Modlitwa do św. Augustyna i modlitwy św. Augustyna

Pod hasłem „modlitwa św. Augustyna” kryją się dwie różne rzeczy: modlitwa do św. Augustyna, w której prosimy biskupa Hippony o wstawiennictwo, oraz modlitwy samego Augustyna, które zostawił w Wyznaniach, w traktacie O Trójcy Świętej i w Solilokwiach. Podajemy jedne i drugie, po łacinie i po polsku, a przy każdej mówimy uczciwie, skąd pochodzi. Na końcu omawiamy teksty, które krążą pod jego imieniem, choć ich nie napisał, jak modlitwa o pogodę ducha czy „Śmierć nie jest niczym”.

Teksty z dzieł Augustyna podajemy w naszym wiernym przekładzie z łaciny.

Modlitwa do św. Augustyna o łaski

Modlitwa codzienna z nowenny

Ta modlitwa pochodzi z nowenny do św. Augustyna — współczesnej kompozycji ułożonej na podstawie Wyznań, bez tekstu liturgicznego ani zatwierdzenia; oficjalną modlitwą Kościoła na jego święto jest kolekta podana niżej. Nowennę odmawia się zwykle od 20 do 28 sierpnia, ale modlitwa nadaje się na każdy dzień, zwłaszcza w intencji nawrócenia własnego lub bliskiej osoby.

Święty Augustynie, doktorze łaski, ty, któryś tak długo szukał prawdy poza sobą, zanim znalazłeś ją wewnątrz, w Bogu, ufam twojemu potężnemu wstawiennictwu. Ty, którego uprzedzająca łaska i łzy matki przywiodły z ciemności do światła, uproś mi serce niespokojne za samym Bogiem i gorące pragnienie dóbr wiecznych; i usilnie cię proszę, wyjednaj mi także, jeśli spodoba się Bogu i jeśli to dobre dla mojej duszy, łaskę, o którą żarliwie proszę w tej nowennie. (Tu wymień swoją intencję.) Amen.

Kolekta z Mszału Rzymskiego (28 sierpnia)

W dniu jego święta Kościół modli się słowami Mszału z 1962 roku. Podajemy łacinę i nasz przekład.

Adesto supplicationibus nostris, omnipotens Deus: et, quibus fiduciam sperandae pietatis indulges, intercedente beato Augustino Confessore tuo atque Pontifice, consuetae misericordiae tribue benignus effectum. Per Dominum nostrum Iesum Christum Filium tuum, qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Wysłuchaj błagań naszych, wszechmogący Boże, i tym, którym dajesz ufność, że mogą liczyć na Twoją dobroć, za wstawiennictwem błogosławionego Augustyna, Wyznawcy Twego i Biskupa, udziel łaskawie owoców zwykłego Twego miłosierdzia. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Modlitwa św. Augustyna do Ducha Świętego

To najczęściej szukana modlitwa związana z jego imieniem. Po polsku krąży w następującym brzmieniu:

Duchu Święty, Boże, tchnij mnie swoim tchnieniem, abym myślał o tym, co jest święte.
Prowadź mnie, Duchu Święty, abym czynił to, co jest święte.
Przyciągaj mnie do siebie, Duchu Święty, abym kochał to, co jest święte.
Umacniaj mnie, Duchu Święty, abym strzegł tego, co jest święte.
Strzeż mnie, Duchu Święty, abym nigdy nie utracił tego, co jest święte. Amen.

Trzeba to powiedzieć wprost: nie potrafimy wskazać tej modlitwy w dziełach św. Augustyna i ci, którzy ją rozpowszechniają, nie podają żadnego miejsca w jego pismach. Krąży też w innych przekładach („Oddychaj we mnie, Duchu Święty, abym święcie myślał…”). Treść jest w pełni katolicka i można ją odmawiać spokojnie, wiedząc tylko, że to modlitwa „w duchu Augustyna”, a nie jego tekst. Inne modlitwy do Trzeciej Osoby Boskiej, w tym Veni Creator i Veni Sancte Spiritus, zebraliśmy na stronie Modlitwa do Ducha Świętego, a o tym, o co prosimy, gdy prosimy o Jego łaski, piszemy w artykule o siedmiu darach Ducha Świętego.

