Pierwszy List do Tymoteusza

Pierwszy List do Tymoteusza, w Wulgacie Epistola I ad Timotheum, otwiera grupę trzech listów nazywanych pasterskimi, razem z Drugim Listem do Tymoteusza i Listem do Tytusa. Prawie wszystkie listy św. Pawła są skierowane do Kościołów; te trzy są pisane do pasterzy. W sześciu rozdziałach Apostoł uczy młodego biskupa, jak Kościół się modli, kogo wolno wyświęcać, jak troszczyć się o wdowy i czcić kapłanów, co myśleć o pieniądzu i jak strzec otrzymanej wiary. W przekładzie ks. Wujka ma 113 wersetów i czyta się go w pół godziny.

Kim był Tymoteusz?

Tymoteusz pochodził z Listry w Likaonii, w dzisiejszej środkowej Turcji. Dzieje Apostolskie przedstawiają go przy drugiej podróży misyjnej Pawła: „A oto był tam pewien uczeń, imieniem Tymoteusz, syn nawróconej niewiasty żydowskiej, z ojca poganina” (Dz 16,1). Bracia z Listry i Ikonium dawali mu dobre świadectwo, a Paweł zabrał go z sobą. Drugi List podaje imiona jego babki i matki, Lois i Eunice, które przekazały mu wiarę.

Odtąd Tymoteusz towarzyszy Apostołowi niemal wszędzie. Jego imię stoi obok imienia Pawła na początku kilku listów, między innymi obu Listów do Tesaloniczan; Paweł posyła go do Tesaloniki, do Koryntu i do Filippi, i pisze o nim: „Nikogo bowiem nie mam ze mną tak jednomyślnego, który by szczerym sercem troszczył się o was” (Flp 2,20). Greckie imię Timotheos znaczy czczący Boga.

Gdy Paweł pisze ten list, Tymoteusz kieruje Kościołem w Efezie: „Jak cię prosiłem, abyś został w Efezie, gdy się udawałem do Macedonii, abyś rozkazał niektórym, żeby inaczej nie uczyli” (1 Tm 1,3). Tradycja czci go jako pierwszego biskupa tego miasta i męczennika. Kalendarz z 1962 roku obchodzi jego święto 24 stycznia, w przeddzień Nawrócenia św. Pawła; jego życie opisuje artykuł o św. Tymoteuszu.

Kto napisał Pierwszy List do Tymoteusza?

Św. Paweł Apostoł. List zaczyna się jego imieniem: „Paweł, apostoł Jezusa Chrystusa z rozkazu Boga Zbawiciela naszego i Chrystusa Jezusa nadziei naszej” (1 Tm 1,1). Autor wspomina, że był niegdyś „bluźniercą i prześladowcą i urągającym” (1 Tm 1,13): to historia Szawła sprzed drogi do Damaszku, o której opowiada artykuł o nawróceniu św. Pawła. Nazywa siebie „nauczycielem pogan w wierze i w prawdzie” (1 Tm 2,7).

Świadectwo starożytności jest stałe. Św. Polikarp ze Smyrny zna listy pasterskie na początku II wieku; Kanon Muratoriego wylicza wśród listów Pawła dwa do Tymoteusza; św. Ireneusz cytuje je pod imieniem Apostoła, a tytuł swego wielkiego dzieła przeciw gnostykom bierze z ostatniego wersetu listu, gdzie mowa o „rzekomej wiedzy”, w łacinie falsi nominis scientiae. Euzebiusz liczy listy pasterskie do ksiąg przyjętych przez wszystkich.

Od XIX wieku wielu krytyków przypisuje je uczniowi Pawła, piszącemu w jego imieniu. Papieska Komisja Biblijna odpowiedziała 12 czerwca 1913 roku, że według tradycji Kościoła listy te napisał sam Apostoł i zawsze uważano je za autentyczne i kanoniczne, a zarzuty wzięte ze stylu czy z organizacji Kościoła tego świadectwa nie osłabiają.

