List św. Pawła do Galatów

Żaden list św. Pawła nie zaczyna się tak gwałtownie. Nie ma w nim dziękczynienia ani pochwały wspólnoty, jest od razu zdumienie: „Dziwię się, że tak prędko od tego, który was powołał do łaski Chrystusowej, przenosicie się do innej ewangelii” (Ga 1,6). Po odejściu Apostoła przyszli do Galatów kaznodzieje, którzy uczyli, że aby być pełnoprawnym chrześcijaninem, trzeba przyjąć obrzezanie i zachowywać Prawo Mojżeszowe. Dla Pawła znaczyło to odwrócić Ewangelię: „Jeśli bowiem przez Zakon sprawiedliwość, zatem Chrystus na próżno umarł” (Ga 2,21). W sześciu rozdziałach broni swojego apostolstwa, pokazuje w Abrahamie ojca wierzących, przedstawia Prawo jako wychowawcę prowadzącego do Chrystusa i opisuje wolność dzieci Bożych, która nie jest swawolą, lecz miłością. Te same myśli powrócą, spokojniej i szerzej, w Liście do Rzymian.

Kto napisał List do Galatów?

Autor przedstawia się w pierwszym wersecie, od razu podkreślając to, na czym najbardziej mu zależy: „Paweł, apostoł nie od ludzi, ani przez człowieka, ale przez Jezusa Chrystusa i Boga Ojca, który go wzbudził z martwych” (Ga 1,1). Dwa pierwsze rozdziały to jego własne wspomnienia: gorliwość faryzeusza, prześladowanie Kościoła, powołanie, pierwsze spotkania z apostołami. Na końcu bierze pióro od sekretarza i pisze sam: „Patrzcie, jakimi literami napisałem do was moją ręką” (Ga 6,11).

Tradycja jest jednomyślna. Św. Polikarp powtarza jego wyrażenia, św. Ireneusz cytuje go pod imieniem Pawła, a nawet Marcjon w II wieku stawiał go na czele swojego zbioru listów Apostoła. Autentyczności Listu do Galatów nie podważyła poważnie nawet najbardziej radykalna krytyka nowożytna. Kto szuka hasła «1 List do Galatów», niech wie, że takiego nie ma: Paweł napisał do Galatów jeden list. O jego nawróceniu pod Damaszkiem opowiada artykuł Nawrócenie św. Pawła.

Do kogo napisany jest List do Galatów?

List jest skierowany do „kościołom Galacji” (Ga 1,2), a więc do kilku wspólnot jednej krainy. Galaci byli potomkami plemion celtyckich, krewnymi Galów, którzy w III wieku przed Chrystusem przeszli do Azji Mniejszej i osiedli w środku dzisiejszej Turcji, wokół Ancyry, obecnej Ankary. Św. Hieronim, który przebywał w Trewirze, zauważa w komentarzu do tego listu, że za jego czasów Galaci mówili jeszcze językiem podobnym do mowy Trewirów.

W czasach Pawła rzymska prowincja Galacji sięgała jednak dalej na południe, obejmując Likaonię i Pizydię z miastami Antiochią Pizydyjską, Ikonium, Listrą i Derbe, ewangelizowanymi w pierwszej podróży misyjnej (Dz 14,6). Stąd dwa zdania o adresatach. Według starszego, za którym szli Ojcowie, chodzi o właściwych Galatów z północy, których Paweł odwiedził w drugiej i trzeciej podróży, gdy „przeszli Frygię i krainę Galacji” (Dz 16,6). Według drugiego, dziś szeroko przyjmowanego przez egzegetów, chodzi o Kościoły południa prowincji. Sam Paweł przypomina, że pierwszy raz głosił im Ewangelię „w słabości ciała” (Ga 4,13), zatrzymany chorobą, a oni przyjęli go „jak anioła bożego, jak Chrystusa Jezusa” (Ga 4,14). Wspólnoty składały się głównie z nawróconych pogan.

