List św. Pawła do Filipian

Św. Paweł siedzi w więzieniu, nie wie, czy nie zostanie skazany na śmierć, niektórzy kaznodzieje korzystają z jego nieobecności, by mu zaszkodzić; a on pisze najradośniejszy list Nowego Testamentu. Słowa „wesele” i „weselić się” powracają w nim bez przerwy, aż do tego wezwania: „Weselcie się zawsze w Panu, po wtóre mówię, weselcie się” (Flp 4,4). To list przyjaźni, skierowany do Kościoła, który nigdy nie przestał wspierać Apostoła: „Albowiem świadkiem mi jest Bóg, jak tęsknię za wami wszystkimi we wnętrzu Jezusa Chrystusa” (Flp 1,8). A pośród tych zwierzeń stoi jeden ze szczytów wiary Kościoła o Chrystusie: hymn o Synu Bożym, który uniżył samego siebie aż do śmierci krzyżowej i którego Bóg wywyższył.

Kto napisał List do Filipian?

„Paweł i Tymoteusz, słudzy Jezusa Chrystusa, wszystkim świętym w Chrystusie Jezusie, którzy są w Filippach, z biskupami i diakonami” (Flp 1,1). Tymoteusz, który brał udział w założeniu tego Kościoła, jest dołączony do pozdrowienia, ale autorem jest Paweł, który mówi w pierwszej osobie o swoich kajdanach, planach i przeszłości faryzeusza. Najstarsze świadectwo pochodzi z samych Filippi: na początku II wieku św. Polikarp, biskup Smyrny, pisze do tego Kościoła i przypomina mu, że błogosławiony Paweł, będąc daleko, pisał do niego listy. Św. Ireneusz, Klemens Aleksandryjski i Tertulian cytują list pod imieniem Apostoła, a jego autentyczności nie kwestionuje dziś niemal nikt.

Czasem myli się ten list z Listem do Filipian św. Polikarpa: to dwa odrębne pisma, skierowane do tego samego Kościoła w odstępie pół wieku. Brewiarz, w czytaniu o św. Polikarpie (26 stycznia), wspomina, że napisał on do Filipian bardzo pożyteczny list; ale tylko list św. Pawła należy do Pisma Świętego.

Gdzie i kiedy powstał List do Filipian?

Paweł jest w kajdanach: „okowy moje w Chrystusie stały się znane w całym pretorium i u wszystkich innych” (Flp 1,13), czyli wśród straży cesarskiej, i przekazuje pozdrowienia od braci, „zwłaszcza zaś ci, co są z cesarskiego domu” (Flp 4,22). Tradycja rozpoznaje w tym uwięzienie w Rzymie, około 61-63 roku, którym kończą się Dzieje Apostolskie. Paweł spodziewa się rychłego uwolnienia i powrotu do Filippi (Flp 1,25), co każe myśleć o końcu tego uwięzienia. Kilku nowożytnych egzegetów proponuje uwięzienie w Efezie, około 55 roku, o którym Dzieje nie mówią, albo w Cezarei; to hipotezy mające swoje argumenty, ale tradycja pozostaje przy Rzymie. List należy do czterech listów więziennych, obok Listu do Efezjan, Listu do Kolosan i Listu do Filemona.

Do kogo napisany jest List do Filipian?

Filippi w Macedonii zawdzięczały nazwę Filipowi II, ojcu Aleksandra Wielkiego. W pobliżu, w 42 roku przed Chrystusem, Antoniusz i Oktawian pokonali zabójców Cezara, a miasto stało się kolonią rzymską; św. Łukasz opisuje je jako Filippi, „które są pierwszym miastem części Macedonii, nową osadą” (Dz 16,12). Mieszkańcy byli dumni z obywatelstwa rzymskiego, co nadaje pełną wagę słowu Pawła o naszym prawdziwym obywatelstwie, które jest w niebie.

Paweł przybył tam w czasie drugiej podróży, około 50 roku, wezwany w widzeniu przez Macedończyka, który mówił: „Przyjdź do Macedonii, i ratuj nas” (Dz 16,9). Był to pierwszy Kościół w Europie. Ochrzciła się Lidia, sprzedawczyni purpury, ze swoim domem; Pawła i Sylasa ubito rózgami i wtrącono do więzienia, a „O północy zaś Paweł i Syla modląc się, chwalili Boga” (Dz 16,25); po trzęsieniu ziemi nawrócił się strażnik więzienia. Filipianie byli potem jedynymi, którzy wspierali Apostoła materialnie: „żaden kościół nie wszedł ze mną w stosunek rachunkowy […] tylko wy sami” (Flp 4,15).