Kiedy powstał Pierwszy List do Tymoteusza?

Po uwolnieniu Pawła z pierwszego więzienia rzymskiego, na którym kończą się Dzieje Apostolskie, a przed drugim uwięzieniem i śmiercią: około 63-65 roku. Ojcowie Kościoła poświadczają tę ostatnią podróż Apostoła na Wschód. Miejsce nie jest pewne; najczęściej wskazuje się Macedonię, dokąd Paweł się udał, zostawiając Tymoteusza w Efezie i spodziewając się rychłego powrotu: „Piszę ci to, spodziewając się, że wkrótce do ciebie przybędę” (1 Tm 3,14).

O czym jest 1 List do Tymoteusza? Streszczenie

Klucz do listu leży w jednym zdaniu. Paweł pisze, „żebyś wiedział, jak się masz sprawować w domu bożym, który jest kościołem Boga żywego, filarem i utwierdzeniem prawdy” (1 Tm 3,15). Każdy rozdział stosuje tę zasadę do jednej części zadań biskupa.

Zdrowa nauka i nawrócenie Pawła (rozdział 1)

Tymoteusz ma uciszyć tych, którzy zajmują się „baśniami i niekończącymi się rodowodami” (1 Tm 1,4), bo „Celem zaś przykazania jest miłość z czystego serca i z dobrego sumienia i z wiary nieobłudnej” (1 Tm 1,5). Paweł dziękuje za swoje nawrócenie, dowód na to, „że Chrystus Jezus przyszedł na ten świat zbawić grzesznych, z których pierwszym jestem ja” (1 Tm 1,15), i ostrzega przed Hymeneuszem i Aleksandrem, którzy „ulegli rozbiciu we wierze” (1 Tm 1,19).

Modlitwa Kościoła (rozdział 2)

Rozdział 2, omówiony niżej, porządkuje modlitwę publiczną: za wszystkich ludzi i za rządzących, bo Bóg chce zbawienia wszystkich, a pośrednik jest jeden. Mężczyźni mają się modlić „podnosząc czyste ręce, bez gniewu i sporów” (1 Tm 2,8); niewiasty mają zdobić się skromnością i dobrymi uczynkami i nie nauczać na zgromadzeniu.

Biskupi, diakoni i tajemnica pobożności (rozdział 3)

„Niezawodna to prawda: Jeśli kto pragnie biskupstwa, pragnie dobrej sprawy” (1 Tm 3,1). Biskup ma być nienaganny, „mąż jednej żony, trzeźwy, roztropny, poważny, wstydliwy, gościnny, do nauczania zdatny” (1 Tm 3,2), umiejący rządzić własnym domem, „Nie nowonawrócony” (1 Tm 3,6). Diakoni mają być najpierw wypróbowani i zachowywać „tajemnicę wiary w czystym sumieniu” (1 Tm 3,9). Rozdział kończy się słowami o Kościele, filarze prawdy, i krótkim hymnem o Chrystusie (3,16).

Fałszywa asceza i młody biskup (rozdział 4)

W czasach ostatecznych niektórzy odstąpią od wiary, „zakazujących wstępować w małżeństwo, wstrzymywać się od pokarmów, które Bóg stworzył” (1 Tm 4,3), tymczasem „wszelkie stworzenie boże dobre jest” (1 Tm 4,4). Tymoteusz ma ćwiczyć się w pobożności, która „do wszystkiego jest pożyteczna” (1 Tm 4,8), pilnować „czytania, napominania i nauki” i nie zaniedbywać łaski otrzymanej „z włożeniem rąk kapłańskich” (1 Tm 4,13-14).