Kiedy powstał List do Galatów?

Data zależy od odpowiedzi na poprzednie pytanie. Jeśli adresatami są Galaci z północy, list powstał w czasie trzeciej podróży, w Efezie albo w Macedonii, około 54-57 roku, niedługo przed Listem do Rzymian, z którym jest tak blisko spokrewniony. Jeśli są nimi Kościoły południa, mógł powstać wcześniej, około 49 roku, nawet przed soborem jerozolimskim. Zdziwienie Pawła, że Galaci odwrócili się „tak prędko”, każe myśleć, że nie rozstał się z nimi dawno. Tekst nie podaje miejsca napisania; Efez jest hipotezą najczęstszą.

O czym jest List do Galatów? Streszczenie

List ma trzy części po dwa rozdziały: osobistą, w której Paweł broni swojego apostolstwa; naukową, o wierze i Prawie; moralną, o wolności i życiu według Ducha. Szkoła i parafia czytają zwykle Biblię Tysiąclecia; podział na rozdziały jest w niej taki sam, z jedną różnicą na granicy rozdziałów 4 i 5: zdanie znane w nowszym brzmieniu Ku wolności wyswobodził nas Chrystus, w Biblii Tysiąclecia Ga 5,1, w Wulgacie i u ks. Wujka zamyka rozdział 4 (Ga 4,31).

Ewangelia Pawła i jego powaga (rozdziały 1-2)

Przeciwnicy przedstawiali Pawła jako apostoła drugiej kategorii, który przejął naukę od Dwunastu i ją wypaczył. On odpowiada najpierw z całą surowością: „Ale choćbyśmy my, albo anioł z nieba głosił wam ponad to, cośmy wam głosili, niech będzie przeklęty” (Ga 1,8). Potem opowiada, jak otrzymał Ewangelię: „ja ani jej nie otrzymałem, ani się nie nauczyłem od człowieka, ale przez objawienie Jezusa Chrystusa” (Ga 1,12).

Wspomina czasy, gdy był „gorliwszym miłośnikiem podań moich ojczystych” (Ga 1,14), powołanie, pobyt w Arabii i pierwszą wizytę w Jerozolimie: „Potem po trzech latach poszedłem do Jerozolimy zobaczyć Piotra i pozostałem u niego piętnaście dni” (Ga 1,18). Czternaście lat później wraca tam z Barnabą i Tytusem, przedkłada swoją Ewangelię, a „Jakub i Kefas i Jan, którzy uważani byli za filary, podali mnie i Barnabie prawicę jak towarzyszom” (Ga 2,9). To najpewniej spotkanie opisane w 15 rozdziale Dziejów Apostolskich.

Następuje zajście w Antiochii: „Gdy zaś Kefas przyszedł do Antiochii, wręcz mu się sprzeciwiłem, gdyż był wart nagany” (Ga 2,11). Piotr, który jadał z nawróconymi poganami, wycofał się, gdy przybyli chrześcijanie z Jerozolimy, „bojąc się tych, co byli z obrzezania” (Ga 2,12), i pociągnął za sobą nawet Barnabę. Paweł zamyka tę opowieść sercem swojej Ewangelii: „człowiek nie bywa usprawiedliwiony z uczynków Zakonu, lecz przez wiarę Jezusa Chrystusa” (Ga 2,16), i jednym z najpiękniejszych zdań Pisma, szukanym jako «Ga 2,20»: „Lecz żyję już nie ja, ale żyje we mnie Chrystus. To zaś że teraz żyję w ciele, żyję w wierze Syna Bożego, który mię umiłował i wydał samego siebie za mnie” (Ga 2,20).

