List do Tytusa

List do Tytusa, w Wulgacie Epistola ad Titum, jest jednym z czternastu listów św. Pawła. Stoi między Drugim Listem do Tymoteusza a Listem do Filemona i tworzy z dwoma listami do Tymoteusza grupę listów pasterskich, nazwanych tak, bo pisane są do pasterza o jego trzodzie. Ma tylko trzy rozdziały i 46 wersetów. A jednak Kościół zaczerpnął z niego regułę wyboru biskupów i kapłanów, jedno z najjaśniejszych świadectw o bóstwie Chrystusa, klasyczny tekst o chrzcie i dwie lekcje czytane w Boże Narodzenie.

Kto napisał List do Tytusa?

Św. Paweł Apostoł, który wymienia się w pierwszych słowach: „Paweł, sługa boży, apostoł Jezusa Chrystusa dla wiary wybranych bożych i poznania prawdy” (Tt 1,1). Autor głosił Ewangelię na Krecie i zostawił tam Tytusa; zamierza spędzić zimę w Nikopolu i wymienia swoich współpracowników, Artemasa, Tychika, Zenasa „biegłego w Prawie” i Apollosa (Tt 3,12-13).

Kościół zawsze przyjmował go jako dzieło Pawła. Kanon Muratoriego wylicza jeden do Tytusa wśród listów Apostoła; św. Ireneusz cytuje listy pasterskie pod jego imieniem; Tertulian odnotowuje, że Marcjon odrzucił dwa listy do Tymoteusza i ten do Tytusa, choć przyjął krótki list do Filemona. Papieska Komisja Biblijna przypomniała 12 czerwca 1913 roku, że według tradycji Kościoła oba listy do Tymoteusza i list do Tytusa napisał sam Apostoł. Wielu współczesnych krytyków w to wątpi z powodu słownictwa i organizacji Kościoła, jaką listy zakładają; tradycja pozostaje przy Pawle.

Kim był Tytus?

Tytus był nawróconym poganinem, do którego Paweł pisze: „Tytusowi, miłemu synowi w wspólnej wierze” (Tt 1,4). Poszedł z Pawłem i Barnabą do Jerozolimy, a Apostoł nie zgodził się go obrzezać: „Lecz ani Tytusa, który był ze mną, choć był poganinem, nie przymuszono obrzezać się” (Ga 2,3). Był wysłannikiem Pawła do niespokojnego Kościoła w Koryncie, a jego powrót pocieszył Apostoła: „pocieszył nas Bóg przybyciem Tytusa” (2 Kor 7,6). Paweł pisze o nim: „jest to mój towarzysz i pomocnik u was” (2 Kor 8,23). Później Tytus udał się do Dalmacji (2 Tm 4,10).

Co ciekawe, Dzieje Apostolskie nie wymieniają go ani razu. Tradycja uważa go za pierwszego biskupa Krety, gdzie miał umrzeć w podeszłym wieku. Kalendarz z 1962 roku obchodzi jego święto 6 lutego, jako biskupa i wyznawcy, a kolekta jego Mszy prosi, abyśmy żyli juste et pie in hoc saeculo, sprawiedliwie i pobożnie na tym świecie, słowami samego listu (2,12).

Kiedy powstał List do Tytusa?

Po uwolnieniu Pawła z pierwszego więzienia rzymskiego, na którym kończą się Dzieje Apostolskie, a przed drugim: około 63-66 roku. Paweł głosił na Krecie, zostawił tam Tytusa, by dokończył organizacji Kościoła, i ruszył dalej; pisze w drodze, przed zimowaniem w Nikopolu, najpewniej mieście o tej nazwie w Epirze, na zachodnim wybrzeżu Grecji. List jest wcześniejszy od Drugiego Listu do Tymoteusza: tu Paweł jest wolny i sam wybiera, gdzie spędzi zimę, tam jest skuty i czeka na śmierć.

Kreta i pierwsi chrześcijanie wyspy

Kreta to wielka wyspa na południu Morza Egejskiego. Kreteńczycy byli wśród pielgrzymów w dniu Zesłania Ducha Świętego: „Kreteńczycy i Arabowie, słyszeliśmy ich głoszących językami naszymi wielmożne sprawy Boże” (Dz 2,11), a statek wiozący Pawła jako więźnia do Rzymu płynął wzdłuż wyspy do miejsca „zwanego Dobre Porty” (Dz 27,8).

