List św. Pawła do Efezjan

W innych listach św. Paweł odpowiada na kryzysy; w tym kontempluje. Więzień, ogarnia spojrzeniem zamysł Boga od jego odwiecznego początku aż do wypełnienia i opiewa go w błogosławieństwie, które otwiera list: „Błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, który nas ubłogosławił wszelakim błogosławieństwem duchowym w niebie w Chrystusie” (Ef 1,3). List do Efezjan jest listem o Kościele: ciele Chrystusa, świątyni Boga, oblubienicy bez zmazy i zmarszczki, domu, w którym dawni poganie stali się „współobywatelami świętych i domownikami Boga” (Ef 2,19). Św. Jan Chryzostom mówił, że jest pełen wzniosłych myśli i nauk. Trzy pierwsze rozdziały są naukowe, trzy ostatnie wyprowadzają z nich sposób życia: w rodzinie, w pracy i w walce duchowej.

Kto napisał List do Efezjan?

„Paweł, z woli bożej apostoł Jezusa Chrystusa wszystkim świętym, którzy są w Efezie i wiernym w Chrystusie Jezusie” (Ef 1,1). Autor przedstawia się jeszcze raz w środku listu: „Dlatego ja Paweł, więzień Chrystusa Jezusa, za was pogan” (Ef 3,1). Św. Ignacy Antiocheński, pisząc do Efezjan na początku II wieku, przypomina im Pawła; św. Polikarp w liście do Filipian przytacza jako Pismo słowa z Ef 4,26; św. Ireneusz, Klemens Aleksandryjski i Tertulian cytują list pod imieniem Apostoła. Tradycja jest jednomyślna.

Nie należy mylić tego listu z Listem do Efezjan św. Ignacego Antiocheńskiego: to dwa różne pisma, skierowane do tego samego Kościoła w odstępie mniej więcej pół wieku, a tylko list św. Pawła należy do Pisma Świętego.

Wielu nowożytnych egzegetów przypisuje list uczniowi Pawła, piszącemu po jego śmierci, z powodu szerokiego stylu, własnego słownictwa i bliskiego pokrewieństwa z Listem do Kolosan. Te argumenty niczego nie rozstrzygają: ten sam autor zmienia styl, gdy przechodzi od polemiki do kontemplacji, a podobieństwo z Listem do Kolosan dobrze tłumaczą dwa listy napisane w tym samym czasie i powierzone temu samemu posłańcowi.

Kiedy i gdzie powstał List do Efezjan?

Paweł pisze w kajdanach: nazywa siebie „więzień w Panu” (Ef 4,1) i posłem Ewangelii, który „poselstwo sprawuję w łańcuchu” (Ef 6,20). Tradycja umieszcza to uwięzienie w Rzymie, około 61-63 roku, w czasie dwóch lat aresztu domowego, którymi kończą się Dzieje Apostolskie: „Paweł zaś mieszkał przez całe dwa lata w najętym przez siebie domu” (Dz 28,30). To jeden z czterech listów więziennych, obok Listu do Filipian, Listu do Kolosan i krótkiego Listu do Filemona. List zanosi „Tychikus, najmilszy brat i wierny sługa w Panu” (Ef 6,21), ten sam, który niesie List do Kolosan. Niektórzy nowożytni proponowali uwięzienie w Cezarei albo w Efezie; tradycja pozostaje przy Rzymie.

Do kogo napisany jest List do Efezjan?

Efez był wielkim miastem rzymskiej prowincji Azji, ruchliwym portem i ośrodkiem kultu Artemidy (Diany), której świątynia należała do siedmiu cudów świata. Paweł przebywał tam blisko trzy lata w czasie trzeciej podróży; Dzieje mówią, że nauczał tak długo, „że wszyscy, którzy mieszkali w Azji, słyszeli słowo Pańskie, żydzi i poganie” (Dz 19,10). Później żył tam według tradycji św. Jan, a sobór efeski w 431 roku ogłosił tam Maryję Bożą Rodzicielką.

Jeden szczegół tekstu budzi dyskusję: słów „w Efezie” brak w kilku najstarszych rękopisach greckich, o czym wiedział już św. Bazyli, a list nie zawiera osobistych pozdrowień ani wspomnień z długiego pobytu Pawła. Marcjon nazywał go nawet listem do Laodycejczyków. Wielu sądzi więc, że był to list okólny do Kościołów Azji, których stolicą był Efez; mógłby to być list „do Laodycenów”, o którym mówi List do Kolosan. Wulgata ma Ephesi, a Kościół zawsze przyjmował list pod tym tytułem.