Wiara, Prawo i obietnica (rozdziały 3-4)

„O nierozumni Galaci, któż was omamił” (Ga 3,1), pyta Apostoł, skoro otrzymali Ducha przez wiarę, a nie przez uczynki Prawa? Abraham „uwierzył Bogu i poczytano mu ku sprawiedliwości” (Ga 3,6), a obietnica, którą otrzymał, dotyczyła jego potomstwa, „którym jest Chrystus” (Ga 3,16). Prawo, dane czterysta trzydzieści lat później, nie może unieważnić obietnicy (Ga 3,17). Ono przeklina tego, kto nie zachowuje go w całości; ale „Chrystus nas wykupił od przekleństwa Zakonu, stawszy się za nas przekleństwem” (Ga 3,13), według słowa Księgi Powtórzonego Prawa o zawieszonym na drzewie.

Prawo było więc wychowawcą, jak niewolnik, który odprowadzał dziecko do szkoły: „Tak więc Zakon był wychowawcą naszym w Chrystusie, abyśmy z wiary byli usprawiedliwieni” (Ga 3,24). Teraz, przez wiarę i chrzest, „którzy tylko jesteście ochrzczeni w Chrystusie, oblekliście się w Chrystusa” (Ga 3,27), i nie ma już podziałów narodu, stanu ani płci: „Albowiem wy wszyscy jedno jesteście w Chrystusie Jezusie” (Ga 3,28).

Rozdział 4 porównuje ludzkość przed Chrystusem do dziedzica, który jako dziecko jest „pod opiekunami i rządcami” (Ga 4,2). Potem: „Skoro jednak przyszła pełność czasu, zesłał Bóg Syna swego uczynionego z niewiasty, uczynionego pod Zakonem” (Ga 4,4), „żebyśmy dostąpili przybrania za synów” (Ga 4,5). Paweł błaga Galatów z czułością matki: „Dziatki moje, które znowu bolejąc rodzę, ażby Chrystus był w was ukształtowany” (Ga 4,19). Rozdział kończy się alegorią dwóch synów Abrahama, Izmaela, syna niewolnicy Agar, i Izaaka, syna Sary, wolnej (Rdz 21): to dwa testamenty, jeden rodzący w niewolę, drugi wolny, bo „To zaś co w górze jest Jeruzalem, wolne jest i ono jest matką naszą” (Ga 4,26). Ostatnie zdanie rozdziału brzmi: „A tą wolnością wyzwolił nas Chrystus” (Ga 4,31).

Wolność, Duch i Krzyż (rozdziały 5-6)

„Trwajcież i nie chciejcie znowu być pod jarzmem niewoli” (Ga 5,1). Przyjąć obrzezanie jako konieczne do zbawienia znaczyłoby odłączyć się od Chrystusa (Ga 5,4): „w Chrystusie Jezusie nie znaczy nic ani obrzezanie, ani odrzezek, ale wiara, która przez miłość działa” (Ga 5,6). Wolność nie jest jednak pretekstem dla ciała: „Wy bowiem do wolności jesteście wezwani, bracia, bylebyście wolności nie obracali na podnietę ciału, ale przez miłość Ducha służcie jedni drugim” (Ga 5,13), bo całe Prawo streszcza się w przykazaniu „Będziesz miłował bliźniego swego jak samego siebie” (Ga 5,14), danym już w Księdze Kapłańskiej.

Paweł przeciwstawia wtedy ciało i ducha. Werset szukany jako «Ga 5,16» brzmi: „Według ducha postępujcie i pożądliwości ciała nie będziecie wypełniać” (Ga 5,16), bo „Ciało bowiem pożąda przeciwko duchowi, duch zaś przeciw ciału” (Ga 5,17). Wylicza uczynki ciała, od nierządu po pijaństwo, o których mówi, że „ci, co takie rzeczy czynią, królestwa bożego nie dostąpią” (Ga 5,21), a potem owoce Ducha, omówione niżej. „Ci zaś, co są Chrystusowi, ciało swoje ukrzyżowali z wadami i pożądliwościami” (Ga 5,24).