Młody Kościół niepokoili nauczyciele, przede wszystkim „wśród tych, co są z obrzezania”, szerzący „żydowskich baśni” (Tt 1,10-14). Paweł przeciwstawia im wiersz miejscowego poety: „Powiedział ktoś z nich, własny ich prorok: «Kreteńczycy zawsze kłamliwi, złe bestie, brzuchy leniwe.»” (Tt 1,12). Klemens Aleksandryjski i św. Hieronim widzą w tym poecie Epimenidesa, samego Kreteńczyka.

O czym jest List do Tytusa? Streszczenie

Paweł daje Tytusowi władzę i program: uporządkować Kościoły Krety, ustanowić godnych kapłanów, uciszyć fałszywych nauczycieli i uczyć każdy stan wiernych życia, które przynosi chlubę Ewangelii.

Ustanowić kapłanów, uciszyć fałszywych nauczycieli (rozdział 1)

Po uroczystym pozdrowieniu o nadziei „życia wiecznego; co przyobiecał przed wiekami Bóg, który nie kłamie” (Tt 1,2), Paweł mówi, po co pisze: „Dlatego zostawiłem cię na Krecie, abyś to naprawił, czego nie dostaje i ustanowił po miastach kapłanów, jak i ja ci to poleciłem” (Tt 1,5). Wylicza wymagane przymioty: „Albowiem biskup ma być bez zarzutu, jak szafarz boży: nie pyszny, nie gniewliwy, nie winopilca” (Tt 1,7), „ale gościnny, dobrotliwy, trzeźwy, sprawiedliwy, święty, powściągliwy” (Tt 1,8), trzymający się prawdziwej nauki, by zachęcać i przekonywać przeciwników. Rozdział 1 kończy się na fałszywych nauczycielach, którzy „Oświadczają, że Boga znają, lecz uczynkami się zapierają” (Tt 1,16).

Zdrowa nauka dla każdego stanu (rozdział 2)

„Ty zaś mów to, co przystoi zdrowej nauce” (Tt 2,1). Paweł daje rady starcom, starszym niewiastom, młodszym niewiastom, młodzieńcom i sługom, a samemu Tytusowi mówi: „Siebie samego dawaj we wszystkim za przykład dobrych uczynków” (Tt 2,7). Wszystko opiera się na dwóch przyjściach Chrystusa: na łasce, która już się okazała, i na chwale, której oczekujemy (2,11-14, omówione niżej). Tytus ma tego uczyć „z całą powagą. Niech cię nikt nie lekceważy” (Tt 2,15).

Chrześcijanie w świecie, zbawieni z łaski (rozdział 3)

Wierni mają być „zwierzchnościom i władzom” poddani, gotowi do każdego dobrego uczynku, łagodni wobec wszystkich, pamiętając, kim byli dawniej (Tt 3,1-3). Bóg jednak zbawił nas ze swego miłosierdzia „przez obmycie odradzające i odnawiające w Duchu Świętym” (Tt 3,5), a wierzący mają się starać „przodować w dobrych uczynkach” (Tt 3,8). Tytus ma unikać głupich sporów i rodowodów i odsunąć upartego heretyka. Osobiste polecenia i pozdrowienia zamykają list.

Plan Listu do Tytusa

1. Pozdrowienie: apostolstwo Pawła i nadzieja życia wiecznego (1,1-4).
2. Zadanie Tytusa: ustanowić kapłanów po miastach (1,5-6).
3. Przymioty biskupa (1,7-9).
4. Fałszywi nauczyciele na Krecie (1,10-16).
5. Rady dla starców, niewiast, młodzieńców i sług (2,1-10).
6. Łaska, która się okazała, i oczekiwana chwała (2,11-15).
7. Postawa wobec władz i wszystkich ludzi (3,1-3).
8. Zbawienie z miłosierdzia przez obmycie odradzające (3,4-8).
9. Unikanie sporów; upomnienie heretyka (3,9-11).
10. Ostatnie polecenia i pozdrowienia (3,12-15).

Tt 2,11-14 i 3,4-7: dwie lekcje Bożego Narodzenia

„Albowiem wszystkim ludziom okazała się łaska Boga Zbawiciela naszego i naucza nas, abyśmy wyrzekłszy się bezbożności i żądz światowych, trzeźwo i sprawiedliwie i pobożnie żyli na tym świecie, oczekując spełnienia się błogosławionej nadziei i przyjścia chwały wielkiego Boga i Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa, który dał samego siebie za nas, aby nas wykupić od wszelkiej nieprawości” (Tt 2,11-14). To lekcja Pasterki, Mszy o północy. W noc, gdy Kościół patrzy na Dziecię w żłobie, Paweł łączy łaskę, która okazała się w Betlejem, z chwałą, która okaże się na końcu czasów.