Krótka modlitwa św. Augustyna: „Niespokojne jest serce nasze”

Najsłynniejsze zdanie Augustyna otwiera Wyznania (księga I, rozdział 1). Całe dzieło jest modlitwą skierowaną do Boga, a jego pierwsze zdania można odmawiać jako krótką modlitwę uwielbienia.

Magnus es, Domine, et laudabilis valde: magna virtus tua, et sapientiae tuae non est numerus. Et laudare te vult homo, aliqua portio creaturae tuae, et homo circumferens mortalitatem suam, circumferens testimonium peccati sui et testimonium quia superbis resistis; et tamen laudare te vult homo, aliqua portio creaturae tuae. Tu excitas ut laudare te delectet, quia fecisti nos ad te, et inquietum est cor nostrum, donec requiescat in te.

Wielki jesteś, Panie, i godzien wielkiej chwały; wielka jest moc Twoja, a mądrości Twojej nie ma miary. I chce Cię chwalić człowiek, cząstka Twego stworzenia, człowiek, który nosi w sobie swoją śmiertelność, nosi świadectwo swego grzechu i świadectwo, że pysznym się sprzeciwiasz. A jednak chce Cię chwalić człowiek, cząstka Twego stworzenia. Ty sprawiasz, że chwalenie Ciebie jest mu radością, bo stworzyłeś nas dla siebie i niespokojne jest serce nasze, dopóki nie spocznie w Tobie.

„Późno Cię umiłowałem” — modlitwa nawróconego

W dziesiątej księdze Wyznań (rozdział 27) Augustyn, już biskup, wspomina lata, w których szukał szczęścia wszędzie, tylko nie w Bogu. To jedna z najpiękniejszych modlitw chrześcijańskiej starożytności.

Sero te amavi, pulchritudo tam antiqua et tam nova, sero te amavi! Et ecce intus eras et ego foris, et ibi te quaerebam, et in ista formosa quae fecisti deformis irruebam. Mecum eras, et tecum non eram. Ea me tenebant longe a te, quae si in te non essent, non essent. Vocasti et clamasti et rupisti surditatem meam; coruscasti, splenduisti et fugasti caecitatem meam; fragrasti, et duxi spiritum, et anhelo tibi; gustavi, et esurio et sitio; tetigisti me, et exarsi in pacem tuam.

Późno Cię umiłowałem, Piękności tak dawna a tak nowa, późno Cię umiłowałem! A oto Ty byłeś we mnie, a ja na zewnątrz, i tam Cię szukałem, i rzucałem się, sam szpetny, na te piękne rzeczy, któreś stworzył. Ty byłeś ze mną, a ja nie byłem z Tobą. Trzymały mnie z dala od Ciebie te rzeczy, które by nie istniały, gdyby nie były w Tobie. Zawołałeś, krzyknąłeś i przełamałeś moją głuchotę; zabłysnąłeś, zajaśniałeś i rozproszyłeś moją ślepotę; rozlałeś swą woń, a ja ją wciągnąłem i wzdycham do Ciebie; skosztowałem, i łaknę, i pragnę; dotknąłeś mnie, i zapłonąłem pragnieniem Twojego pokoju.

Kto modli się za kogoś dalekiego od wiary, znajdzie tu najlepsze słowa: Augustyn sam był tym, który „szukał na zewnątrz”. Więcej o drodze powrotu do Boga piszemy w artykule o nawróceniu.

„Sprytna” modlitwa św. Augustyna o siłę: „Daj, co rozkazujesz”

W sieci krąży jako „sprytna modlitwa” albo „układ z Panem Bogiem”: Augustyn prosi Boga, by najpierw dał mu siłę do wykonania tego, czego żąda, a potem żądał, czego chce. To nie jest pomysł z poradnika, lecz autentyczne zdanie z Wyznań (księga X, rozdział 29), które Augustyn powtarza kilka razy. Jest w nim cała jego nauka o łasce: Bóg wymaga od nas czystości i świętości, ale sam też daje siłę, by im sprostać.