Dlaczego św. Paweł napisał List do Filipian?

Dowiedziawszy się o jego uwięzieniu, Filipianie przysłali mu pomoc przez jednego ze swoich, Epafrodyta, którego Paweł nazywa „waszego zaś wysłannika i sługę w mojej potrzebie” (Flp 2,25). Ten ciężko zachorował: „Chorował bowiem śmiertelnie, ale Bóg zmiłował się nad nim” (Flp 2,27). Wyzdrowiawszy, wraca do Filippi, a Paweł powierza mu list. Chce podziękować za dar, przekazać wieści o sobie, zapowiedzieć przybycie Tymoteusza i wezwać do jedności i pokory wspólnotę, w której dwie kobiety nie mogły się zgodzić: „Ewodię proszę i Syntychę upraszam, żeby były jednomyślne w Panu” (Flp 4,2). Chce też przestrzec przed judaizantami.

O czym jest List do Filipian? Streszczenie

Szkoła i parafia czytają zwykle Biblię Tysiąclecia; w Liście do Filipian podział na rozdziały i numeracja wersetów są w niej takie same jak u ks. Wujka, więc «Flp 4,13» czy «Flp 2,6-11» to w obu wydaniach te same wiersze.

Pozdrowienie, modlitwa i wieści z więzienia (rozdział 1)

Paweł dziękuje za udział Filipian w Ewangelii „od pierwszego dnia aż dotąd” (Flp 1,5), „ufając w to, że ten, który rozpoczął w was dobre dzieło, doprowadzi je do końca aż do dnia Chrystusa Jezusa” (Flp 1,6). Modli się, „aby miłość wasza jeszcze więcej obfitowała w umiejętności i we wszelkim zrozumieniu” (Flp 1,9). Jego uwięzienie posłużyło Ewangelii i nawet ci, którzy głoszą Chrystusa z zazdrości, nie odbierają mu radości: „Byleby Chrystus był opowiadany na wszelki sposób, czy dla pozoru, czy po prawdzie, i w tym się weselę” (Flp 1,18). Wobec śmierci waha się: „Dla mnie bowiem życiem jest Chrystus, a śmierć zyskiem” (Flp 1,21); „pragnę być rozwiązanym i być z Chrystusem, co jest o wiele lepiej; ale dla was trzeba pozostać w ciele” (Flp 1,23-24).

Pokora Chrystusa (rozdział 2)

Rozdział 2 otwiera wezwanie do jedności: „dopełnijcie wesela mojego, abyście to samo rozumieli, tę samą miłość mieli” (Flp 2,2). Lekarstwem na podziały jest pokora, „w pokorze uważając jeden drugiego za wyższego od siebie” (Flp 2,3), a jej wzorem Chrystus, w hymnie omówionym niżej. Paweł wyciąga z tego wniosek: „z bojaźnią i z drżeniem pracujcie nad zbawieniem waszym. Albowiem Bóg jest, który sprawuje w was i chcenie i wykonanie według dobrej woli” (Flp 2,12-13). Chrześcijanie mają świecić „jak światła na świecie” (Flp 2,15). Rozdział kończy się zapowiedzią wysłania Tymoteusza, który „jak syn ojcu służył ze mną w ewangelii” (Flp 2,22), i powrotu Epafrodyta.

Przestroga i bieg ku nagrodzie (rozdział 3)

„Baczcie na psy, baczcie na złych robotników, baczcie na porzezanie” (Flp 3,2): to judaizanci, którzy narzucali obrzezanie. Paweł, który mógłby się chlubić wszystkim, będąc „obrzezany dnia ósmego z rodu Izraela, z pokolenia Beniamina, Hebrajczyk z Hebrajczyków, według Zakonu faryzeusz” (Flp 3,5), uważa to wszystko za stratę: „uważam wszystko za stratę dla wzniosłego poznania Jezusa Chrystusa Pana naszego” (Flp 3,8).

Chce poznać Chrystusa, „i moc zmartwychwstania jego i uczestnictwo w cierpieniach jego” (Flp 3,10). Nie uważa się za doskonałego, ale biegnie: „zapominając o tym, co poza mną jest, z natężeniem dążąc do tego, co przede mną, biegnę do wyznaczonego kresu” (Flp 3,13-14). Przeciwstawia tych, którzy postępują „jak nieprzyjaciele krzyża Chrystusowego”, a których „bogiem brzuch” (Flp 3,18-19), tym, którzy wiedzą: „Nasze zaś obcowanie jest w niebie, skąd też oczekujemy Zbawiciela” (Flp 3,20).