Adresaci to przede wszystkim dawni poganie: „byliście w owym czasie bez Chrystusa, oddaleni od obcowania z Izraelem i obcy testamentom obietnicy, nie mający nadziei i bez Boga na tym świecie” (Ef 2,12). Paweł chce, by zrozumieli wielkość swego powołania, bo „poganie są współdziedzicami i współczłonkami i współuczestnikami obietnicy jego w Chrystusie Jezusie” (Ef 3,6), i by nie byli „unoszeni od każdego podmuchu nauki” (Ef 4,14).

O czym jest List do Efezjan? Streszczenie

Szkoła i parafia czytają zwykle Biblię Tysiąclecia; w Liście do Efezjan podział na rozdziały i numeracja wersetów są w niej takie same jak u ks. Wujka, więc «Ef 5,21-33» czy «Ef 6,12» to w obu wydaniach te same wiersze.

Odwieczny zamysł Boga (rozdział 1)

Rozdział 1 rozwija plan Ojca. Bóg „nas wybrał w nim przed założeniem świata, abyśmy byli świętymi i niepokalanymi przed oczyma jego w miłości” (Ef 1,4); „przeznaczył dla siebie na przybranych synów przez Jezusa Chrystusa” (Ef 1,5); w Synu „mamy odkupienie przez krew jego, odpuszczenie grzechów” (Ef 1,7). Jego zamysłem jest, „żeby w zarządzonej pełności czasów odnowić wszystko w Chrystusie, co jest na niebie i co na ziemi” (Ef 1,10). Wierzący zostali „naznaczeni pieczęcią Ducha Świętego obiecanego” (Ef 1,13), zadatkiem dziedzictwa. Paweł modli się, by otworzyły się „oświecone oczy serca” (Ef 1,18) na moc okazaną w Zmartwychwstaniu Chrystusa, wywyższonego ponad wszelką zwierzchność; Bóg „jego ustanowił głową nad całym kościołem, który jest ciałem jego” (Ef 1,22-23). Wersety 3-14 tworzą w grece jedno długie zdanie.

Zbawieni z łaski, zjednoczeni w Chrystusie (rozdział 2)

Byliśmy umarli przez grzechy, „z natury synami gniewu” (Ef 2,3); „Lecz Bóg, który jest bogaty w miłosierdzie, dla zbytniej miłości swojej, którą nas umiłował” (Ef 2,4), ożywił nas w Chrystusie. Często szukane wersety «Ef 2,8-10» mówią: „Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę i to nie z was, bo jest darem bożym; nie z uczynków, aby się nikt nie chlubił. Jego bowiem dziełem jesteśmy, stworzeni w Chrystusie Jezusie dla dobrych uczynków, które Bóg przygotował, abyśmy je wypełniali” (Ef 2,8-10). Chrystus „jest naszym pokojem”: zburzył mur dzielący Żydów i pogan (Ef 2,14) i „pojednał obydwu w jednym ciele z Bogiem przez krzyż” (Ef 2,16). Kościół to budowla „na fundamencie apostołów i proroków, gdzie głównym kamieniem węgielnym sam Jezus Chrystus” (Ef 2,20).

Tajemnica objawiona Pawłowi (rozdział 3)

„Mnie ze wszystkich świętych najmniejszemu dana jest ta łaska, żebym głosił poganom niedościgłe bogactwa Chrystusowe” (Ef 3,8) i odsłonił tajemnicę ukrytą od wieków: przez Kościół nawet moce niebieskie poznają „wieloraka mądrość boża” (Ef 3,10). Paweł zgina kolana przed Ojcem, „z którego bierze nazwę wszelkie ojcostwo na niebie i na ziemi” (Ef 3,15), i prosi, by wierni, „wkorzenieni i ugruntowani w miłości, zdołali pojąć z wszystkimi świętymi, jaka jest szerokość i długość i wysokość i głębokość” (Ef 3,18), i poznali „miłość Chrystusową, przewyższającą wiedzę” (Ef 3,19). Św. Augustyn widział w tych czterech wymiarach obraz Krzyża. To lekcja święta Najświętszego Serca Pana Jezusa. Pierwsza część kończy się doksologią na cześć Tego, „który może wszystko uczynić daleko obficiej, niż prosimy albo rozumiemy” (Ef 3,20).

