Św. Tymoteusz — czego jest patronem, życiorys, modlitwa

Św. Tymoteusz to uczeń i najbliższy współpracownik św. Pawła Apostoła, do którego Paweł pisze: „Tymoteuszowi, miłemu synowi w wierze” (1 Tm 1, 2), pierwszy biskup Efezu i według tradycji męczennik, ukamienowany za sprzeciw wobec pogańskiego święta Diany. Do niego Apostoł skierował dwa listy Pisma Świętego — Pierwszy i Drugi List do Tymoteusza. Popularne zestawienia patronatów podają, że wzywa się go w chorobach żołądka, w związku z radą, którą dał mu Paweł; w kalendarzu z 1962 roku jego święto przypada 24 stycznia jako święto III klasy w czerwonych szatach.

Kim był św. Tymoteusz

Syn Eunice z Listry

Tymoteusz pochodził z Listry w Likaonii (w Azji Mniejszej). Jego ojciec był poganinem, matka Eunice — Żydówką, która przyjęła wiarę w Chrystusa razem z babką Tymoteusza, Lois. Paweł wspomina ich wiarę:

Przywodząc sobie na pamięć tę wiarę, która jest w tobie nieobłudna, którą też pierwej miała babka twoja Lois i matka twoja Eunice, a jestem pewny, że i ty. (2 Tm 1, 5)

Od dziecka znał Pisma święte (2 Tm 3, 15). Gdy Paweł podczas drugiej podróży misyjnej przybył do Listry, bracia z Listry i Ikonium dawali Tymoteuszowi dobre świadectwo (Dz 16, 1–2), a Apostoł wziął go za towarzysza. Najpierw go obrzezał „ze względu na żydów, którzy w tych miejscach byli” (Dz 16, 3). Butler zwraca uwagę, że Paweł odmówił obrzezania Tytusa, urodzonego z rodziców pogan, by bronić wolności Ewangelii, a obrzezał Tymoteusza, syna Żydówki, by uczynić go milszym dla Żydów — i że św. Jan Chryzostom chwali tu roztropność Apostoła i dobrowolne posłuszeństwo ucznia.

Kim był Tymoteusz dla św. Pawła

Paweł przez włożenie rąk powierzył mu posługę głoszenia słowa (2 Tm 1, 6) i odtąd, jak pisze Butler, traktował go nie tylko jak ucznia i najdroższego syna, ale jak brata i towarzysza trudów. Filipianom pisze o nim:

Nikogo bowiem nie mam ze mną tak jednomyślnego, który by szczerym sercem troszczył się o was. (...) Doświadczoną zaś jego cnotę poznajcie, że jak syn ojcu służył ze mną w ewangelii. (Flp 2, 20. 22)

Tymoteusz był z Pawłem w Macedonii i Achai. Apostoł zostawił go w Berei, by umacniał nowych chrześcijan, potem posłał z Aten do prześladowanych Tesaloniczan; po jego powrocie do Koryntu Paweł napisał Pierwszy List do Tesaloniczan. Z Efezu wysłał go do Macedonii i do Koryntu. Imię Tymoteusza stoi w nagłówkach Listu do Filipian i Listu do Filemona, bo był przy Apostole także w czasie jego uwięzienia. Butler dodaje, że sam Tymoteusz też był więziony za Chrystusa i wyznał Jego imię wobec wielu świadków; por. słowa Pawła: „złożyłeś dobre wyznanie wobec wielu świadków” (1 Tm 6, 12).

Pierwszy biskup Efezu

Brewiarz mówi, że w Efezie Paweł wyświęcił go na biskupa, aby rządził tamtejszym Kościołem. Tam miał przeciwstawiać się fałszywym nauczycielom i ustanawiać kapłanów, diakonów i biskupów. Ojcowie Kościoła, jak św. Jan Chryzostom, przyjmowali, że Apostoł powierzył mu troskę o wszystkie Kościoły Azji; tradycja zawsze nazywa go pierwszym biskupem Efezu. Butler zaznacza, że był jeszcze młody — mógł mieć około czterdziestu lat. Paweł pisał do niego:

Niech nikt nie gardzi młodością twoją; ale bądź przykładem dla wiernych w mowie, w obcowaniu, w miłości, w wierze, w czystości. (1 Tm 4, 12)

