego diabłem i szatanem". Jego imię znaczy po hebrajsku „Któż jak Bóg?", a Kościół czci go jako obrońcę Ludu Bożego, opiekuna dusz w godzinie śmierci i patrona Kościoła. W kalendarzu z 1962 roku jego główne święto, Poświęcenie kościoła św. Michała Archanioła, przypada 29 września i ma najwyższą, I klasę. Na tej stronie zebraliśmy wszystko o Archaniele: Pismo, tradycję, liturgię i modlitwy, z odnośnikami do pełnych tekstów nowenny, koronki i modlitwy Leona XIII.

Kim jest święty Michał Archanioł

Imię: „Któż jak Bóg?"

Michał nie jest człowiekiem, lecz czystym duchem, jednym z aniołów stworzonych przez Boga. Papież św. Grzegorz Wielki, którego homilię czyta Brewiarz 29 września, wyjaśnia, że „anioł" to nazwa urzędu, a nie natury: duchy niebieskie są zawsze duchami, ale aniołami nazywamy je wtedy, gdy coś zwiastują. Tych, którzy zwiastują rzeczy najwyższe, nazywa się archaniołami. Niektórzy otrzymują własne imiona, które mówią o ich posłannictwie: Gabriel to „Moc Boża", Rafał „Lekarstwo Boże", a Michał — „Któż jak Bóg?". Św. Grzegorz dodaje: „Ilekroć dzieje się coś, co wymaga przedziwnej mocy, mówi się, że posłany jest Michał, aby z samego czynu i z imienia zrozumiano, że nikt nie może uczynić tego, co uczynić może Bóg".

Św. Grzegorz przeciwstawia to imię pysze dawnego wroga, który chciał być podobny Bogu i mówił: „Wstąpię na niebo, nad gwiazdy Boże wywyższę stolicę moją [...] będę podobny Najwyższemu" (Iz 14, 13-14). O trzech Archaniołach znanych z imienia piszemy szerzej w artykule Archaniołowie: Michał, Gabriel i Rafał.

Michał w Piśmie Świętym

Michała wymieniają po imieniu trzy księgi Pisma Świętego, w pięciu wersetach (Dn 10, 13 i 21; Dn 12, 1; Jud 9; Ap 12, 7).

Księga Daniela nazywa go księciem, który staje w obronie ludu Bożego. Anioł mówi do proroka:

A oto Michał, jeden z książąt przedniejszych, przyszedł mi na pomoc. (Dn 10, 13)

A w owym czasie powstanie Michał, książę wielki, który trzyma z synami ludu twego. (Dn 12, 1)

List św. Judy pokazuje go w sporze z szatanem, w którym Michał nie przypisuje sobie władzy, lecz odwołuje się do Boga:

Gdy Michał archanioł z diabłem rozprawiając, spierał się o ciało Mojżesza, nie śmiał rzucić zelżywego wyroku, ale rzekł: „Niech tobie Pan rozkaże". (Jud 9)

Apokalipsa św. Jana opisuje wielką walkę w niebie:

I rozegrała się wielka bitwa na niebie: Michał i aniołowie jego walczyli ze smokiem i smok walczył i aniołowie jego, i nie przemogli ani nie znaleziono już więcej miejsca ich w niebie. I zrzucony został ów smok wielki, wąż starodawny, nazwany „diabłem i szatanem", który zwodzi cały świat; i zrzucony został na ziemię i aniołowie jego zostali z nim zrzuceni. (Ap 12, 7-9)

Butler zauważa, że postać Michała zajmowała wiele miejsca także w pismach apokryficznych, żydowskich i wczesnochrześcijańskich, ale punktem wyjścia są księgi kanoniczne.

Opiekun Kościoła i dusz zmarłych

Dawny Brewiarz mówi w lekcji na 8 maja, że jak niegdyś Synagoga, tak teraz Kościół czci Michała jako swego stróża i patrona. Liturgia powierza mu też dusze zmarłych. W ofertorium Mszy żałobnej, odprawianej w Dzień Zaduszny i na pogrzebach, Kościół prosi:

Sed signifer sanctus Michael repraesentet eas in lucem sanctam: quam olim Abrahae promisisti et semini ejus.

Lecz chorąży święty Michał niech je stawi w światłości świętej, którą niegdyś obiecałeś Abrahamowi i jego potomstwu.

Stąd zwyczaj polecania mu konających i zmarłych, o czym więcej w artykule Modlitwa za zmarłych.

Objawienia świętego Michała Archanioła — Gargano

Najsłynniejsze objawienie Archanioła na Zachodzie związane jest z górą Gargano w Apulii, w południowych Włoszech. Dawny Brewiarz Rzymski opowiadał je w lekcjach na 8 maja, przekazując podanie w takiej postaci: za papieża Gelazego I, czyli pod koniec V wieku, z trzód niejakiego Gargana oddalił się byk, którego po długich poszukiwaniach znaleziono u wejścia do jaskini na górze. Gdy jeden z pasterzy wypuścił w byka strzałę, ta zawróciła i ugodziła strzelca. Przerażeni ludzie zapytali o radę biskupa Sipontum, który nakazał trzy dni postu i modlitwy. Po trzech dniach Michał Archanioł oznajmił biskupowi, że miejsce to jest pod jego opieką i że chce, aby oddawano tam cześć Bogu na pamiątkę jego i Aniołów. Jaskinia, ukształtowana na podobieństwo świątyni, stała się sanktuarium, które później zasłynęło wieloma cudami.