Wdowy i kapłani (rozdział 5)

Tymoteusz ma traktować starszych jak ojców, młodych jak braci, starsze niewiasty jak matki, „młode jak siostry z wszelaką czystością” (1 Tm 5,2). Niech czci „wdowy, które są prawdziwie wdowami”: najpierw rodzina ma się troszczyć o swoich, a Kościół ma wpisywać na swoją listę tylko wdowy wypróbowane, nie młodsze niż sześćdziesięcioletnie (1 Tm 5,9-10). „Kapłani, którzy dobrze rządzą, niech będą uważani za godnych podwójnej czci” (1 Tm 5,17); skargi na kapłana nie przyjmuje się bez dwóch albo trzech świadków, a „Rąk na nikogo prędko nie wkładaj” (1 Tm 5,22).

Bogactwo i depozyt wiary (rozdział 6)

Niewolnicy mają czcić swoich panów; Paweł gani nauczycieli, którzy uważają „pobożność za źródło zysku” (1 Tm 6,5). Tymoteusza zaś, którego nazywa „człowiecze boży”, wzywa: „Staczaj dobry bój wiary” (1 Tm 6,12). Ma on polecać bogatym, by bogacili się „w dobre uczynki” (1 Tm 6,18), a przede wszystkim: „O Tymoteuszu, strzeż powierzonego skarbu” (1 Tm 6,20).

Plan Pierwszego Listu do Tymoteusza

1. Pozdrowienie i zadanie Tymoteusza w Efezie: zdrowa nauka przeciw baśniom (1,1-11).
2. Świadectwo Pawła: miłosierdzie okazane pierwszemu z grzeszników (1,12-20).
3. Modlitwa za wszystkich ludzi i jedyny pośrednik (2,1-7).
4. Postawa mężczyzn i niewiast na zgromadzeniu (2,8-15).
5. Przymioty biskupa (3,1-7) i diakonów (3,8-13).
6. Kościół, filar prawdy, i tajemnica pobożności (3,14-16).
7. Fałszywi nauczyciele zakazujący małżeństwa i pokarmów (4,1-5).
8. Rady dla młodego biskupa (4,6-16).
9. Starsi i młodsi, wdowy (5,1-16).
10. Kapłani: cześć, sąd, święcenia; rada o winie (5,17-25).
11. Niewolnicy, fałszywi nauczyciele i chciwość (6,1-10).
12. Dobry bój wiary, doksologia, bogaci i depozyt (6,11-21).

1 List do Tymoteusza, rozdział 2: modlitwa, jeden pośrednik, niewiasty

Modlitwa za wszystkich (2,1-4). „Polecam więc przede wszystkim, aby zanoszono prośby, modlitwy, błagania, dziękczynienia za wszystkich ludzi, za królów i za wszystkich, co są na wysokim stanowisku” (1 Tm 2,1-2), bo Bóg „chce, aby wszyscy ludzie byli zbawieni i przyszli do uznania prawdy” (1 Tm 2,4). Kościół słucha tego polecenia za każdym razem, gdy modli się za papieża, biskupów i rządzących, a najuroczyściej w wielkich modlitwach Wielkiego Piątku, które ogarniają cały świat.

Jeden pośrednik (2,5). To werset szukany najczęściej: „Jeden bowiem Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem i ludźmi, człowiek Chrystus Jezus, który dał samego siebie na odkupienie za wszystkich” (1 Tm 2,5-6). Chrystus jest jedynym pośrednikiem odkupienia, bo tylko On, Bóg i człowiek, zapłacił cenę naszego wykupu. Nie przeszkadza to prosić o wstawiennictwo wiernych na ziemi i świętych w niebie: sam Paweł cztery wersety wcześniej każe zanosić prośby za wszystkich. Święci nie dodają niczego do pośrednictwa Chrystusa, lecz modlą się przez Niego. Sobór Trydencki w sesji XXV potępia tych, którzy twierdzą, że wzywanie świętych sprzeciwia się czci jedynego pośrednika.