Et tota spes mea nisi in magna valde misericordia tua. Da quod iubes, et iube quod vis. … O amor, qui semper ardes et numquam exstingueris, caritas, Deus meus, accende me! Continentiam iubes: da quod iubes, et iube quod vis.

Cała moja nadzieja jedynie w bardzo wielkim miłosierdziu Twoim. Daj, co rozkazujesz, i rozkazuj, co chcesz. … O Miłości, która zawsze płoniesz i nigdy nie gaśniesz, Miłości, Boże mój, zapal mnie! Nakazujesz mi wstrzemięźliwość: daj, co rozkazujesz, i rozkazuj, co chcesz.

To dobra modlitwa św. Augustyna na trudne chwile i na gorszy dzień: kiedy obowiązek przerasta siły, nie prosimy o to, by Bóg wymagał mniej, ale by dał więcej łaski. Gdy sytuacja jest naprawdę ciężka, warto sięgnąć też po modlitwę o pomoc w trudnej sytuacji.

Modlitwa św. Augustyna do Trójcy Przenajświętszej

Piętnaście ksiąg traktatu O Trójcy Świętej Augustyn zamyka modlitwą (księga XV, rozdział 28), w której pokornie oddaje Bogu całe swoje dzieło. Podajemy jej początek, część środkową i zakończenie.

Domine Deus noster, credimus in te, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum. … Domine Deus meus, una spes mea, exaudi me, ne fatigatus nolim te quaerere, sed quaeram faciem tuam semper ardenter. Tu da quaerendi vires, qui inveniri te fecisti et magis magisque inveniendi te spem dedisti. Coram te est firmitas et infirmitas mea: illam serva, istam sana. Coram te est scientia et ignorantia mea: ubi mihi aperuisti, suscipe intrantem; ubi clausisti, aperi pulsanti. Meminerim tui, intellegam te, diligam te. Auge in me ista, donec me reformes ad integrum. … Domine Deus une, Deus Trinitas, quaecumque dixi in his libris de tuo, agnoscant et tui; si qua de meo, et tu ignosce et tui. Amen.

Panie, Boże nasz, wierzymy w Ciebie, Ojca i Syna, i Ducha Świętego. … Panie, Boże mój, jedyna nadziejo moja, wysłuchaj mnie, abym zmęczony nie przestał Cię szukać, ale szukał oblicza Twego zawsze z żarem. Ty daj siły do szukania, Ty, który sprawiłeś, że Cię znaleziono, i dałeś nadzieję, że będziemy Cię znajdować coraz pełniej. Przed Tobą jest moja moc i moja słabość: tamtą zachowaj, tę uzdrów. Przed Tobą jest moja wiedza i moja niewiedza: gdzie mi otworzyłeś, przyjmij wchodzącego; gdzie zamknąłeś, otwórz kołaczącemu. Obym pamiętał o Tobie, obym Cię rozumiał, obym Cię miłował. Pomnażaj to we mnie, dopóki mnie całego nie odnowisz. … Panie, Boże jedyny, Boże w Trójcy, cokolwiek w tych księgach powiedziałem z tego, co Twoje, niech uznają także Twoi; jeśli coś z mojego, przebacz i Ty, i Twoi. Amen.

O samej tajemnicy, której Augustyn poświęcił ten traktat, piszemy w artykule Trójca Święta: tajemnica jednego Boga w trzech Osobach.

Modlitwa z „Solilokwiów”: „Obym poznał siebie, obym poznał Ciebie”

Solilokwia, czyli „rozmowy z samym sobą”, Augustyn napisał tuż po nawróceniu, przed chrztem. Otwiera je długa modlitwa do Boga. Oto jej fragment (księga I, rozdział 1):

Iam te solum amo, te solum sequor, te solum quaero, tibi soli servire paratus sum, quia tu solus iuste dominaris; tui iuris esse cupio. Iube, quaeso, atque impera quidquid vis, sed sana et aperi aures meas, quibus voces tuas audiam. Sana et aperi oculos meos, quibus nutus tuos videam. … Auge in me fidem, auge spem, auge caritatem.