„Lecz gdy się okazała dobroć i ludzkość Zbawiciela naszego Boga, nie dla uczynków sprawiedliwości, które myśmy uczynili, ale dla swego miłosierdzia zbawił nas przez obmycie odradzające i odnawiające w Duchu Świętym” (Tt 3,4-5). To lekcja Mszy o świtaniu, Mszy pasterzy: dobroć Boga stała się widzialna i dosięga nas w chrzcie. Łacińskie Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei Wujek oddaje dosłownie: okazała się Jego „ludzkość”, to znaczy Jego miłość do ludzi. Więcej o świętach w artykule o Bożym Narodzeniu.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Kapłaństwo i sukcesja apostolska. Tytus otrzymuje swoje zadanie od Apostoła i przekazuje je dalej, ustanawiając kapłanów „po miastach”. Już w czasach apostolskich widać działającą hierarchię Kościoła. Nazwy nie są jeszcze ustalone: w 1,5 i 1,7 ci sami ludzie nazwani są najpierw kapłanami, łac. presbyteros, a potem biskupem, episcopum, co zauważał już św. Hieronim w komentarzu do tego listu. Ale władza Tytusa, który wyświęca i sądzi, to właśnie ta władza, którą Kościół uzna za biskupią. O sakramencie święceń pisze artykuł o kapłaństwie.

„Mąż jednej żony.” Słowa z 1,6 nie wymagają, by każdy kapłan był żonaty, skoro sam Paweł nie był; wykluczają ze święceń tego, kto żenił się więcej niż raz. Słowo „powściągliwy” z 1,8, w Wulgacie continentem, wskazuje już kierunek wstrzemięźliwości, której Kościół łaciński będzie wymagał od swoich duchownych.

Bóstwo Chrystusa. „Przyjścia chwały wielkiego Boga i Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa” (2,13): grecki tekst nazywa samego Chrystusa wielkim Bogiem. Ojcowie przeciwstawiali ten werset arianom, którzy czynili Syna mniejszym od Ojca.

Chrzest i usprawiedliwienie. „Obmycie odradzające”, w łacinie lavacrum regenerationis, to chrzest, a werset odpowiada słowom Pana do Nikodema: „Jeśli się kto nie odrodzi z wody i z Ducha Świętego, nie może wejść do królestwa Bożego” (J 3,5). Zbawieni jesteśmy „nie dla uczynków sprawiedliwości, które myśmy uczynili, ale dla swego miłosierdzia”: łaska przychodzi pierwsza i nie można jej sobie wysłużyć. Ten sam rozdział dwa razy nalega jednak na dobre uczynki, konieczny owoc wiary. Sobór Trydencki w dekrecie o usprawiedliwieniu (sesja VI, 1547) podejmuje koniec tego fragmentu: usprawiedliwieni łaską, stajemy się „dziedzicami życia wiecznego” (Tt 3,7). Zob. też artykuł o chrzcie.

Heretyk. „Człowieka heretyka po pierwszym i drugim upomnieniu unikaj, wiedząc, że kto jest taki, jest przewrotny i grzeszny, a jest własnym sądem potępiony” (Tt 3,10-11). Innych grzeszników oddziela od wspólnoty wyrok pasterzy; heretyk oddziela się sam, przedkładając własny sąd nad otrzymaną wiarę.

Najważniejsze wersety Listu do Tytusa

• Tt 1,15: „Czystym wszystko czyste, skalanym zaś i niewiernym nic nie ma czystego” (Tt 1,15). Werset nie usprawiedliwia wszystkiego: znosi przepisy pokarmowe Prawa i przypomina, że nieczystość pochodzi z serca.
• Tt 2,11: „wszystkim ludziom okazała się łaska Boga Zbawiciela naszego”.
• Tt 2,13: oczekiwanie „przyjścia chwały wielkiego Boga i Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa”.
• Tt 2,14: Chrystus, który chciał „oczyścić sobie lud przyjemny, starający się gorliwie o dobre uczynki” (Tt 2,14).
• Tt 3,4: „gdy się okazała dobroć i ludzkość Zbawiciela naszego Boga”.
• Tt 3,5-6: obmycie odradzające i Duch Święty, którego Bóg „wylał go na nas obficie przez Jezusa Chrystusa Zbawiciela naszego” (Tt 3,6).

