Św. Polikarp ze Smyrny — biskup i męczennik, uczeń św. Jana

Św. Polikarp (zm. ok. 155) to biskup Smyrny w Azji Mniejszej i męczennik, uczeń św. Jana Apostoła, jeden z Ojców apostolskich — tych, którzy słuchali samych Apostołów. Skazany na stos na stadionie w Smyrnie, odpowiedział namiestnikowi, który żądał, by złorzeczył Chrystusowi: „Osiemdziesiąt sześć lat Mu służę, a nic złego mi nie uczynił; jakże mogę bluźnić mojemu Królowi i Zbawicielowi?”. W kalendarzu z 1962 roku jego święto przypada 26 stycznia jako święto III klasy w czerwonych szatach męczeńskich.

Św. Polikarp — życiorys

Uczeń św. Jana Apostoła

Lekcja Brewiarza na 26 stycznia, wzięta z dzieła św. Hieronima O mężach sławnych, mówi, że Polikarp był uczniem Jana Apostoła i przez niego został ustanowiony biskupem Smyrny. Był „przewodnikiem całej Azji”, bo miał za nauczycieli niektórych Apostołów i tych, którzy widzieli Pana. Smyrna to jeden z siedmiu Kościołów, do których pisze Jan w Apokalipsie; Kościołowi temu Pan zapowiada prześladowanie i obiecuje:

Bądź wierny aż do śmierci, a dam ci wieniec życia. (Ap 2, 10)

Świadectwo św. Ireneusza

Uczniem Polikarpa był św. Ireneusz, późniejszy biskup Lyonu. Gdy Floryn, który często bywał u Polikarpa, zaczął głosić błędy, Ireneusz napisał mu (Butler przytacza ten list):

„Nie tego uczyli cię biskupi, którzy byli przed nami. Mógłbym ci wskazać miejsce, gdzie błogosławiony Polikarp siadał, by głosić słowo Boże. Jeszcze mam przed oczami powagę, z jaką wchodził i wychodził, świętość jego obejścia i majestat jego oblicza. Zdaje mi się, że słyszę, jak opowiada o swoich rozmowach z Janem i z innymi, którzy widzieli Jezusa Chrystusa. Mogę zaświadczyć przed Bogiem, że gdyby ten święty biskup usłyszał coś podobnego do twoich błędów, zatkałby uszy i zawołał po swojemu: »Dobry Boże, do jakich czasów mnie zachowałeś!«”.

Ignacy, Anicet i Marcjon

Gdy św. Ignacy Antiocheński przechodził przez Smyrnę w drodze na męczeństwo do Rzymu, Polikarp ucałował jego kajdany, a Ignacy polecił mu troskę o swój osierocony Kościół w Antiochii. Polikarp napisał wtedy List do Filipian, który — jak podaje Hieronim — jeszcze w jego czasach czytano publicznie w Kościołach Azji.

Polikarp pojechał też do Rzymu, by z papieżem św. Anicetem omówić datę obchodzenia Wielkanocy, w której Kościoły Azji miały inny zwyczaj niż Rzym. Żaden nie przekonał drugiego, uzgodnili więc, że każdy zachowa swój zwyczaj, nie zrywając więzi miłości; Anicet na znak czci poprosił Polikarpa, by w jego kościele sprawował Eucharystię. W Rzymie, jak pisze Hieronim, Polikarp sprowadził do wiary wielu zwiedzionych przez heretyków Marcjona i Walentyna. Gdy spotkał na ulicy samego Marcjona, który zapytał: „Poznajesz nas?”, odpowiedział: „Poznaję pierworodnego szatana”. Butler dodaje, że tej odrazy do fałszerzy prawdy nauczył się od swego mistrza Jana.

Męczeństwo św. Polikarpa — jak zginął

Przebieg jego śmierci znamy z listu, który Kościół w Smyrnie rozesłał po męczeństwie swego biskupa. Butler streszcza go wiernie.

Pojmanie

W czasie prześladowania w Azji tłum na stadionie w Smyrnie, rozwścieczony męstwem młodego męczennika Germanika, zaczął wołać: „Precz z bezbożnikami! Szukać Polikarpa!”. Starzec za namową przyjaciół ukrył się w pobliskiej wsi. Trzy dni przed męczeństwem ujrzał w widzeniu, że jego poduszka płonie, i powiedział towarzyszom, że zostanie spalony żywcem. Wydał go niewolnik zastraszony torturami.

Gdy w nocy przyszli po niego jeźdźcy, nie chciał uciekać: „Niech się stanie wola Boża”. Zszedł do nich, kazał podać im wieczerzę i poprosił tylko o czas na modlitwę. Modlił się na stojąco przez dwie godziny za swoją trzodę i za cały Kościół, tak że niektórzy z tych, którzy przyszli go pojmać, żałowali, że to czynią.