Już tylko Ciebie kocham, tylko za Tobą idę, tylko Ciebie szukam, tylko Tobie gotów jestem służyć, bo Ty jeden panujesz sprawiedliwie; pragnę należeć do Ciebie. Rozkazuj, proszę, i nakazuj, cokolwiek chcesz, ale uzdrów i otwórz moje uszy, abym słyszał Twój głos. Uzdrów i otwórz moje oczy, abym widział Twoje skinienia. … Pomnóż we mnie wiarę, pomnóż nadzieję, pomnóż miłość.

Na początku drugiej księgi, gdy rozmówca prosi go o modlitwę „jak najkrótszą i jak najdoskonalszą”, Augustyn odpowiada jednym zdaniem. To najkrótsza z jego modlitw:

Deus semper idem, noverim me, noverim te.

Boże, zawsze ten sam, obym poznał siebie, obym poznał Ciebie.

Modlitwa do Matki Bożej przypisywana św. Augustynowi

Przy pytaniu o „modlitwę św. Augustyna do Matki Bożej” chodzi najczęściej o antyfonę Sancta Maria, succurre miseris. Brewiarz Rzymski śpiewa ją do Magnificat w oficjum o Najświętszej Maryi Pannie, a dawne wydania Brewiarza czytały ten tekst w lekcjach oktawy Narodzenia NMP jako fragment kazania „św. Augustyna, biskupa”. Stąd jej związek z imieniem Augustyna. Sama modlitwa jest liturgiczna: Kościół śpiewa ją w swoim oficjum.

Sancta Maria, succurre miseris, iuva pusillanimes, refove flebiles, ora pro populo, interveni pro clero, intercede pro devoto femineo sexu: sentiant omnes tuum iuvamen, quicumque celebrant tuam sanctam festivitatem.

Święta Maryjo, przybądź z pomocą nieszczęśliwym, wspieraj małodusznych, pokrzepiaj płaczących, módl się za ludem, przyczyń się za duchowieństwem, wstawiaj się za pobożnymi niewiastami: niech doznają Twojej pomocy wszyscy, którzy obchodzą Twoje święto.

Modlitwy, których św. Augustyn nie napisał

Kilka popularnych tekstów nosi jego imię bez podstaw. Wymieniamy je, żeby nikt nie cytował ich jako słów Doktora Kościoła.

• „Boże, daj mi pogodę ducha, abym godził się z tym, czego nie mogę zmienić…” — modlitwa o pogodę ducha, znana z mityngów Anonimowych Alkoholików. Nie ma jej w pismach Augustyna. To tekst z XX wieku, łączony najczęściej z amerykańskim teologiem protestanckim Reinholdem Niebuhrem; rozpowszechnił go ruch AA.
• „Śmierć nie jest niczym. Przeszedłem tylko do pokoju obok…” — tekst czytany na pogrzebach i podpisywany „św. Augustyn”. Pochodzi z kazania anglikańskiego duchownego Henry'ego Scotta Hollanda, kanonika katedry św. Pawła w Londynie, wygłoszonego w 1910 roku po śmierci króla Edwarda VII.

Z dawnych tekstów liturgicznych z imieniem Augustyna łączy się jeszcze hymn Te Deum: tradycja przypisywała go świętemu Ambrożemu albo świętemu Augustynowi, choć jego autorstwo pozostaje niepewne. Sam hymn pozostaje jednym z największych skarbów Kościoła; zob. Te Deum (Ciebie Boga wysławiamy).

Kim był św. Augustyn z Hippony

Augustyn urodził się 13 listopada 354 roku w Tagaście w Numidii, w północnej Afryce. Ojciec, Patrycjusz, był poganinem i ochrzcił się dopiero przed śmiercią; matką była święta Monika. Przez lata żył w grzechu i w błędzie manichejskim, uczył retoryki w Kartaginie, Rzymie i Mediolanie. W Mediolanie słuchał kazań świętego Ambrożego, czytał Pismo Święte i w 386 roku się nawrócił. Ambroży ochrzcił go w wigilię Wielkanocy 387 roku wraz z synem Adeodatem i przyjacielem Alipiuszem.