Rozdział 6 daje rady życia braterskiego: upadłego poprawiać „w duchu łagodności” (Ga 6,1); „Jeden drugiego brzemiona noście i tak wypełnicie prawo Chrystusowe” (Ga 6,2); nie ustawać w czynieniu dobrze (Ga 6,9). Kończy się Krzyżem: „Ja zaś, nie daj Boże, abym się miał chlubić jak tylko w krzyżu Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez którego świat jest mi ukrzyżowany a ja światu” (Ga 6,14), i podpisem krwi: „ja znamiona Pana Jezusa noszę na moim ciele” (Ga 6,17).

Plan Listu do Galatów

1. Pozdrowienie i zdumienie: nie ma innej Ewangelii (1,1-10).
2. Ewangelia Pawła pochodzi z objawienia: jego powołanie i pierwsze lata (1,11-24).
3. Sobór w Jerozolimie: apostołowie uznają jego misję wśród pogan (2,1-10).
4. Zajście z Piotrem w Antiochii; usprawiedliwienie z wiary (2,11-21).
5. Galaci otrzymali Ducha z wiary; przykład Abrahama (3,1-14).
6. Obietnica i Prawo; Prawo jako wychowawca (3,15-29).
7. Synowie, a nie niewolnicy; troska Pawła o Galatów (4,1-20).
8. Alegoria Agar i Sary (4,21-31).
9. Wolność chrześcijańska; wiara działająca przez miłość (5,1-15).
10. Ciało i Duch: uczynki ciała i owoce Ducha (5,16-26).
11. Rady braterskie, chluba w krzyżu i własnoręczne zakończenie (6,1-18).

Owoce Ducha Świętego (Ga 5,22-23)

„Owocem zaś Ducha jest: miłość, wesele, pokój, cierpliwość, dobrotliwość, dobroć, nieskwapliwość” (Ga 5,22), „cichość, wiara, skromność, wstrzemięźliwość, czystość. Przeciwko takim nie ma Zakonu” (Ga 5,23).

Tekst grecki wymienia dziewięć owoców; Wulgata, za nią ks. Wujek i cała tradycja łacińska, liczy ich dwanaście, dodając nieskwapliwość (łac. longanimitas, wielkoduszną cierpliwość), skromność i czystość. Dlatego katechizmy katolickie uczą o dwunastu owocach Ducha Świętego, obok siedmiu darów. Św. Tomasz z Akwinu wyjaśnia, że owoce to czyny cnotliwe, w których dusza znajduje radość, tak jak smakuje się dojrzały owoc: co dary Ducha każą wykiełkować, to owoce pozwalają zakosztować. Miłość stoi na pierwszym miejscu, jako korzeń wszystkich pozostałych. Więcej o każdym z nich mówi artykuł Owoce Ducha Świętego, a modlić się o nie możesz modlitwą do Ducha Świętego. Jako rachunek sumienia warto czytać obok przeciwną listę uczynków ciała z wersetów 19-21.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Wiara i uczynki. W XVI wieku List do Galatów stał się ulubioną bronią Marcina Lutra, który kochał go nade wszystko i wydał do niego obszerny komentarz. Ale „uczynki Zakonu”, które Paweł odrzuca, to przepisy Prawa Mojżeszowego, z obrzezaniem na czele, przedstawiane jako warunek zbawienia. Paweł nie przeciwstawia wiary miłości: wiara, która usprawiedliwia, to „wiara, która przez miłość działa”. Sobór Trydencki przytacza właśnie ten werset, gdy naucza, że wiara bez nadziei i miłości nie jednoczy doskonale z Chrystusem (sesja VI, 1547, rozdział 7); zob. też artykuł o łasce uświęcającej.

Zajście w Antiochii i powaga Piotra. Napomnienie Piotra stało się tematem słynnej wymiany listów między św. Hieronimem a św. Augustynem. Hieronim sądził, że obaj apostołowie umówili się, by dać publiczną lekcję; Augustyn bronił zdania, że Paweł naprawdę skarcił Piotra za błąd postępowania, a nie nauki, i że pokora Piotra, który przyjął upomnienie, jest jeszcze godniejsza podziwu niż odwaga Pawła. Sama opowieść świadczy o powadze Piotra: Paweł poszedł do Jerozolimy właśnie „zobaczyć Piotra”, a wycofanie się Kefasa było groźne dlatego, że jego przykład pociągał wszystkich.