„Osiemdziesiąt sześć lat Mu służę”

W drodze do miasta naczelnik policji Herod i jego ojciec Niketes namawiali go: „Cóż złego powiedzieć »Panie Cezarze« i złożyć kadzidło, by ocalić życie?”. Odpowiedział: „Nie uczynię tego, co mi radzicie”, a oni zrzucili go z wozu.

Gdy wchodził na stadion, wielu usłyszało głos z nieba: „Bądź mocny, Polikarpie, i bądź mężny”. Prokonsul wzywał go, by miał wzgląd na swój wiek, przysiągł na geniusz cezara i złorzeczył Chrystusowi. Polikarp odpowiedział:

„Osiemdziesiąt sześć lat Mu służę, a nic złego mi nie uczynił. Jakże mogę bluźnić mojemu Królowi i Zbawicielowi? Jeśli żądasz, abym przysiągł na geniusz cezara, posłuchaj mego wolnego wyznania: jestem chrześcijaninem”.

Gdy prokonsul groził dzikimi zwierzętami, a potem ogniem, święty odpowiedział: „Grozisz mi ogniem, który pali się przez chwilę i po krótkim czasie gaśnie, bo nie znasz ognia przyszłego sądu i wiecznej kary, przygotowanej dla bezbożnych. Czemu zwlekasz? Czyń, co chcesz”. Herold trzykrotnie obwieścił: „Polikarp wyznał, że jest chrześcijaninem”, a tłum pogan i Żydów zażądał stosu.

Stos

Polikarp sam zdjął szaty. Gdy chciano go przybić do pala, rzekł: „Zostawcie mnie tak. Ten, który daje mi łaskę zniesienia ognia, da mi też wytrwać na stosie bez ruchu”. Związano mu więc tylko ręce na plecach. Wtedy, wznosząc oczy ku niebu, odmówił modlitwę, którą podajemy niżej.

Autorzy listu, naoczni świadkowie, piszą, że płomienie wydęły się jak żagiel okrętu i otoczyły ciało męczennika, które było podobne nie do palącego się ciała, lecz do chleba w piecu albo złota w tyglu, i że rozszedł się zapach jak od kadzidła. Kat przebił go włócznią, a z rany wyszła gołębica i tyle krwi, że zgasiła ogień. Chrześcijanie zebrali potem jego kości, „cenniejsze niż drogie kamienie i złoto”, i złożyli je w miejscu, gdzie chcieli co roku obchodzić „dzień narodzin” męczennika. To bardzo wczesne świadectwo czci, jaką Kościół otacza relikwie męczenników.

List podaje, że zginął o drugiej po południu, 23 lutego. Rok jest sporny: Butler wymienia 155 albo 166, a Hieronim i Euzebiusz wiążą męczeństwo z panowaniem Marka Aureliusza.

Modlitwa św. Polikarpa przed śmiercią

Tak modlił się Polikarp na stosie (według listu Kościoła w Smyrnie, w przekładzie z tekstu, który przytacza Butler):

Panie Boże wszechmogący, Ojcze umiłowanego i błogosławionego Syna Twego Jezusa Chrystusa, przez którego otrzymaliśmy poznanie Ciebie, Boże aniołów i mocy, i całego stworzenia, i całego rodu sprawiedliwych, którzy żyją przed Twoim obliczem! Błogosławię Cię, żeś raczył doprowadzić mnie do tej godziny, abym otrzymał udział w liczbie Twoich męczenników i w kielichu Twego Chrystusa, ku zmartwychwstaniu do życia wiecznego duszy i ciała w nieśmiertelności Ducha Świętego. Obym dziś został przyjęty między nich jako ofiara miła, taka, jaką sam przygotowałeś, Boże prawdomówny i wierny. Dlatego za wszystko Cię chwalę, błogosławię i wysławiam przez wiecznego Arcykapłana Jezusa Chrystusa, umiłowanego Syna Twego, z którym Tobie i Duchowi Świętemu chwała teraz i na wieki. Amen.

Ta modlitwa ucznia Apostoła wyznaje wiarę w Trójcę Świętą i w zmartwychwstanie duszy i ciała.

Św. Polikarp — cytaty

Podajemy tylko zdania, których źródło możemy wskazać:

• „Osiemdziesiąt sześć lat Mu służę, a nic złego mi nie uczynił. Jakże mogę bluźnić mojemu Królowi i Zbawicielowi?” — Męczeństwo Polikarpa.
• „Poznaję pierworodnego szatana” — do Marcjona (Hieronim, O mężach sławnych).
• „Dobry Boże, do jakich czasów mnie zachowałeś!” — jego okrzyk na dźwięk herezji, według św. Ireneusza.