Niewiasty na zgromadzeniu (2,9-15). Niewiasty mają chodzić „w przyzwoitym odzieniu”, nie plecionymi włosami ani złotem, „lecz jak przystoi niewiastom, wyznającym pobożność przez dobre uczynki” (1 Tm 2,9-10). Potem: „Niewiasta niech się uczy w cichości, z wszelką uległością. Nie pozwalam zaś niewieście nauczać, ani panować nad mężem, ale zachować się w milczeniu” (1 Tm 2,11-12). Razem z Pierwszym Listem do Koryntian Kościół rozumie te wersety o publicznym nauczaniu na zgromadzeniu liturgicznym, które należy do urzędu święceń.

Nie odbiera on kobietom wychowania dzieci ani apostolstwa i czci wśród swoich doktorów św. Katarzynę ze Sieny i św. Teresę z Ávili. Werset 15, „Zbawiona zaś będzie przez rodzenie dziatek, jeśli trwać będzie w wierze i miłości i uświęcaniu się ze skromnością”, mówi o macierzyństwie przeżywanym w wierze jako drodze zbawienia; warunek stoi w samym zdaniu: trwanie w wierze, miłości i świętości.

1 List do Tymoteusza, rozdział 3: biskup i diakon

Ten rozdział to najstarszy opis urzędów w Kościele. Słowo „biskup”, po grecku episkopos, znaczy nadzorcę; diakon, diakonos, to sługa. Paweł nie wymaga od kandydata nadzwyczajnych darów, ale życia bez zarzutu: trzeźwości, łagodności, gościnności, uczciwego domu, dobrej opinii także u tych, „co są zewnątrz” (1 Tm 3,7). Uzasadnienie jest proste: „Jeśli zaś kto nie umie własnym domem rządzić, jakże będzie miał pieczę o kościele bożym?” (1 Tm 3,5).

„Mąż jednej żony.” Tekst nie każe, by każdy biskup był żonaty, skoro sam Paweł nie był. Zabrania wyświęcać tego, kto żenił się więcej niż raz. Już od pierwszych wieków Kościół łaciński wymagał od żonatych duchownych wyższych święceń wstrzemięźliwości, a potem wybierał kapłanów spośród tych, którzy zachowują celibat.

Hymn o Chrystusie (3,16). Rozdział zamyka jedno z najstarszych wyznań wiary, może fragment pierwotnego hymnu: „I jawnie wielka jest tajemnica pobożności; która objawiła się w ciele, usprawiedliwiona jest w duchu, ukazała się aniołom, opowiedziana jest poganom, znalazła wiarę na świecie, wzięta jest do chwały” (1 Tm 3,16). Sześć krótkich zdań obejmuje całą drogę Syna: Wcielenie, zmartwychwstanie, głoszenie Ewangelii i Wniebowstąpienie.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Hierarchia Kościoła. List pokazuje biskupa ustanowionego przez Apostoła na czele Kościoła, który wyświęca przez włożenie rąk, sądzi kapłanów i dobiera diakonów. Sobór Trydencki, ogłaszając w sesji XXIII (1563), że kapłaństwo jest prawdziwym sakramentem, opiera się na tych tekstach i na słowach drugiego listu o łasce danej „przez włożenie rąk moich” (2 Tm 1,6). O tym sakramencie pisze artykuł o kapłaństwie.

Kościół, filar prawdy. Paweł nie nazywa filarem prawdy samego Pisma, lecz Kościół, dom boży, „który jest kościołem Boga żywego”. To jeden z tekstów, na których opiera się nauka o nieomylności Kościoła nauczającego: prawda nie wisi w powietrzu, ma swój dom.

Małżeństwo, pokarmy i asceza. Werset 4,3 bywał obracany przeciw praktyce katolickiej. Paweł uderza jednak w sekty, które uważały ciało i małżeństwo za złe, jak później enkratyci i manichejczycy. Kościół uznaje małżeństwo za sakrament, odmawia go tylko tym, którzy ślubem wybrali stan doskonalszy, i nie potępia żadnego pokarmu: post jest ofiarą z rzeczy dobrej, a nie pogardą dla stworzenia.

