Nawrócenie św. Pawła — opis z Biblii, obraz Caravaggia

Nawrócenie św. Pawła to wydarzenie pod Damaszkiem, w którym Szaweł z Tarsu, gorliwy faryzeusz i prześladowca chrześcijan, został powalony światłością z nieba, usłyszał głos Jezusa: „Szawle, Szawle! Czemu mię prześladujesz?” i stał się Apostołem narodów. Opisują je trzykrotnie Dzieje Apostolskie (rozdz. 9, 22 i 26), a sam Paweł wspomina je w swoich listach. Kościół obchodzi je 25 stycznia; w kalendarzu z 1962 roku jest to święto III klasy w białych szatach, ze wspomnieniem św. Piotra.

Kim był Szaweł przed nawróceniem

Szaweł mówi o sobie: „Ja jestem żyd, urodzony w Tarsie w Cylicji, lecz wychowany w tym mieście u nóg Gamaliela, wyćwiczony według prawdy ojczystego Zakonu” (Dz 22, 3); był przy tym obywatelem rzymskim. Gdy kamienowano diakona św. Szczepana, świadkowie „złożyli szaty swe u nóg młodzieńca, którego zwano Szawłem”, a on „zgadzał się na zabicie jego” (Dz 7–8). Potem „pustoszył Kościół, wchodząc do domów, i porywając mężów i niewiasty, oddawał do więzienia” (Dz 8, 3). Sam pisze o tym okresie: „nad miarę prześladowałem kościół boży i zwalczałem go” (Ga 1, 13).

Nawrócenie św. Pawła — opis z Dziejów Apostolskich (Dz 9, 1–22)

Ten fragment Kościół czyta jako lekcję Mszy 25 stycznia. Podajemy go w przekładzie ks. Jakuba Wujka.

1 A Szaweł dysząc jeszcze groźbami i mordem przeciw uczniom Pańskim, przyszedł do najwyższego kapłana, 2 i prosił go o listy do Damaszku do synagog, ażeby mógł przyprowadzić do Jeruzalem uwięzionych, jeśliby znalazł jakich wyznawców tej nauki, mężów i niewiasty. 3 I gdy był w podróży, stało się, że się zbliżał do Damaszku, i nagle oświeciła go zewsząd światłość z nieba. 4 A padłszy na ziemię, usłyszał głos, który doń mówił: Szawle, Szawle! Czemu mię prześladujesz? 5 A on rzekł: Kto jesteś, Panie?

Ów zaś: Jam jest Jezus, którego ty prześladujesz; trudno ci jest przeciw ościeniowi wierzgać. 6 A drżąc i zdumiewając się, rzekł: Panie, co chcesz, abym czynił? 7 A Pan do niego: Wstań, i wejdź do miasta, a tam ci powiedzą, co będziesz miał czynić. Owi zaś ludzie, którzy mu towarzyszyli, stali zdumieni, słysząc wprawdzie głos, lecz nikogo nie widząc. 8 I wstał Szaweł z ziemi, a otworzywszy oczy, nic nie widział. Wiodąc go zaś za ręce, wprowadzili go do Damaszku. 9 I był tam trzy dni, nie widząc, i nie jadł, ani nie pił.

10 A był w Damaszku pewien uczeń, imieniem Ananiasz. I rzekł Pan do niego w widzeniu: Ananiaszu! On zaś rzekł: Otom ja, Panie! 11 A Pan do niego: Wstań, a idź na ulicę, którą zwią Prosta, i szukaj w domu Judy Szawła, pochodzącego z Tarsu: bo oto się modli. 12 (A widział męża, imieniem Ananiasza, wchodzącego i wkładającego nań ręce, aby wzrok odzyskał.) 13 I odpowiedział Ananiasz: Panie, słyszałem od wielu o tym mężu, jak wiele złego uczynił świętym twoim w Jeruzalem. 14 I tutaj ma moc od najwyższych kapłanów uwięzienia wszystkich, co wzywają imienia twego. 15 Pan zaś rzekł do niego: Idź, albowiem on mi jest naczyniem wybranym, aby niósł imię moje przed pogan i królów i synów izraelskich. 16 Gdyż ja mu ukażę, jak wiele trzeba mu wycierpieć dla imienia mego.