Tak brzmi tradycyjne podanie. Butler podkreśla, że rzymska data 29 września wiąże się raczej z poświęceniem bazyliki św. Michała przy Via Salaria pod Rzymem, a Brewiarz wspomina też kościół, który papież Bonifacy poświęcił „w Rzymie na najwyższym cyrku" 29 września. Dom Guéranger pisze, że w VI wieku poświęcenie kościołów św. Michała na Gargano i w rzymskim cyrku rozsławiło ten dzień.

Na Wschodzie, jak podaje Butler, Michała czczono najpierw jako opiekuna chorych: jego imię nosiły uzdrawiające źródła, a cesarz Konstantyn zbudował ku jego czci kościół Michaelion pod Konstantynopolem.

Święta świętego Michała w kalendarzu z 1962 roku

• 29 września — Poświęcenie kościoła św. Michała Archanioła, święto I klasy, szaty białe. Butler przypomina, że choć tytuł wymienia tylko Michała, modlitwy Mszy obejmują wszystkich dobrych aniołów. Introit wzywa: Benedicite Dominum, omnes Angeli ejus — „Błogosławcie Panu, wszyscy aniołowie jego" (Ps 102, 20), a Ewangelia przypomina, że „aniołowie ich w niebiosach zawsze widzą oblicze Ojca mego" (Mt 18, 10).
• 8 maja — Objawienie św. Michała Archanioła: to dawne święto, związane z Gargano, nie należy do kalendarza ogólnego z 1962 roku; w księgach z 1962 roku zachowano je tylko „dla niektórych miejsc" (pro aliquibus locis).
• 2 października — Świętych Aniołów Stróżów, święto III klasy; zob. modlitwę do Anioła Stróża.

Kalendarz z 1969 roku połączył 29 września w jedno święto Michała, Gabriela i Rafała, Archaniołów, znosząc osobne dni św. Gabriela (24 marca) i św. Rafała (24 października), które w kalendarzu z 1962 roku zachowują swoje miejsce.

Modlitwa do świętego Michała Archanioła

Kolekta z Mszału Rzymskiego (29 września)

Deus, qui, miro ordine, Angelorum ministeria hominumque dispensas: concede propitius; ut, a quibus tibi ministrantibus in coelo semper assistitur, ab his in terra vita nostra muniatur. Per Dominum nostrum Jesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Boże, który w przedziwnym porządku rozdzielasz posługi Aniołów i ludzi, spraw łaskawie, aby ci, którzy w niebie zawsze stoją przed Tobą, pełniąc Twoją służbę, strzegli naszego życia na ziemi. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Modlitwa Leona XIII — „Święty Michale Archaniele, broń nas w walce"

To najbardziej znana modlitwa do Archanioła. Papież Leon XIII dołączył ją w 1886 roku do modlitw odmawianych na klęcząco po każdej Mszy cichej, tak zwanych modlitw leonińskich. Odmawiano je w całym Kościele aż do ich zniesienia instrukcją Inter Oecumenici z 26 września 1964 roku.

Sancte Michael Archangele, defende nos in proelio, contra nequitiam et insidias diaboli esto praesidium. Imperet illi Deus, supplices deprecamur: tuque, princeps militiae caelestis, Satanam aliosque spiritus malignos, qui ad perditionem animarum pervagantur in mundo, divina virtute, in infernum detrude. Amen.

Święty Michale Archaniele, broń nas w walce; przeciw niegodziwości i zasadzkom złego ducha bądź nam obroną. Niech go Bóg pogromi, pokornie błagamy; a Ty, Książę wojska niebieskiego, szatana i inne duchy złe, które na zgubę dusz krążą po świecie, mocą Bożą strąć do piekła. Amen.

Pochodzenie, sens i sposób odmawiania tej modlitwy omawiamy w osobnym artykule: Modlitwa do św. Michała Archanioła.

Nowenna i koronka

• Nowenna do św. Michała Archanioła — dziewięć dni modlitwy, tradycyjnie od 20 lub 21 września do święta 29 września, z pełnym tekstem na każdy dzień.
• Koronka do św. Michała Archanioła — dziewięć pozdrowień ku czci dziewięciu chórów anielskich. Pobożne podanie wiąże ją z objawieniem udzielonym około 1750 roku Służebnicy Bożej Antonii d'Astonac; 8 sierpnia 1851 roku papież Pius IX obdarzył ją odpustami.