Pokój, radość i dziękczynienie (rozdział 4)

„Przeto, bracia moi najmilsi i bardzo ukochani, wesele moje i korono moja, tak trwajcie w Panu” (Flp 4,1): tak Paweł nazywa Filipian, zanim wezwie Ewodię i Syntychę do zgody i poprosi swego wiernego towarzysza, by im pomógł, bo pracowały z nim w Ewangelii „z Klemensem i z innymi pomocnikami moimi, których imiona są w księdze życia” (Flp 4,3). Orygenes i Euzebiusz utożsamiali tego Klemensa z późniejszym papieżem św. Klemensem Rzymskim, a Brewiarz powtarza to w jego święto, 23 listopada; zob. artykuł o św. Klemensie.

Potem przychodzi radość, pokój i modlitwa (zob. niżej) i program dla myśli, szukany jako «Flp 4,8»: „o wszystkim co jest prawdziwe, co skromne, co sprawiedliwe, co święte, co miłe, co chwalebne, czy jaka cnota, czy jaka pochwała karności - o tym myślcie” (Flp 4,8). List kończy się podziękowaniem za dar, „ofiarę przyjemną, Bogu miłą” (Flp 4,18), i obietnicą: „A Bóg mój niechaj wypełni wszelkie pragnienie wasze według bogactw swoich w chwale w Chrystusie Jezusie” (Flp 4,19).

Plan Listu do Filipian

1. Pozdrowienie, dziękczynienie i modlitwa za Filipian (1,1-11).
2. Wieści z więzienia: Ewangelia się szerzy; życie czy śmierć (1,12-26).
3. Wezwanie do jedności i męstwa (1,27-2,4).
4. Hymn o Chrystusie, który uniżył samego siebie (2,5-11).
5. Pracować nad zbawieniem; świecić jak światła (2,12-18).
6. Tymoteusz i Epafrodyt (2,19-30).
7. Przestroga przed judaizantami; Paweł uważa wszystko za stratę (3,1-11).
8. Bieg ku nagrodzie; nasze obywatelstwo w niebie (3,12-4,1).
9. Zgoda, radość, pokój, myśli o tym, co dobre (4,2-9).
10. Podziękowanie za dar i pozdrowienia (4,10-23).

Hymn o Chrystusie (Flp 2,5-11)

„To bowiem w sobie czujcie co i w Chrystusie Jezusie, który będąc w postaci bożej, nie uważał za grabież równości swej z Bogiem, ale wyniszczył sam siebie, przyjąwszy postać sługi, stawszy się podobnym do ludzi i postawą znaleziony jak człowiek. Sam się uniżył, stawszy się posłusznym aż do śmierci, a śmierci krzyżowej. Dlatego i Bóg wywyższył go i darował mu imię, przewyższające wszelkie imię” (Flp 2,5-9), aby na imię Jezusa zgięło się wszelkie kolano „niebieskich, ziemskich i podziemnych” (Flp 2,10) i każdy język wyznał, „że Pan Jezus Chrystus jest w chwale Boga Ojca” (Flp 2,11).

Te siedem wersetów, które wielu uważa za hymn śpiewany już na zgromadzeniach chrześcijan, streszcza całą tajemnicę Chrystusa: odwieczne Bóstwo, Wcielenie, Mękę, wywyższenie. „W postaci bożej” posiada On naturę Bożą; nie traktował równości z Bogiem jak zdobyczy, której trzeba zazdrośnie strzec, ale „wyniszczył sam siebie”, nie przestając być Bogiem, lecz przyjmując naturę ludzką w kondycji sługi. Od greckiego czasownika pochodzi teologiczne słowo kenoza. Ojcowie znajdowali tu argumenty przeciw tym, którzy jak Ariusz przeczyli Bóstwu Chrystusa, i przeciw tym, którzy przeczyli Jego prawdziwemu człowieczeństwu. Ostatnie zdania podejmują słowo Izajasza, u którego Bóg przysięga, „że będzie się mi kłaniać wszelkie kolano”: św. Paweł odnosi je do Jezusa i w ten sposób wyznaje Jego Bóstwo. Z tym wersetem łączy się zwyczaj liturgii łacińskiej skłaniania głowy na imię Jezus.

W liturgii. Hymn jest lekcją Niedzieli Palmowej i Podwyższenia Krzyża Świętego, 14 września. Wersety 8-9, Christus factus est pro nobis obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, są graduałem Mszy Wielkiego Czwartku i 14 września. Wersety 10-11, In nomine Jesu omne genu flectatur, tworzą introit święta Najświętszego Imienia Jezus, Wielkiej Środy i św. Ignacego Loyoli, 31 lipca.