Pieniądz. „Albowiem korzeniem wszelkiego złego jest chciwość” (1 Tm 6,10). Wulgata mówi cupiditas, nieumiarkowane pożądanie, nie sam pieniądz. Lekarstwem jest to, co Paweł nazywa zyskiem: „Jest zaś wielkim zyskiem pobożność, przestająca na swoim” (1 Tm 6,6).

Depozyt wiary. Depositum custodi, „strzeż powierzonego skarbu” (6,20), to karta Tradycji: biskup nie wymyśla nauki, lecz strzeże tego, co otrzymał. Św. Wincenty z Lerynu, komentując ten werset w Commonitorium (434), tłumaczy, że depozyt to rzecz powierzona, a nie wynaleziona, otrzymana, a nie wymyślona.

Najważniejsze wersety Pierwszego Listu do Tymoteusza

• 1 Tm 1,15: „Prawdziwa to nauka i godna wszelkiego uznania, że Chrystus Jezus przyszedł na ten świat zbawić grzesznych” (1 Tm 1,15).
• 1 Tm 1,17: „A królowi wieków nieśmiertelnemu, niewidzialnemu, jedynemu Bogu cześć i chwała na wieki wieków. Amen” (1 Tm 1,17).
• 1 Tm 2,4-5: Bóg chce zbawienia wszystkich ludzi; jeden jest pośrednik.
• 1 Tm 3,15: Kościół Boga żywego, „filarem i utwierdzeniem prawdy”.
• 1 Tm 4,12: „Niech nikt nie gardzi młodością twoją; ale bądź przykładem dla wiernych w mowie, w obcowaniu, w miłości, w wierze, w czystości” (1 Tm 4,12).
• 1 Tm 5,8: „Jeśli zaś kto nie ma pieczy o swoich, a zwłaszcza o domowników, zaparł się wiary i gorszy jest niż niewierny” (1 Tm 5,8).
• 1 Tm 5,23: „Wody jeszcze nie pij, ale używaj po trosze wina ze względu na swój żołądek i twe częste choroby” (1 Tm 5,23).
• 1 Tm 6,7-8: „Nic bowiem nie przynieśliśmy na ten świat; bez wątpienia, że też nic zabrać nie możemy. Ale mając żywność i czym się przyodziać, z tego bądźmy zadowoleni” (1 Tm 6,7-8).
• 1 Tm 6,15-16: Chrystus, „Król królów i Pan panujących”, który „mieszka w światłości nieprzystępnej” (1 Tm 6,15-16).

Pierwszy List do Tymoteusza w kanonie i w liturgii

List nosi tę samą nazwę i ma te same sześć rozdziałów w Bibliach katolickich i protestanckich. W Wulgacie stoi po Drugim Liście do Tesaloniczan, a przed drugim do Tymoteusza. Nigdy nie był w Kościele kwestionowany, a Sobór Trydencki w sesji IV (1546) wymienia dwa listy do Tymoteusza wśród czternastu listów św. Pawła.

W Mszale z 1962 roku:

• 1 Tm 6,11-16 jest lekcją Mszy św. Tymoteusza, biskupa i męczennika, 24 stycznia: „Ty zaś, człowiecze boży, chroń się tego, lecz ubiegaj się o sprawiedliwość, pobożność, wiarę, miłość, cierpliwość, łagodność” (1 Tm 6,11);
• 1 Tm 5,3-10, o wdowach, jest lekcją Mszy św. Moniki (4 maja) i św. Brygidy (8 października);
• 1 Tm 4,8-16, rady dla młodego pasterza, jest lekcją Mszy św. Antoniego Marii Zaccarii (5 lipca).