17 I poszedł Ananiasz, i wszedł do domu, a włożywszy nań ręce, rzekł: Szawle bracie! Pan mię posłał, Jezus, który ukazał się w drodze, którą szedłeś, abyś przejrzał, i został napełniony Duchem Świętym. 18 I natychmiast spadły z oczu jego jakby łuski, i przejrzał; a powstawszy, został ochrzczony. 19 A wziąwszy pokarm, nabrał sił. I był z uczniami, którzy byli w Damaszku, przez kilka dni. 20 A natychmiast opowiadał w synagogach Jezusa, że on jest Synem Bożym. 21 I zdumiewali się wszyscy, którzy słuchali, i mówili: czy to nie ten jest, który zwalczał w Jeruzalem tych, co wzywali tego imienia: i tu po to przyszedł, aby ich w więzach zaprowadzić do przedniejszych kapłanów? 22 Szaweł zaś coraz bardziej się wzmacniał, i zawstydzał żydów którzy mieszkali w Damaszku, dowodząc, że ten jest Chrystusem.

Co znaczy nawrócenie św. Pawła

„Czemu mię prześladujesz?” Szaweł prześladował uczniów, a Jezus mówi: „mnie”. Kto uderza w Kościół, uderza w samego Chrystusa. Paweł będzie później nauczał, że Kościół jest Ciałem Chrystusa.

„Naczynie wybrane”. Nawrócenie nie było nagrodą za zasługi, lecz czystą łaską. Paweł pisze o sobie: „pierwej byłem bluźniercą i prześladowcą i urągającym, ale dostąpiłem miłosierdzia bożego” i dodaje: „Chrystus Jezus przyszedł na ten świat zbawić grzesznych, z których pierwszym jestem ja” (1 Tm 1, 13. 15).

Chrzest i Kościół. Chrystus nie objawia Szawłowi wszystkiego sam: posyła go do miasta, do Ananiasza, który wkłada na niego ręce i udziela mu chrztu. Nawet Apostoł powołany bezpośrednio przez Pana wchodzi do Kościoła przez sakrament i przez posługę jego członków.

Nawrócenie całego życia. Paweł nie zmienił tylko poglądów; oddał wszystko: „co mi było zyskiem, to poczytałem dla Chrystusa za stratę” (Flp 3, 7). O tym, czym jest takie nawrócenie w życiu każdego chrześcijanina, piszemy w artykule Nawrócenie — powrót do Boga.

Trzy relacje i świadectwo samego Pawła

Dzieje Apostolskie opowiadają nawrócenie trzy razy: raz jako narrację (rozdz. 9), dwa razy w mowach Pawła — do ludu w Jerozolimie (rozdz. 22) i przed królem Agryppą (rozdz. 26). Relacje uzupełniają się:

• pora dnia: działo się to „około południa” (Dz 22, 6), a światłość była „nad blask słoneczny” (Dz 26, 13);
• towarzysze: według Dz 9, 7 stali zdumieni, „słysząc wprawdzie głos, lecz nikogo nie widząc”; według Dz 22, 9 „światłość wprawdzie widzieli, ale głosu tego, który mówił do mnie, nie słyszeli” — komentatorzy często godzą te zdania tak, że towarzysze słyszeli dźwięk głosu, ale nie rozumieli słów; według Dz 26, 14 upadli na ziemię wszyscy;
• język: głos mówił „hebrajskim językiem” (Dz 26, 14);
• posłanie: w Dz 26 Chrystus sam określa misję Pawła wobec pogan: „abyś otworzył im oczy, by nawrócili się z ciemności do światła i z mocy szatańskiej do Boga” (Dz 26, 18).

Paweł sam pisze o tym w Liście do Galatów: Bóg, który go „wezwał przez łaskę swoją”, objawił w nim Syna swego, „abym go głosił między poganami”; potem — pisze — „udałem się do Arabii i wróciłem znowu do Damaszku”, a dopiero „po trzech latach” poszedł do Jerozolimy zobaczyć Piotra (Ga 1, 15–18). W Pierwszym Liście do Koryntian wylicza Paweł zjawienia Zmartwychwstałego i kończy: „Na końcu zaś po wszystkich, był widziany i przeze mnie, jak przez płód poroniony” (1 Kor 15, 8).

Szaweł czy Paweł?

Popularne powiedzenie „z Szawła stał się Pawłem” sugeruje, że imię zmienił przy nawróceniu. Pismo mówi inaczej: jeszcze długo po Damaszku Łukasz nazywa go Szawłem, a dopiero w czasie pierwszej podróży misyjnej, na Cyprze, pisze: „Szaweł zaś, zwany także Pawłem” (Dz 13, 9). Paweł to jego imię rzymskie, którego odtąd używa wśród pogan.

Czy Paweł spadł z konia?

Dzieje Apostolskie mówią, że Szaweł „padł na ziemię”, a potem „wiodąc go za ręce, wprowadzili go do Damaszku” (Dz 9, 4. 8). Konia w tekście nie ma. Koń pojawia się w malarstwie, a obraz Caravaggia najbardziej utrwalił wyobrażenie Pawła spadającego z wierzchowca.