Jedność ciała i nowy człowiek (rozdział 4)

Z tajemnicy wynika moralność. Paweł zaklina wiernych, by starali się „troskliwie o zachowanie jedności ducha w spójni pokoju” (Ef 4,3), bo jest „Jedno ciało i jeden duch” (Ef 4,4), „Jeden Pan, jedna wiara, jeden chrzest” (Ef 4,5). Chrystus wstępujący do nieba, według psalmu 68 (67 w Wulgacie), „dał dary ludziom” (Ef 4,8): „jednych wprawdzie jako apostołów, niektórych zaś jako proroków, innych znów jako ewangelistów, a innych jako pasterzy i nauczycieli” (Ef 4,11), dla budowania Jego ciała, „aż wszyscy zejdziemy się w jedności wiary” (Ef 4,13).

Trzeba więc złożyć starego człowieka i obleć się „w nowego człowieka, który stworzony jest według Boga w sprawiedliwości i świętości prawdy” (Ef 4,24): mówić prawdę, pracować, by mieć czym dzielić się z potrzebującym, nie żywić gniewu, bo „słońce niech nie zachodzi na rozgniewanie wasze” (Ef 4,26), i przebaczać, „jak i Bóg wam odpuścił w Chrystusie” (Ef 4,32).

Synowie światłości; Chrystus i Kościół (rozdział 5)

„Bądźcie więc naśladowcami Boga, jak synowie najmilsi” (Ef 5,1). Nieczystość i chciwość wykluczają z królestwa (Ef 5,5). „Kiedyś bowiem byliście ciemnością, lecz teraz światłością w Panu, postępujcie jak synowie światłości” (Ef 5,8). Brzmi tu urywek pieśni chrzcielnej: „Wstań, który śpisz, i powstań z martwych, a oświeci cię Chrystus” (Ef 5,14). Paweł wzywa, by wykupywać czas, „bo dni są złe” (Ef 5,16), i śpiewać „w psalmach i w hymnach i w pieśniach duchownych” (Ef 5,19), a potem mówi o małżeństwie, na obraz Chrystusa i Kościoła (zob. niżej).

Rodzina i zbroja Boża (rozdział 6)

Rozdział 6 dopełnia obowiązki domu: dzieci i rodzice, według czwartego przykazania, „to jest pierwsze przykazanie z obietnicą” (Ef 6,2); słudzy i panowie, którzy mają tego samego Pana w niebie (Ef 6,9). Przychodzi wreszcie wielka stronica o walce duchowej: „Obleczcie się w zbroję bożą, abyście się mogli ostać wobec zasadzek diabelskich” (Ef 6,11).

Plan Listu do Efezjan

1. Pozdrowienie i hymn błogosławieństwa: wybrani, odkupieni, opieczętowani Duchem (1,1-14).
2. Modlitwa o poznanie; Chrystus głową Kościoła (1,15-23).
3. Z martwych do życia: zbawieni z łaski przez wiarę (2,1-10).
4. Żydzi i poganie jednym ciałem; Kościół świątynią (2,11-22).
5. Tajemnica powierzona Pawłowi; modlitwa za Efezjan i doksologia (3,1-21).
6. Jedność ciała i różnorodność darów (4,1-16).
7. Stary i nowy człowiek; nowe obyczaje (4,17-5,20).
8. Małżeństwo: Chrystus i Kościół (5,21-33).
9. Dzieci i rodzice, słudzy i panowie (6,1-9).
10. Zbroja Boża i modlitwa (6,10-20).
11. Tychikus i pozdrowienie końcowe (6,21-24).

Ef 5,21-33: «tajemnica wielka», małżeństwo

Fragment zaczyna się od wzajemnej uległości: „jedni drugim będąc ulegli w bojaźni Chrystusowej” (Ef 5,21). Potem: „Mężowie, miłujcie żony wasze, jak i Chrystus umiłował kościół i wydał samego siebie za niego, aby go uświęcić, oczyściwszy go obmyciem wody w słowie życia” (Ef 5,25-26), by przysposobić sobie Kościół „nie mający zmazy ani zmarszczki” (Ef 5,27). Apostoł przytacza słowo Księgi Rodzaju o mężczyźnie i kobiecie, którzy „będą dwoje w jednym ciele”, i dodaje: „Jest to wielka tajemnica, a ja mówię w Chrystusie i w kościele” (Ef 5,32).

Wulgata ma tu sacramentum hoc magnum est; polski tekst ks. Wujka w rewizji z 1962 roku oddaje to słowem „tajemnica”. Sobór Trydencki (sesja XXIV, 1563) naucza, że Chrystus przez swoją Mękę wysłużył łaskę, która doskonali naturalną miłość małżonków i uświęca ich związek, i że Apostoł daje to do zrozumienia właśnie w tym miejscu. Małżeństwo chrześcijańskie jest więc jednym z siedmiu sakramentów, znakiem zjednoczenia Chrystusa z Kościołem, a przez to jednym i nierozerwalnym jak to zjednoczenie; mówi o tym artykuł Sakrament małżeństwa. Uległość, o którą prosi się żonę, nie jest niewolą: wpisuje się we wzajemną uległość z wersetu 21, a od męża żąda się miłości aż do oddania życia.