W Brewiarzu list czyta się w pierwszym nokturnie Jutrzni w V niedzielę po Objawieniu Pańskim i w poniedziałek po niej, w latach, w których ten tydzień przypada przed niedzielą Siedemdziesiątnicy (Septuagesima). Część wspólna o wyznawcach biskupach otwiera czytania pierwszego nokturnu fragmentem o biskupie (3,1-7). Doksologia z 1,17, Regi saeculorum immortali et invisibili, soli Deo honor et gloria, jest kapitułą Prymy w niedziele i święta; tę godzinę znajdziesz w Brewiarzu, a dni w kalendarzu liturgicznym.

Jak czytać Pierwszy List do Tymoteusza?

Przeczytaj go najpierw za jednym razem, a potem razem z Listem do Tytusa, jego bliźniakiem, który w rozdziale 1 daje te same rady o kapłanach i biskupach. Miej przed oczami mowę Pawła do starszych Efezu, do których mówi: „Pilnujcie sami siebie i całej trzody, nad którą Duch Święty postanowił was biskupami”. Zatrzymaj się nad rozdziałem 3 z łaciną obok: episcopus, diaconus, ecclesia Dei vivi mówią w kilku słowach o porządku Kościoła. W szkole i w parafii używa się zwykle Biblii Tysiąclecia; podział na rozdziały i wersety jest w tym liście taki sam jak u ks. Wujka, więc „1 Tm 2,5” czy „1 Tm 3,1-7” wskazują w obu wydaniach te same miejsca.

Często zadawane pytania

Kto napisał Pierwszy List do Tymoteusza?

Św. Paweł, jak mówi pierwszy werset. Ojcowie, od św. Polikarpa i św. Ireneusza, przyjmowali go jako jego dzieło, a Papieska Komisja Biblijna przypomniała w 1913 roku, że tradycja Kościoła uznaje listy pasterskie za pisma samego Apostoła. Wielu współczesnych krytyków myśli o uczniu, ale tradycja pozostaje przy Pawle.

Kim był Tymoteusz w Biblii?

Młodym uczniem i towarzyszem św. Pawła, urodzonym w Listrze z ojca poganina i matki Żydówki, która przyjęła wiarę. Paweł zostawił go w Efezie, by kierował tamtejszym Kościołem; tradycja uważa go za pierwszego biskupa Efezu i męczennika. Jego imię znaczy czczący Boga, a święto przypada 24 stycznia.

Kiedy i gdzie powstał ten list?

Około 63-65 roku, między uwolnieniem Pawła z pierwszego więzienia rzymskiego a drugim uwięzieniem. Miejsce jest niepewne; najczęściej wskazuje się Macedonię, o której mowa w 1,3.

Co znaczy 1 Tm 2,5: „jeden też pośrednik między Bogiem i ludźmi”?

Że tylko Chrystus, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, pojednał ludzi z Bogiem, dając samego siebie na okup za wszystkich. Wstawiennictwo Matki Bożej i świętych nie dodaje się do Jego pośrednictwa, lecz od niego zależy: modlą się za nas przez Niego, tak jak Paweł każe wiernym modlić się jedni za drugich.

Co mówi 1 Tm 2,12 o kobiecie?

Że niewiasta nie naucza na zgromadzeniu liturgicznym i nie sprawuje władzy właściwej urzędowi świętemu. Kościół zawsze rozumiał to o publicznym nauczaniu w czasie kultu, zastrzeżonym dla mężczyzn wyświęconych, a nie o godności kobiety, którą Ewangelia i Kościół zawsze otaczały czcią.

Dlaczego Paweł radzi Tymoteuszowi pić wino (1 Tm 5,23)?

Tymoteusz z umartwienia pił samą wodę, a jego zdrowie na tym cierpiało. Paweł zaleca mu „po trosze wina” jako lekarstwo. Św. Jan Chryzostom zauważa, że Apostoł pozwala na nie dla zdrowia, nie dla przyjemności: to lekcja umiaru, nie zachęta do picia.

Ile rozdziałów ma 1 List do Tymoteusza?

Sześć rozdziałów i 113 wersetów, w Wulgacie, u ks. Wujka i w Bibliach współczesnych.