Najświętsza Maryja Panna. „Syna swego uczynionego z niewiasty” (Ga 4,4) to jedna z najstarszych wzmianek o Matce Pana w Nowym Testamencie. Ojcowie czytali w niej prawdziwe człowieczeństwo Chrystusa, zrodzonego z niewiasty, przeciw tym, którzy widzieli w Nim samego ducha, i Boże macierzyństwo Maryi.

Krzyż i stygmaty. Werset 6,14 daje introit Wielkiego Czwartku i Podwyższenia Krzyża Świętego, Nos autem gloriari oportet in cruce Domini nostri Jesu Christi; o czci Krzyża mówi artykuł Krzyż Święty. „Znamiona” z wersetu 6,17 czytano jako zapowiedź stygmatów św. Franciszka z Asyżu, którego Msza ma ten fragment za lekcję. A św. Paweł od Krzyża, założyciel pasjonistów, ma za introit Ga 2,19-20: „z Chrystusem jestem przybity do krzyża” (Ga 2,19), po łacinie Christo confixus sum cruci.

Najważniejsze wersety Listu do Galatów

• „Jeślibym się jeszcze ludziom podobał, nie byłbym sługą Chrystusa” (Ga 1,10).
• „Wszyscy bowiem jesteście synami bożymi przez wiarę, która jest w Chrystusie Jezusie” (Ga 3,26).
• „posłał Bóg Ducha Syna swego do serc waszych, wołającego: Abba, Ojcze” (Ga 4,6).
• „Przeto już nie jest niewolnikiem, lecz synem; a jeśli syn, to i dziedzic przez Boga” (Ga 4,7).
• „Odrobina kwasu zakwasza całe ciasto” (Ga 5,9).
• „Jeśli żyjemy duchem, duchowo też postępujmy” (Ga 5,25).
• „Co bowiem człowiek posieje, to i żąć będzie” (Ga 6,8).
• „Przeto póki czas mamy, czyńmy dobrze wszystkim, a najwięcej domownikom wiary” (Ga 6,10).
• „Albowiem w Chrystusie Jezusie ani obrzezanie nic nie znaczy, ani odrzezek, ale nowe stworzenie” (Ga 6,15).

List do Galatów w kanonie i w liturgii

List nosi tę samą nazwę i ma sześć rozdziałów we wszystkich Bibliach. Nigdy nie był kwestionowany: synody w Hipponie (393) i w Kartaginie (397), potem Sobór Florencki i Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) zaliczają go do czternastu listów św. Pawła, gdzie następuje po dwóch Listach do Koryntian, a poprzedza List do Efezjan. W Wulgacie i u ks. Wujka ma 149 wersetów; najdłuższy jest rozdział 4, z 31 wersetami.

Mszał z 1962 roku bierze z niego lekcję niedzieli w oktawie Bożego Narodzenia (Ga 4,1-7), IV niedzieli Wielkiego Postu, zwanej Laetare (Ga 4,22-31), która opiewa Jerozolimę wolną, matkę naszą, oraz XIII, XIV i XV niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego (Ga 3,16-22; 5,16-24; 5,25-6,10). Daje też lekcję wspomnienia św. Pawła 30 czerwca (Ga 1,11-20) i św. Franciszka z Asyżu 4 października (Ga 6,14-18). Inne wersety stały się śpiewami: introit Nos autem gloriari (Ga 6,14) Wielkiego Wtorku, Wielkiego Czwartku i 14 września; graduał z Ga 2,8-9 święta Nawrócenia św. Pawła 25 stycznia i 30 czerwca; antyfona na Komunię Omnes qui in Christo baptizati estis (Ga 3,27) Białej Soboty, w oktawie Wielkanocy.