Nawrócenie św. Pawła — obraz Caravaggia

Najsłynniejsze przedstawienie tej sceny to „Nawrócenie św. Pawła w drodze do Damaszku” Caravaggia (Michelangelo Merisi da Caravaggio), zamówione w 1600 i namalowane w 1601 roku dla kaplicy Cerasich w kościele Santa Maria del Popolo w Rzymie. Zamówił je mons. Tiberio Cerasi, skarbnik Kamery Apostolskiej za papieża Klemensa VIII. Naprzeciw wisi drugi obraz Caravaggia z tej kaplicy, „Ukrzyżowanie św. Piotra” — dwaj Apostołowie Rzymu stoją więc naprzeciw siebie, jak w liturgii, gdzie święto Pawła łączy się ze wspomnieniem Piotra.

Opis obrazu

• Szaweł leży na wznak na ziemi, z zamkniętymi oczami i uniesionymi ramionami, jakby obejmował widzenie;
• nad nim stoi ogromny, nieosiodłany koń, który ostrożnie unosi kopyto, by go nie stratować;
• stary stajenny trzyma konia;
• całą scenę wydobywa z ciemności ostre światło padające z góry — samego Chrystusa malarz nie pokazuje; Jego obecność oznacza tylko światłość.

Malarz trzyma się tu słów „oświeciła go zewsząd światłość z nieba” i „otworzywszy oczy, nic nie widział”: światło, które oślepia oczy ciała, otwiera oczy duszy.

Pierwsza wersja obrazu

Caravaggio namalował najpierw inną wersję, na desce, jaśniejszą, z Chrystusem podtrzymywanym przez anioła, który pochyla się ku oślepionemu Szawłowi. Nie trafiła do kaplicy; współczesny malarzowi biograf Baglione pisze, że nie spodobała się zamawiającemu, ale szczegóły tej historii nie są pewne. Znajduje się w prywatnej kolekcji Odescalchi Balbi.

Nawrócenie Szawła — fresk Michała Anioła

Drugie wielkie dzieło na ten temat to „Nawrócenie Szawła” Michała Anioła, fresk namalowany w latach 1542–1545 w Kaplicy Paulińskiej w Pałacu Apostolskim w Watykanie, na zamówienie papieża Pawła III. Naprzeciw niego Michał Anioł namalował „Ukrzyżowanie św. Piotra” — znów para dwóch Apostołów Rzymu.

Nawrócenie św. Pawła w liturgii z 1962 roku

Święto Nawrócenia św. Pawła Apostoła przypada 25 stycznia i ma rangę III klasy, z dołączonym wspomnieniem św. Piotra. Introit Mszy brzmi Scio, cui credidi — „Wiem bowiem, komu uwierzyłem i pewien jestem, że ma moc mój skarb zachować do owego dnia” (2 Tm 1, 12); lekcją jest opis nawrócenia z Dz 9, 1–22, a prefacja — o Apostołach. Kalendarz z 1969 roku zachował to święto pod tą samą datą.

Dzień wcześniej, 24 stycznia, kalendarz z 1962 roku czci jego ucznia, św. Tymoteusza, biskupa Efezu.

Kolekta z Mszału Rzymskiego (25 stycznia) i wspomnienie św. Piotra

Według rubryk z 1960 roku modlitwę o św. Piotrze dołącza się do kolekty dnia bez osobnego Oremus, a obie kończy jedno wspólne zakończenie.

Deus, qui universum mundum beati Pauli Apostoli praedicatione docuisti: da nobis, quaesumus; ut, qui eius hodie Conversionem colimus, per eius ad te exempla gradiamur.

Deus, qui beato Petro Apostolo tuo, collatis clavibus regni coelestis, ligandi atque solvendi pontificium tradidisti: concede; ut, intercessionis eius auxilio, a peccatorum nostrorum nexibus liberemur: Qui vivis et regnas cum Deo Patre, in unitate Spiritus Sancti, Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Boże, który przepowiadaniem błogosławionego Pawła Apostoła pouczyłeś cały świat, daj nam, prosimy, abyśmy, obchodząc dziś jego Nawrócenie, przez jego przykład zdążali do Ciebie.