Ef 6,10-18: zbroja Boża i walka duchowa

Werset szukany jako «Ef 6,12» mówi, z kim walczy chrześcijanin: „Albowiem toczymy bój nie przeciw ciału i krwi, ale przeciwko książętom i władzom, przeciwko rządcom świata tych ciemności, przeciwko duchom nikczemnym na niebie” (Ef 6,12). Paweł, pilnowany przez rzymskiego żołnierza, opisuje kawałek po kawałku jego uzbrojenie, sięgając po obrazy z 59 rozdziału Izajasza: biodra przepasane prawdą i pancerz sprawiedliwości (Ef 6,14), nogi obute w gotowość Ewangelii pokoju (Ef 6,15), „tarczę wiary, którą moglibyście zgasić wszystkie strzały ogniste najniegodziwszego” (Ef 6,16), przyłbicę zbawienia i „miecz ducha (którym jest słowo boże)” (Ef 6,17).

Dodaje broń, która daje siłę wszystkim innym, modlitwę: „w każdej modlitwie i prośbie modląc się na każdy czas w duchu i w nim czuwając” (Ef 6,18), za wszystkich świętych i za samego Apostoła. Tradycja duchowa uczyniła z tej stronicy kartę walki z szatanem, którą Kościół powierza też modlitwie do św. Michała Archanioła; to lekcja XXI niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Kościół, ciało i pełnia Chrystusa. W żadnym innym miejscu nauka o Kościele nie wznosi się wyżej: jest on ciałem, którego głową jest Chrystus, „pełnością tego, który się dopełnia przez wszystko we wszystkich” (Ef 1,23), świątynią, która rośnie (Ef 2,21), oblubienicą uświęconą przez chrzest. Jest jeden, z jedną wiarą i jednym chrztem, i apostolski, zbudowany na fundamencie apostołów. Pius XII oparł się szeroko na tym liście w encyklice Mystici Corporis (1943).

Łaska i uczynki. Zbawienie jest darem darmo danym, przyjmowanym przez wiarę, i stwarza człowieka do dobrych uczynków: wersety 2,8-10 trzymają razem to, co spory często rozdzielały.

Odnowić wszystko w Chrystusie. Werset 1,10 brzmi w Wulgacie instaurare omnia in Christo. Św. Pius X uczynił z tych słów hasło swojego pontyfikatu w pierwszej encyklice, E supremi apostolatus (1903).

Pieczęć Ducha. „I nie zasmucajcie Ducha Świętego Bożego, w którym naznaczeni jesteście pieczęcią na dzień odkupienia” (Ef 4,30). Ojcowie widzieli w tym niezatarte znamię chrztu i bierzmowania.

Aniołowie. Wymieniając zwierzchności, władze, moce i panowania (Ef 1,21), Paweł nazywa cztery chóry anielskie. Św. Grzegorz Wielki, w homilii czytanej w Brewiarzu 29 września, dodaje do nich trony z Listu do Kolosan i liczy w ten sposób dziewięć chórów anielskich.

Najważniejsze wersety Listu do Efezjan

• „abyśmy byli na uwielbienie chwały jego” (Ef 1,12).
• „i wskrzesił nas wespół i wespół posadził na niebie w Chrystusie Jezusie” (Ef 2,6).
• „wy, którzy kiedyś byliście dalekimi, staliście się bliskimi we krwi Chrystusa” (Ef 2,13).
• „aby Chrystus mieszkał w sercach waszych przez wiarę” (Ef 3,17).
• „czyniąc prawdę w miłości, żebyśmy rośli we wszystkim w nim, który jest głową, Chrystus” (Ef 4,15).
• „Ale bądźcie łaskawi jedni względem drugich, miłosierni, odpuszczający jeden drugiemu” (Ef 4,32).
• „Dzieci, bądźcie posłuszne rodzicom waszym w Panu, bo to jest słuszne” (Ef 6,1).

List do Efezjan w kanonie i w liturgii

List nosi tę samą nazwę i ma sześć rozdziałów we wszystkich Bibliach. Nigdy nie był kwestionowany: synody w Hipponie (393) i w Kartaginie (397), potem Sobór Florencki i Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) zaliczają go do czternastu listów św. Pawła, po Liście do Galatów. W Wulgacie i u ks. Wujka ma 155 wersetów; najdłuższy jest rozdział 5, z 33 wersetami.