Wrócił do Afryki, w 391 roku został kapłanem w Hipponie, a w 395 roku biskupem, najpierw jako koadiutor biskupa Waleriusza. Przez trzydzieści pięć lat bronił wiary katolickiej przed donatystami, manichejczykami i pelagianami, a jego pisma uczyniły go jednym z czterech wielkich doktorów Kościoła łacińskiego. Zmarł 28 sierpnia 430 roku w Hipponie oblężonej przez Wandalów.

W kalendarzu z 1962 roku święto św. Augustyna, Biskupa, Wyznawcy i Doktora Kościoła, przypada 28 sierpnia i ma rangę III klasy, w białych szatach. Jego matkę, świętą Monikę, kalendarz z 1962 roku czci 4 maja (w nowym kalendarzu przeniesiono ją na 27 sierpnia, w przeddzień święta syna). Nie należy go mylić ze św. Augustynem z Canterbury, apostołem Anglii, wspominanym 28 maja. Podobnie jak przy modlitwach św. Tomasza z Akwinu, najpewniejsze modlitwy wielkiego doktora to te, które wyszły spod jego pióra.

Często zadawane pytania

Jaka jest najbardziej znana modlitwa św. Augustyna?

Słowa z początku Wyznań: „stworzyłeś nas dla siebie i niespokojne jest serce nasze, dopóki nie spocznie w Tobie”, oraz modlitwa „Późno Cię umiłowałem, Piękności tak dawna a tak nowa” z dziesiątej księgi tego samego dzieła.

Czy modlitwa do Ducha Świętego „Tchnij we mnie” jest autorstwa św. Augustyna?

Jest mu przypisywana, ale nie potrafimy wskazać jej w jego pismach. Treść jest katolicka i można ją odmawiać, pamiętając, że to modlitwa w jego duchu, a nie jego tekst.

Co to jest „sprytna modlitwa św. Augustyna”?

To zdanie z Wyznań (X, 29): Da quod iubes, et iube quod vis — „Daj, co rozkazujesz, i rozkazuj, co chcesz”. Augustyn prosi Boga o siłę do wypełnienia tego, czego Bóg wymaga, zamiast prosić o mniejsze wymagania.

Czy modlitwa o pogodę ducha jest modlitwą św. Augustyna?

Nie. „Boże, daj mi pogodę ducha…” pochodzi z XX wieku i jest łączona z protestanckim teologiem Reinholdem Niebuhrem. Nie ma jej w dziełach Augustyna.

Czy „Śmierć nie jest niczym” napisał św. Augustyn?

Nie. To fragment kazania anglikańskiego duchownego Henry'ego Scotta Hollanda z 1910 roku, błędnie podpisywany imieniem Augustyna.

Jaką modlitwę do Trójcy Świętej napisał św. Augustyn?

Modlitwę zamykającą traktat O Trójcy Świętej (XV, 28), zaczynającą się od słów „Panie, Boże nasz, wierzymy w Ciebie, Ojca i Syna, i Ducha Świętego”.

Kiedy jest święto św. Augustyna?

W kalendarzu z 1962 roku 28 sierpnia, jako święto III klasy. Święto jego matki, św. Moniki, przypada w tym kalendarzu 4 maja.

O co modlić się za wstawiennictwem św. Augustyna?

Przede wszystkim o nawrócenie, własne i bliskich, o światło w poszukiwaniu prawdy i o siłę w walce z nałogami. Matki modlące się za dzieci zwracają się zwykle do niego razem ze świętą Moniką.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku z oficjum św. Augustyna, nowennę do niego i modlitwy po łacinie i po polsku. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Św. Augustyn, Wyznania (I, 1; X, 27; X, 29), O Trójcy Świętej (XV, 28), Solilokwia (I, 1; II, 1); Mszał Rzymski (kolekta z 28 sierpnia); Brewiarz Rzymski (antyfona Sancta Maria, succurre miseris); Butler's Lives of the Saints (28 sierpnia).