Boże, który błogosławionemu Piotrowi, Twemu Apostołowi, dawszy klucze królestwa niebieskiego, przekazałeś władzę związywania i rozwiązywania, spraw, abyśmy wsparci jego wstawiennictwem zostali uwolnieni z więzów naszych grzechów. Który żyjesz i królujesz z Bogiem Ojcem w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Oktawa modlitw o jedność (18–25 stycznia)

Święto Nawrócenia św. Pawła zamyka oktawę modlitw o jedność chrześcijan. Zapoczątkował ją w styczniu 1908 roku o. Paul Wattson, wtedy jeszcze duchowny anglikański, założyciel wspólnoty Pojednania (Society of the Atonement) w Graymoor w stanie Nowy Jork; w 1909 roku jego wspólnota została przyjęta do Kościoła katolickiego; św. Pius X pobłogosławił tę inicjatywę, a papież Benedykt XV zachęcił do jej obchodzenia w całym Kościele. Oktawa rozpinała się między dwoma świętami Apostołów Rzymu: Katedry św. Piotra w Rzymie (18 stycznia) i Nawrócenia św. Pawła (25 stycznia), a jej pierwotną intencją był powrót wszystkich odłączonych chrześcijan do jedności ze Stolicą Piotrową, według modlitwy Pana: „aby wszyscy byli jedno, jako ty, Ojcze, we mnie, a ja w tobie” (J 17, 21).

W kalendarzu z 1962 roku nie ma już osobnego święta 18 stycznia: w 1960 roku połączono je ze świętem Katedry św. Piotra 22 lutego.

Modlitwa o nawrócenie za wstawiennictwem św. Pawła

Św. Paweł, który sam nazwał się „pierwszym” z grzeszników i dostąpił miłosierdzia, jest naturalnym orędownikiem tych, za których nawrócenie się modlimy. W tej intencji można odmawiać kolektę z 25 stycznia, podaną wyżej, z polecaniem osoby, za którą się modlimy (tu wymień imię).

Więcej modlitw w tej intencji podajemy w artykule modlitwa o nawrócenie bliskiej osoby. Owocem nawrócenia grzesznika jest dobra spowiedź, przez którą wraca do łaski Bożej.

Często zadawane pytania

Gdzie w Biblii jest opisane nawrócenie św. Pawła?

W Dziejach Apostolskich, trzykrotnie: Dz 9, 1–22 (opowiadanie św. Łukasza), Dz 22, 3–16 (mowa Pawła do ludu w Jerozolimie) i Dz 26, 9–20 (mowa przed królem Agryppą). Paweł wspomina je też w Ga 1, 11–18, 1 Kor 15, 8–10 i 1 Tm 1, 12–16.

Kiedy obchodzimy święto Nawrócenia św. Pawła?

25 stycznia. W kalendarzu z 1962 roku jest to święto III klasy ze wspomnieniem św. Piotra; w kalendarzu z 1969 roku zachowało tę samą datę.

Co powiedział Jezus do Szawła pod Damaszkiem?

„Szawle, Szawle! Czemu mię prześladujesz?”, a na pytanie „Kto jesteś, Panie?” odpowiedział: „Jam jest Jezus, którego ty prześladujesz; trudno ci jest przeciw ościeniowi wierzgać” (Dz 9, 4–5).

Czy św. Paweł spadł z konia?

Pismo Święte o koniu nie mówi: Szaweł „padł na ziemię”, a do Damaszku prowadzono go za rękę. Koń pochodzi z malarstwa, zwłaszcza z obrazu Caravaggia.

Gdzie można zobaczyć obraz Caravaggia „Nawrócenie św. Pawła”?

W kaplicy Cerasich w kościele Santa Maria del Popolo w Rzymie, naprzeciw „Ukrzyżowania św. Piotra” tego samego malarza. Wcześniejsza wersja znajduje się w prywatnej kolekcji Odescalchi Balbi.

Dlaczego Szaweł zmienił imię na Paweł?

Pismo nie mówi o zmianie imienia przy nawróceniu. Jako Żyd i obywatel rzymski nosił oba imiona; Łukasz zaczyna nazywać go Pawłem od pierwszej podróży misyjnej (Dz 13, 9).

Ile czasu Paweł był niewidomy po nawróceniu?

Trzy dni: „był tam trzy dni, nie widząc, i nie jadł, ani nie pił” (Dz 9, 9), aż Ananiasz włożył na niego ręce.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku, z Mszą Nawrócenia św. Pawła na 25 stycznia, po łacinie i po polsku, oraz Pismo Święte w przekładzie Wujka. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Dzieje Apostolskie 7–9, 13, 22, 26; List do Galatów 1; 1 List do Koryntian 15; List do Filipian 3; 1 i 2 List do Tymoteusza; Ewangelia wg św. Jana 17); Mszał Rzymski z 1962 roku (Msza z 25 stycznia); Butler's Lives of the Saints (30 czerwca).