Radość chrześcijańska (Flp 4,4-7)

„Weselcie się zawsze w Panu, po wtóre mówię, weselcie się. Skromność wasza niech będzie znana wszystkim ludziom: Pan blisko jest. O nic się nie troszczcie, lecz w każdej modlitwie i błaganiu z podzięką niech prośby wasze będą Bogu wiadome. A pokój boży, który przewyższa wszelki umysł, niechaj strzeże serc waszych i myśli waszych w Chrystusie Jezusie” (Flp 4,4-7).

Radość, o której mówi św. Paweł, nie jest nastrojem pogodnego dnia: jest „w Panu”, wytrzymuje więzienie i bliskość śmierci, bo opiera się na obecności Chrystusa: „Pan blisko jest”. Ten fragment jest lekcją III niedzieli Adwentu, zwanej Gaudete od pierwszego słowa introitu, Gaudete in Domino semper, wziętego z tych samych wersetów; tego dnia różowe szaty łagodzą fiolet Adwentu. Dłuższy fragment (Flp 4,4-9) jest lekcją św. Jana Bosko, 31 stycznia: Kościół nie mógł wybrać stronicy bardziej odpowiedniej dla świętego radości; zob. nowennę do św. Jana Bosko.

Flp 4,13: «Wszystko mogę w tym, który mię umacnia»

To najczęściej szukany werset listu: „Wszystko mogę w tym, który mię umacnia” (Flp 4,13). Wyrwany z kontekstu bywa czytany jak hasło sukcesu. Paweł powiedział jednak tuż przedtem: „Umiem i biedować, umiem i obfitować (wszędzie i we wszystkim jestem wyćwiczony) i być sytym i łaknąć i obfitować i niedostatek cierpieć” (Flp 4,12). Chodzi o siłę, by znosić wszystko, głód i dostatek, więzienie i wolność, nie własną mocą, lecz łaską Chrystusa, który go podtrzymuje. To wyznanie ubogiego więźnia, a nie obietnica powodzenia.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Łaska i współpraca człowieka. Flp 2,12-13 trzyma razem dwie prawdy, których Kościół broni przeciw przeciwnym błędom: Bóg sprawuje w nas „i chcenie i wykonanie”, a jednak to my mamy „pracować” nad zbawieniem. Sobór Trydencki przytacza te wersety, razem z Flp 1,6, w rozdziale o darze wytrwania dekretu o usprawiedliwieniu (sesja VI, 1547, rozdział 13). Sprawiedliwość, którą Paweł chce mieć, to ta, „która jest z wiary Chrystusa Jezusa, która jest z Boga” (Flp 3,9), a nie ta, którą człowiek chciałby wydobyć z siebie.

Hierarchia Kościoła. Pozdrowienie kieruje się do „biskupów” i „diakonów” Filippi. Św. Jan Chryzostom zauważa, że w tamtym czasie biskupami nazywano jeszcze także kapłanów; rozróżnienie trzech stopni, biskupa, kapłana i diakona, wyraźnie występuje u św. Ignacego Antiocheńskiego kilka dziesięcioleci później.

Pragnienie nieba. Paweł oczekuje, że będzie z Chrystusem zaraz po śmierci, nie czekając końca czasów: dusza sprawiedliwego, oczyszczona, ogląda Boga bez zwłoki. Tę pewność wyraża werset 1,21, znany w nowszym brzmieniu Dla mnie bowiem żyć to Chrystus, i werset 1,23 o pragnieniu, by „być rozwiązanym i być z Chrystusem”.

Najważniejsze wersety Listu do Filipian

• „ten, który rozpoczął w was dobre dzieło, doprowadzi je do końca aż do dnia Chrystusa Jezusa” (Flp 1,6).
• „Tylko się sprawujcie w sposób godny ewangelii Chrystusowej” (Flp 1,27).
• „Wszystko zaś czyńcie bez szemrania i wahania” (Flp 2,14).
• „Wszyscy bowiem szukają swego, nie tego co jest Jezusa Chrystusa” (Flp 2,21).
• „Lecz co mi było zyskiem, to poczytałem dla Chrystusa za stratę” (Flp 3,7).
• „który przemieni ciało naszego uniżenia na podobieństwo chwalebnego ciała” (Flp 3,21).
• „ja bowiem nauczyłem się poprzestawać na tym, co mam” (Flp 4,11).