Listy św. Pawła do Tymoteusza

Pierwszy List Paweł napisał z Macedonii, drugi z Rzymu, w kajdanach, prosząc Tymoteusza, by przybył, zanim Apostoł umrze. Butler nazywa Drugi List wylaniem serca, „pełnym czułości wobec tego najdroższego syna”: Paweł dodaje mu odwagi, każe rozbudzać łaskę otrzymaną przez włożenie rąk, przestrzega przed fałszywymi braćmi i zapowiada zamęt w Kościele. W tym liście pisze też swoje pożegnanie:

Dobry bój stoczyłem, zawodu dokonałem, wiarę zachowałem. Na ostatek odłożony mi jest wieniec sprawiedliwości, który mi odda Pan, sędzia sprawiedliwy, w ów dzień (...). (2 Tm 4, 7–8)

Lekcja Brewiarza podaje dawną tradycję, według której Paweł napisał jeden list z Laodycei, a drugi z Rzymu. Listy do Tymoteusza i do Tytusa nazywa się listami pasterskimi, bo uczą, jak biskup ma rządzić Kościołem i dobierać duchownych. Mówią też o łasce udzielanej przez włożenie rąk, o której piszemy w artykule o kapłaństwie; wiele ich zdań weszło do cytatów z Pisma Świętego powtarzanych w codziennej pobożności.

Czego patronem jest św. Tymoteusz

Popularne zestawienia patronatów podają, że św. Tymoteusza wzywa się w bólach brzucha i chorobach żołądka. Nie mówią o tym ani Butler, ani księgi liturgiczne; zwyczaj ten wiąże się z radą Pawła. Butler podaje, że Tymoteusz pił tylko wodę, a umartwienia nadwerężyły mu zdrowie, więc Paweł polecił mu:

Wody jeszcze nie pij, ale używaj po trosze wina ze względu na swój żołądek i twe częste choroby. (1 Tm 5, 23)

Św. Jan Chryzostom komentuje: „Nie powiedział po prostu »pij wino«, lecz »trochę wina«, i to nie dlatego, że Tymoteusz potrzebował tej rady, lecz dlatego, że my jej potrzebujemy”. Jest to patronat wyrosły z pobożności, nie z aktu Stolicy Apostolskiej, i tak należy go rozumieć. W modlitwie o zdrowie można go łączyć z modlitwą o uzdrowienie z choroby.

Św. Tymoteusz jest też naturalnym wzorem dla biskupów i kapłanów, zwłaszcza młodych, oraz dla tych, którzy wiarę wynieśli z domu, od matki i babki.

Jak zginął św. Tymoteusz

Starożytne martyrologia nazywają go męczennikiem. Lekcja Brewiarza opowiada: gdy lud Efezu składał ofiary Dianie w jej święto, Tymoteusz, nie mogąc znieść, że ofiarę należną jedynemu Bogu składa się demonom, próbował odwieść go od tej bezbożności i został obrzucony kamieniami. Na pół żywego chrześcijanie wynieśli go na górę w pobliżu miasta, gdzie 24 stycznia zasnął w Panu.

Butler dodaje, że tak zwane Dzieje Tymoteusza, spisane w Efezie w IV lub V wieku, umieszczają tę śmierć za cesarza Nerwy, w 97 roku, w czasie pogańskiego święta zwanego Katagogia, w którym tłumy chodziły ulicami z bożkiem w jednej ręce i pałką w drugiej. Te Dzieje są późne, więc szczegóły należy czytać ostrożnie; pewne jest, że Kościół od dawna czci go jako męczennika.

Relikwie św. Tymoteusza

Za panowania cesarza Konstancjusza (IV wiek) relikwie uznawane za ciało Tymoteusza przeniesiono do Konstantynopola; o cudach przy jego grobie mówią jako o rzeczy powszechnie znanej św. Jan Chryzostom i św. Hieronim. W średniowieczu (napis na płycie grobu nosi datę 1239) relikwie złożono w katedrze w Termoli we Włoszech, gdzie odnaleziono je ponownie w 1945 roku, podczas prac w krypcie. Jak trafiły ze Wschodu do Włoch, nie wiadomo z pewnością. O tym, dlaczego czcimy szczątki świętych, piszemy w artykule o relikwiach.

Ikona i atrybuty św. Tymoteusza

Przedstawia się go jako biskupa, z pastorałem.