W Brewiarzu List do Galatów otwiera w niedzielę III tygodnia po Objawieniu Pańskim czytania pierwszego nokturnu Jutrzni i trwa do wtorku, gdy kalendarz zachowuje ten tydzień; w drugim nokturnie tej niedzieli czyta się wykład św. Augustyna o Liście do Galatów. Oficjum dnia możesz odmawiać w Brewiarzu Iter Fidei, a niedziele znajdziesz w kalendarzu liturgicznym.

Jak czytać List do Galatów?

Przeczytaj go za jednym razem, najlepiej na głos: to list dyktowany we wzruszeniu i trzeba usłyszeć jego ton. Miej otwarte Dzieje Apostolskie, żeby umieścić w czasie podróże Pawła, a potem przeczytaj List do Rzymian, który podejmuje te same pytania spokojniej. Ga 2,20 rozważaj przed Komunią, a rozdział 5 bierz jako rachunek sumienia: uczynki ciała z jednej strony, owoce Ducha z drugiej. Klasycznymi przewodnikami są komentarze św. Hieronima, św. Augustyna, św. Jana Chryzostoma i św. Tomasza z Akwinu. Cały list, werset po wersecie, z łaciną obok, przeczytasz też w aplikacji Biblia katolicka.

Często zadawane pytania

Kto napisał List do Galatów?

Św. Paweł, który wymienia się w pierwszym wersecie, opowiada o swoim powołaniu w rozdziałach 1 i 2 i podpisuje list własnoręcznie (Ga 6,11). Kościół zawsze przyjmował go jako autentyczny list Apostoła i nie podważa tego nawet krytyka nowożytna.

Kiedy powstał List do Galatów?

Najprawdopodobniej około 54-57 roku, w czasie trzeciej podróży misyjnej, niedługo przed Listem do Rzymian. Ci, którzy uważają, że list jest skierowany do Kościołów południowej Galacji, datują go raczej na około 49 rok, przed soborem jerozolimskim albo zaraz po nim.

Kim byli Galaci?

Mieszkańcami Galacji, w środku Azji Mniejszej, na terenie dzisiejszej Turcji. Byli potomkami Celtów, którzy osiedlili się tam trzy wieki przed Chrystusem. Większość chrześcijan tamtejszych Kościołów stanowili nawróceni poganie, których ewangelizował sam Paweł.

O czym jest List do Galatów w skrócie?

Paweł odpowiada tym, którzy chcieli narzucić nawróconym poganom obrzezanie i Prawo Mojżeszowe. Broni swojej powagi apostoła, pokazuje, że człowiek zostaje usprawiedliwiony przez wiarę w Chrystusa, a nie przez uczynki Prawa, i opisuje wolność dzieci Bożych, które żyją według Ducha i wypełniają Prawo miłością.

Jakie są owoce Ducha Świętego w Liście do Galatów?

Według Wulgaty i ks. Wujka (Ga 5,22-23) jest ich dwanaście: miłość, wesele, pokój, cierpliwość, dobrotliwość, dobroć, nieskwapliwość, cichość, wiara, skromność, wstrzemięźliwość, czystość. Tekst grecki wymienia dziewięć; katechizm katolicki uczy dwunastu, za Wulgatą.

Co znaczy Ga 2,20?

„Żyję już nie ja, ale żyje we mnie Chrystus”: przez wiarę i chrzest chrześcijanin umarł dla starego życia, a jego życiem staje się Chrystus, który go umiłował i wydał się za niego. Nie znaczy to, że człowiek przestaje być sobą, lecz że wszystko, co czyni, czyni w wierze Syna Bożego.

Ile rozdziałów ma List do Galatów?

Sześć, a w Wulgacie i u ks. Wujka 149 wersetów. Rozdziały 1-2 są osobiste, 3-4 naukowe, 5-6 moralne.