Z jego Listu do Filipian (w naszym przekładzie):

• O nadziei (rozdz. 8): „Trwajmy więc nieustannie w naszej nadziei i w zadatku naszej sprawiedliwości, którym jest Jezus Chrystus, który poniósł grzechy nasze w swoim ciele na drzewie, który grzechu nie popełnił ani nie znaleziono podstępu w ustach Jego, lecz wszystko zniósł dla nas, abyśmy w Nim żyli. Bądźmy więc naśladowcami Jego cierpliwości”.
• O prawdziwej wierze (rozdz. 7): „Każdy, kto nie wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, jest antychrystem”.
• O modlitwie za wszystkich (rozdz. 12): „Módlcie się za wszystkich świętych. Módlcie się także za królów, władców i książąt, i za tych, którzy was prześladują i nienawidzą, i za nieprzyjaciół krzyża, aby wasz owoc był jawny dla wszystkich i abyście byli w Nim doskonali”.

Czego patronem jest św. Polikarp

Ani Butler, ani księgi liturgiczne nie przypisują mu żadnego patronatu. Tradycja widzi w nim przede wszystkim wzór biskupa, który strzeże nauki otrzymanej od Apostołów, oraz wzór wytrwałości w starości: zginął jako sędziwy starzec, po ponad osiemdziesięciu latach służby Chrystusowi. Dobrze polecać mu biskupów, wierność prawdziwej nauce i łaskę dobrej śmierci.

Św. Polikarp w liturgii z 1962 roku

Święto św. Polikarpa, biskupa i męczennika, przypada 26 stycznia i ma rangę III klasy. Msza jest z Commune męczennika biskupa (introit Sacerdotes Dei, benedicite Dominum), a lekcja Mszy z 1 Listu św. Jana kończy się słowami: „W tym poznaliśmy miłość Boga, że on oddał życie swe za nas i my powinniśmy oddawać życie za braci” (1 J 3, 16). Kalendarz z 1969 roku przeniósł jego wspomnienie na 23 lutego, dzień męczeństwa. W kalendarzu z 1962 roku dzień później, 27 stycznia, przypada święto św. Jana Chryzostoma, a dwa dni wcześniej — św. Tymoteusza, ucznia św. Pawła i biskupa Efezu.

Modlitwa do św. Polikarpa

Kolekta z Mszału Rzymskiego (26 stycznia)

Deus, qui nos beati Polycarpi Martyris tui atque Pontificis annua solemnitate laetificas: concede propitius; ut, cuius natalitia colimus, de eiusdem etiam protectione gaudeamus. Per Dominum nostrum Iesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Boże, który nas co roku radujesz uroczystością błogosławionego Polikarpa, Twego Męczennika i Biskupa, spraw łaskawie, abyśmy, obchodząc dzień jego narodzin dla nieba, cieszyli się także jego opieką. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Wezwanie

Werset ze wspólnego oficjum męczennika biskupa w Brewiarzu Rzymskim (V. Ora pro nobis, beáte N.):

W. Módl się za nami, święty Polikarpie.
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Często zadawane pytania

Kim był św. Polikarp?

Biskupem Smyrny (dziś Izmir w Turcji), uczniem św. Jana Apostoła i nauczycielem św. Ireneusza. Bronił nauki apostolskiej przeciw heretykom, napisał List do Filipian i zginął męczeńską śmiercią na stosie w sędziwym wieku.

Jak zginął św. Polikarp?

Został spalony na stosie na stadionie w Smyrnie, a ponieważ ogień — jak piszą świadkowie — nie strawił jego ciała, kat przebił go włócznią. Stało się to 23 lutego, prawdopodobnie w 155 roku.

Co znaczą słowa „Osiemdziesiąt sześć lat Mu służę”?

To odpowiedź Polikarpa na żądanie prokonsula, by złorzeczył Chrystusowi: po tylu latach wiernej służby, w których Chrystus nie uczynił mu nic złego, nie mógł się Go zaprzeć.

Czego patronem jest św. Polikarp?

Butler ani księgi liturgiczne nie przypisują mu patronatu. Czci się go jako wzór biskupów i wierności nauce Apostołów.

Kiedy obchodzimy święto św. Polikarpa?

W kalendarzu z 1962 roku 26 stycznia (święto III klasy). W kalendarzu z 1969 roku — 23 lutego, w dzień jego męczeństwa.

Co napisał św. Polikarp?

Zachował się jego List do Filipian, pisany po przejściu św. Ignacego przez Smyrnę. Św. Hieronim nazywa go „bardzo pożytecznym” i świadczy, że czytano go publicznie w Kościołach Azji.

Kim byli uczniowie św. Polikarpa?

Najsłynniejszy był św. Ireneusz, późniejszy biskup Lyonu; Butler wymienia też Papiasza.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku, z Mszą i lekcją św. Polikarpa na 26 stycznia, po łacinie i po polsku. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Mszał Rzymski z 1962 roku (kolekta z 26 stycznia); Brewiarz Rzymski z 1962 roku (lekcja z 26 stycznia: św. Hieronim, O mężach sławnych, rozdz. 17); Butler's Lives of the Saints (26 stycznia); św. Polikarp, List do Filipian; Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Apokalipsa 2; 1 List św. Jana 3).