List do Tytusa w kanonie i w liturgii

List nosi tę samą nazwę i ma te same trzy rozdziały w Bibliach katolickich i protestanckich. Nigdy nie był kwestionowany wśród wiernych, a Sobór Trydencki w sesji IV (1546) wymienia go wśród czternastu listów św. Pawła. Wulgata zachowuje słowo „kapłanów” (presbyteros) w 1,5 i „obmycie odradzające” (lavacrum regenerationis) w 3,5.

Najczęściej Kościół czyta ten list w Boże Narodzenie. W Mszale z 1962 roku:

• Tt 2,11-15 jest lekcją Pasterki, Mszy o północy, i ponownie 1 stycznia, w oktawę Bożego Narodzenia;
• Tt 3,4-7 jest lekcją Mszy o świtaniu, powtarzaną w dni oktawy od 29 do 31 grudnia;
• trzecia Msza, w dzień, czyta natomiast List do Hebrajczyków.

W Brewiarzu Tt 3,4-5, Apparuit benignitas, jest kapitułą I Nieszporów Bożego Narodzenia, a Tt 2,11-12, Apparuit gratia, kapitułą Laudesów 1 stycznia. List czyta się też w lekcjach Jutrzni w czwartek i piątek V tygodnia po Objawieniu Pańskim (z pominięciem większej części rozdziału 2), w latach, w których ten tydzień przypada przed niedzielą Siedemdziesiątnicy (Septuagesima), a fragmenty o biskupie (1,7-11) i o zdrowej nauce (2,1-8) należą do czytań pierwszego nokturnu w Części wspólnej o wyznawcach biskupach. Te dni znajdziesz w kalendarzu liturgicznym, a Oficjum w Brewiarzu.

Jak czytać List do Tytusa?

Przeczytaj go za jednym razem, to kwadrans, a potem razem z Pierwszym Listem do Tymoteusza, który w rozdziale 3 daje te same rady o biskupach i diakonach. W Boże Narodzenie wróć do rozdziałów 2 i 3 z łaciną obok, tak jak Kościół je śpiewa. Do głębszej lektury klasycznymi komentarzami są homilie św. Jana Chryzostoma, komentarz św. Hieronima i komentarz św. Tomasza z Akwinu. W szkole i w parafii używa się zwykle Biblii Tysiąclecia; podział na rozdziały i wersety jest w tym liście taki sam jak u ks. Wujka.

Często zadawane pytania

Kto napisał List do Tytusa?

Św. Paweł, który wymienia się w pierwszym wersecie i pisze jako ten, kto głosił na Krecie i zostawił tam Tytusa. Kościół zawsze przyjmował list jako jego dzieło, a Papieska Komisja Biblijna przypomniała w 1913 roku, że listy pasterskie pochodzą od Apostoła, choć wielu współczesnych krytyków w to wątpi.

Kim był Tytus w Biblii?

Uczniem św. Pawła, urodzonym w pogaństwie, którego Apostoł zabrał do Jerozolimy bez obrzezania, wysłał do Koryntu i zostawił na czele Kościoła na Krecie. Wspominają go Drugi List do Koryntian, List do Galatów, Drugi List do Tymoteusza i skierowany do niego list, ale nigdy Dzieje Apostolskie. Jego święto przypada 6 lutego.

Kiedy powstał List do Tytusa?

Około 63-66 roku, po uwolnieniu Pawła z pierwszego więzienia rzymskiego, a przed ostatnim. Jest wcześniejszy od Drugiego Listu do Tymoteusza, bo Paweł może jeszcze swobodnie podróżować.

O czym jest List do Tytusa?

To instrukcja Pawła dla Tytusa, któremu powierzył Kościół na Krecie. Tytus ma ustanowić godnych kapłanów w każdym mieście, karcić fałszywych nauczycieli i uczyć starców, młodych, niewiasty i sługi życia „trzeźwo i sprawiedliwie i pobożnie”. Wszystko opiera się na łasce Boga, która okazała się w Chrystusie i zbawiła nas „przez obmycie odradzające”.

Dlaczego List do Tytusa czyta się w Boże Narodzenie?

Bo w dwóch miejscach głosi objawienie się Boga wśród ludzi: „okazała się łaska Boga” (2,11) i „gdy się okazała dobroć i ludzkość Zbawiciela naszego Boga” (3,4). Mszał z 1962 roku czyta je na Pasterce i na Mszy o świtaniu.

Ile rozdziałów ma List do Tytusa?

Trzy rozdziały i 46 wersetów, w Wulgacie, u ks. Wujka i w Bibliach współczesnych.