List do Filipian w kanonie i w liturgii

List nosi tę samą nazwę i ma cztery rozdziały we wszystkich Bibliach. Nigdy nie był kwestionowany: synody w Hipponie (393) i w Kartaginie (397), potem Sobór Florencki i Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) zaliczają go do czternastu listów św. Pawła, gdzie następuje po Liście do Efezjan, a poprzedza List do Kolosan. W Wulgacie i u ks. Wujka ma 104 wersety; rozdziały 1 i 2 liczą po 30.

Mszał z 1962 roku bierze z niego lekcję Niedzieli Palmowej i Podwyższenia Krzyża Świętego (Flp 2,5-11), III niedzieli Adwentu (Flp 4,4-7), XXII niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego (Flp 1,6-11) i XXIII (Flp 3,17-4,3). Ten sam fragment z rozdziału 3 jest lekcją św. Klemensa I, papieża, 23 listopada, wymienionego w wersecie 4,3; Flp 4,4-9 lekcją św. Jana Bosko, 31 stycznia; Flp 3,7-12 lekcją św. Pawła Pustelnika 15 stycznia, św. Franciszka z Paoli 2 kwietnia i św. Piotra z Alkantary 19 października. W Polsce Msza bł. Jakuba Strzemię, 21 października, ma za lekcję Flp 1,3-11. Do tego dochodzą wspomniane śpiewy: graduał Christus factus est i introit In nomine Jesu.

W Brewiarzu list czyta się w pierwszym nokturnie Jutrzni w niedzielę i poniedziałek IV tygodnia po Objawieniu Pańskim, gdy kalendarz zachowuje ten tydzień. Oficjum dnia możesz odmawiać w Brewiarzu Iter Fidei, a niedziele i święta znajdziesz w kalendarzu liturgicznym.

Jak czytać List do Filipian?

To najłatwiejszy z wielkich listów św. Pawła: czyta się go w kwadrans i można go odczytywać codziennie przez tydzień. Przeczytaj najpierw 16 rozdział Dziejów Apostolskich, żeby poznać adresatów. Naucz się na pamięć hymnu z rozdziału 2, by odmawiać go przed krzyżem, i fragmentu o radości z rozdziału 4, by wracać do niego w niepokoju. Jako komentarz weź homilie św. Jana Chryzostoma i komentarz św. Tomasza z Akwinu. Cały list, werset po wersecie, z łaciną obok, przeczytasz też w aplikacji Biblia katolicka.

Często zadawane pytania

Kto napisał List do Filipian?

Św. Paweł, który wymienia się w pierwszym wersecie razem z Tymoteuszem i mówi w pierwszej osobie o swoim uwięzieniu. Św. Polikarp, pisząc do tego samego Kościoła na początku II wieku, przypomina, że Paweł do niego pisał, a cała tradycja przypisuje mu ten list.

Gdzie Paweł napisał List do Filipian?

W więzieniu, według tradycji w Rzymie, około 61-63 roku, w czasie pierwszego uwięzienia, którym kończą się Dzieje Apostolskie. Niektórzy nowożytni egzegeci proponują uwięzienie w Efezie, około 55 roku. W każdym razie Paweł pisze w kajdanach: to jeden z listów więziennych.

Czy św. Polikarp napisał List do Filipian?

Św. Polikarp ze Smyrny napisał na początku II wieku własny list do Filipian, który nie należy do Biblii. List do Filipian z Nowego Testamentu jest listem św. Pawła.

Do kogo jest skierowany List do Filipian?

Do chrześcijan z Filippi, kolonii rzymskiej w Macedonii, pierwszego Kościoła założonego przez Pawła w Europie, około 50 roku. Kierowali nim biskupi i diakoni, a wspólnota zawsze wspierała Apostoła.

O czym jest List do Filipian w skrócie?

O radości w Panu, także pośród prób, i o jedności w pokorze, na wzór Chrystusa, który uniżył się aż do śmierci krzyżowej, zanim został wywyższony. Paweł mówi też o biegu ku niebu, naszej prawdziwej ojczyźnie, i dziękuje za pomoc przysłaną mu do więzienia.

Co znaczy Flp 4,13?

Paweł powiedział przed chwilą, że umie żyć i w obfitości, i w niedostatku: może wszystko znieść nie własnymi siłami, lecz łaską Chrystusa, który go umacnia. U ks. Wujka: „Wszystko mogę w tym, który mię umacnia”.

Ile rozdziałów ma List do Filipian?

Cztery, a w Wulgacie i u ks. Wujka 104 wersety.