Św. Tymoteusz i Tytus

Tytus to drugi z wielkich uczniów Pawła, biskup Krety, adresat Listu do Tytusa. W kalendarzu z 1962 roku Kościół czci ich osobno: św. Tymoteusza 24 stycznia, a św. Tytusa 6 lutego (święto III klasy). Kalendarz z 1969 roku połączył ich we wspólnym wspomnieniu 26 stycznia, nazajutrz po święcie Nawrócenia św. Pawła — stąd dziś częste wyszukiwanie „św. Tymoteusz i Tytus”. W kalendarzu z 1962 roku 26 stycznia jest dniem św. Polikarpa.

Św. Tymoteusz w liturgii z 1962 roku

Święto św. Tymoteusza, biskupa i męczennika, przypada 24 stycznia i ma rangę III klasy. Msza jest z Commune męczennika biskupa (introit Statuit ei Dominus), a lekcję czyta się z jego własnego listu:

Ty zaś, człowiecze boży; (...) ubiegaj się o sprawiedliwość, pobożność, wiarę, miłość, cierpliwość, łagodność. Staczaj dobry bój wiary; zdobywaj życie wieczne, do którego jesteś wezwany i złożyłeś dobre wyznanie wobec wielu świadków. (1 Tm 6, 11–12)

Nazajutrz, 25 stycznia, Kościół obchodzi Nawrócenie św. Pawła — tak że uczeń i mistrz stoją w kalendarzu obok siebie.

Modlitwa do św. Tymoteusza

Kolekta z Mszału Rzymskiego (24 stycznia)

Infirmitatem nostram respice, omnipotens Deus: et, quia pondus propriae actionis gravat, beati Timothei Martyris tui atque Pontificis intercessio gloriosa nos protegat. Per Dominum nostrum Iesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Wejrzyj, wszechmogący Boże, na naszą słabość, a ponieważ przygniata nas ciężar własnych uczynków, niech nas osłania chwalebne wstawiennictwo błogosławionego Tymoteusza, Twego Męczennika i Biskupa. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Wezwanie

Werset ze wspólnego oficjum męczennika biskupa w Brewiarzu Rzymskim (V. Ora pro nobis, beáte N.):

W. Módl się za nami, święty Tymoteuszu.
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Często zadawane pytania

Czego jest patronem św. Tymoteusz?

Według popularnych zestawień patronatów — w bólach brzucha i chorobach żołądka, w związku z radą św. Pawła: „używaj po trosze wina ze względu na swój żołądek i twe częste choroby” (1 Tm 5, 23). Jest też wzorem dla biskupów i młodych kapłanów.

Kim był Tymoteusz dla św. Pawła?

Uczniem, towarzyszem podróży i współpracownikiem, do którego Paweł pisze: „Tymoteuszowi, miłemu synowi w wierze” (1 Tm 1, 2), i o którym pisze, że „jak syn ojcu służył ze mną w ewangelii” (Flp 2, 22). Paweł uczynił go biskupem Efezu.

Kim był Tymoteusz, do którego pisał św. Paweł?

Tym samym uczniem: Pierwszy i Drugi List do Tymoteusza są skierowane do niego jako do biskupa Efezu. Drugi List Paweł napisał z rzymskiego więzienia, niedługo przed śmiercią.

Jak zginął św. Tymoteusz?

Według tradycji, którą podaje Brewiarz, został ukamienowany przez pogan w Efezie, gdy próbował powstrzymać ich od ofiar składanych Dianie, i zmarł z ran na pobliskiej górze. Późne Dzieje Tymoteusza umieszczają tę śmierć w 97 roku.

Kiedy obchodzimy święto św. Tymoteusza?

W kalendarzu z 1962 roku 24 stycznia (święto III klasy). W kalendarzu z 1969 roku — 26 stycznia, razem ze św. Tytusem.

Czy św. Tymoteusz i św. Tytus mają wspólne święto?

Tylko w kalendarzu z 1969 roku (26 stycznia). W kalendarzu z 1962 roku św. Tymoteusz ma święto 24 stycznia, a św. Tytus 6 lutego.

Gdzie są relikwie św. Tymoteusza?

W IV wieku przeniesiono je z Efezu do Konstantynopola; w średniowieczu trafiły do Termoli we Włoszech, gdzie odnaleziono je w 1945 roku.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku, z Mszą i lekcją św. Tymoteusza na 24 stycznia, po łacinie i po polsku. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Dzieje Apostolskie 16; List do Filipian 2; 1 i 2 List do Tymoteusza); Mszał Rzymski z 1962 roku (kolekta i lekcja z 24 stycznia); Brewiarz Rzymski z 1962 roku (lekcja z 24 stycznia); Butler's Lives of the Saints (24 stycznia).