Mszał z 1962 roku bierze z niego lekcję III niedzieli Wielkiego Postu (Ef 5,1-9), Wigilii Wniebowstąpienia i święta Apostołów Szymona i Judy 28 października (Ef 4,7-13), św. Tomasza Apostoła 21 grudnia (Ef 2,19-22), święta Najświętszego Serca Pana Jezusa (Ef 3,8-12.14-19) i św. Małgorzaty Marii Alacoque 17 października (Ef 3,8-9.14-19), a także pięciu niedziel po Zesłaniu Ducha Świętego: XVI (Ef 3,13-21), XVII (Ef 4,1-6), XIX (Ef 4,23-28), XX (Ef 5,15-21) i XXI (Ef 6,10-17).

W Brewiarzu czytania pierwszego nokturnu Jutrzni biorą go od środy do soboty III tygodnia po Objawieniu Pańskim, gdy kalendarz zachowuje ten tydzień. Słowa z Ef 2,19-20, „już nie jesteście gośćmi i przychodniami”, są krótkim czytaniem (capitulum) Laudesów we wspólnym oficjum Apostołów. Oficjum dnia możesz odmawiać w Brewiarzu Iter Fidei, a niedziele i święta znajdziesz w kalendarzu liturgicznym.

Jak czytać List do Efezjan?

Czytaj go powoli, a rozdział 3 na kolanach: to modlitwa nie mniej niż list. Czytaj go razem z Listem do Kolosan, jego bratem, napisanym w tym samym czasie. Rozdział 5 jest dla narzeczonych i małżonków, rozdział 6 na godziny walki wewnętrznej. Klasycznymi przewodnikami są komentarz św. Hieronima, dwadzieścia cztery homilie św. Jana Chryzostoma i komentarz św. Tomasza z Akwinu. Cały list, werset po wersecie, z łaciną obok, przeczytasz też w aplikacji Biblia katolicka.

Często zadawane pytania

Kto napisał List do Efezjan?

Św. Paweł, który wymienia się w pierwszym wersecie i przedstawia jako więzień Chrystusa. Przypisują mu go św. Ignacy Antiocheński, św. Ireneusz i cała tradycja. Wielu nowożytnych egzegetów myśli o uczniu Apostoła, ale ich racje nie przeważają tego stałego świadectwa.

Kiedy i gdzie powstał List do Efezjan?

Około 61-63 roku, w czasie pierwszego uwięzienia św. Pawła w Rzymie, w tym samym czasie co List do Kolosan i List do Filemona. Paweł mieszkał wtedy pod strażą żołnierza w wynajętym domu i czekał na proces.

Do kogo jest skierowany List do Efezjan?

Do chrześcijan Efezu, wielkiego miasta rzymskiej prowincji Azji, w większości nawróconych pogan. Ponieważ słów „w Efezie” brak w kilku starożytnych rękopisach, wielu sądzi, że był to zarazem list okólny do innych Kościołów Azji.

O czym jest List do Efezjan w skrócie?

Wykłada odwieczny zamysł Boga, by wszystko odnowić w Chrystusie, i tajemnicę Kościoła, Jego ciała i oblubienicy, w którym Żydzi i poganie są jednym. Wyprowadza z tego moralność: jedność, prawdę, czystość, małżeństwo chrześcijańskie, życie rodzinne i walkę duchową w zbroi Bożej.

Co znaczy Ef 5,32, «tajemnica wielka»?

Św. Paweł mówi, że zjednoczenie mężczyzny i kobiety w jednym ciele jest obrazem zjednoczenia Chrystusa z Kościołem. Wulgata ma sacramentum, a Sobór Trydencki widzi w tym miejscu wskazanie, że małżeństwo chrześcijańskie jest sakramentem, który daje łaskę miłowania tak, jak Chrystus miłuje Kościół.

Co oznacza Ef 6,12?

Że prawdziwym przeciwnikiem chrześcijanina nie są ludzie, bo bój toczy się „nie przeciw ciału i krwi”, lecz przeciw upadłym duchom, które Paweł nazywa książętami, władzami i rządcami świata ciemności. Dlatego walczy się bronią duchową: prawdą, sprawiedliwością, wiarą, słowem Bożym i nieustanną modlitwą.

Ile rozdziałów ma List do Efezjan?

Sześć, a w Wulgacie i u ks. Wujka 155 wersetów. Rozdziały 1-3 są naukowe, rozdziały 4-6 moralne.