Wezwanie z litanii

W Litanii do Wszystkich Świętych Michał jest wzywany zaraz po Matce Bożej, przed wszystkimi innymi świętymi:

Święty Michale, módl się za nami.
Święty Gabrielu, módl się za nami.
Święty Rafale, módl się za nami.
Wszyscy święci Aniołowie i Archaniołowie, módlcie się za nami.

Święty Michał Archanioł a egzorcyzm

Krótka modlitwa Leona XIII nie jest egzorcyzmem, lecz modlitwą o obronę, którą każdy wierny może odmawiać. Rytuał Rzymski zawiera natomiast uroczysty egzorcyzm, który wolno odprawiać tylko kapłanowi z wyraźnym upoważnieniem biskupa. Co wolno wiernym, a co jest zastrzeżone kapłanowi, wyjaśniamy w artykule Egzorcyzm i opętanie.

Szkaplerz świętego Michała Archanioła

Rytuał Rzymski w wydaniu z 1925 roku zawiera w dodatku obrzęd poświęcenia i nałożenia szkaplerza św. Michała Archanioła. Zatwierdzono go dla jednego tylko miejsca: rzymskiego arcybractwa Sant'Angelo in Foro Piscium i bractw do niego przyłączonych. Obrzęd musi sprawować kapłan przewodniczący radzie bractwa albo kapłan przez niego upoważniony. Modlitwa poświęcenia prosi, by noszący szkaplerz zwyciężał nieprzyjaciół duszy i ciała „w życiu i w śmierci".

Czyim patronem jest święty Michał Archanioł

Według tradycji Kościoła św. Michał jest:

• patronem i stróżem Kościoła — tak nazywa go dawny Brewiarz w lekcji na 8 maja;
• obrońcą w walce duchowej przeciw pokusom i zasadzkom szatana;
• opiekunem konających i dusz zmarłych, które według ofertorium Mszy żałobnej wprowadza „w światłość świętą";
• opiekunem chorych — tak czczono go najpierw na Wschodzie, jak podaje Butler;
• patronem żołnierzy — Butler zaznacza, że ten patronat jest późniejszy niż opieka nad chorymi.

Atrybuty świętego Michała Archanioła

Na obrazach, figurach i medalikach Michał ma zwykle:

• zbroję rycerza i skrzydła — jako książę wojska niebieskiego;
• miecz lub włócznię, którą przebija smoka albo szatana leżącego pod jego stopami — według Apokalipsy 12;
• wagę — znak sądu i opieki nad duszami zmarłych;
• tarczę z napisem Quis ut Deus — „Któż jak Bóg", czyli jego imię.

Często zadawane pytania

Kim jest święty Michał Archanioł?

To jeden z aniołów, książę wojska niebieskiego, który według Apokalipsy pokonał smoka-szatana. Pismo wymienia go w Księdze Daniela, w Liście św. Judy i w Apokalipsie. Kościół czci go jako swego stróża i obrońcę.

Co znaczy imię Michał?

Po hebrajsku „Któż jak Bóg?". Św. Grzegorz Wielki wyjaśnia, że to imię głosi, iż nikt nie może uczynić tego, co czyni Bóg.

Kiedy jest święto świętego Michała Archanioła?

W kalendarzu z 1962 roku 29 września, jako święto I klasy. Dawne święto Objawienia św. Michała 8 maja zachowano w 1962 roku tylko dla niektórych miejsc.

Co wydarzyło się na górze Gargano?

Według podania przekazanego przez dawny Brewiarz, za papieża Gelazego I Michał Archanioł objawił się biskupowi Sipontum i oznajmił, że jaskinia na Gargano jest pod jego opieką. Stała się ona jednym z najsłynniejszych sanktuariów Archanioła.

Czyim patronem jest święty Michał Archanioł?

Kościoła, walczących z pokusą, konających i dusz zmarłych, chorych, a później także żołnierzy.

Czy modlitwa do świętego Michała to egzorcyzm?

Nie. Krótka modlitwa Leona XIII to prośba o obronę, którą może odmawiać każdy. Uroczysty egzorcyzm z Rytuału Rzymskiego jest zastrzeżony kapłanowi upoważnionemu przez biskupa.

Ilu jest archaniołów?

Pismo Święte podaje imiona trzech: Michała, Gabriela i Rafała. Wszystkich trzech wzywa Litania do Wszystkich Świętych.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku z Mszą i oficjum 29 września, nowennę i koronkę do św. Michała Archanioła oraz modlitwę Leona XIII, po łacinie i po polsku, z audio. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Dn 10 i 12; Jud 9; Ap 12; Ps 102; Mt 18); Mszał Rzymski (Msza z 29 września; ofertorium Mszy żałobnej); Brewiarz Rzymski (lekcje z 29 września — św. Grzegorz Wielki, Homilia 34 na Ewangelie; lekcje z 8 maja); Rytuał Rzymski (wyd. Pustet 1925, dodatek); Leon XIII, modlitwa do św. Michała Archanioła (1886); Butler's Lives of the Saints (29 września); Dom Prosper Guéranger, Rok liturgiczny (29 września).