Najświętsze Serce Pana Jezusa: Nabożeństwo i uroczystość

Najświętsze Serce Pana Jezusa to przedmiot jednego z najgłębszych nabożeństw Kościoła: czcimy w nim fizyczne Serce Zbawiciela, przebite na krzyżu, jako żywy znak Jego nieskończonej miłości do ludzi. Kult ten nie jest oddawaniem czci samemu mięśniowi, lecz całej miłości Chrystusa — Boga i człowieka — której to Serce jest naturalnym symbolem i siedzibą. Czcząc Serce Jezusa, wielbimy Osobę Słowa Wcielonego, które „umiłowawszy swoich, do końca ich umiłowało".

Nabożeństwo to ma swoje korzenie w Ewangelii, w scenie pod krzyżem, lecz pełny rozkwit zawdzięcza objawieniom, jakich w XVII wieku doznała św. Małgorzata Maria Alacoque. To z nich wyrasta uroczystość Najświętszego Serca, praktyka pierwszych piątków oraz poświęcenie całego czerwca temu Sercu, które „tak bardzo umiłowało ludzi".

Czym jest kult Najświętszego Serca

Kult Serca Jezusowego jest kultem wynagradzającym. Sercem Jezus oznacza całą swoją miłość, a Kościół odpowiada na nią miłością i zadośćuczynieniem za grzechy, którymi ludzie tę miłość ranią. W ten sposób nabożeństwo łączy dwa ruchy duszy: uwielbienie miłości Bożej oraz pokorne wynagrodzenie za jej znieważanie.

Podstawą biblijną jest scena przebicia boku Chrystusa po Jego śmierci. Świadek pod krzyżem zaświadcza:

„Lecz przyszedłszy do Jezusa, gdy ujrzeli, że już umarł, nie łamali goleni jego, ale jeden z żołnierzy włócznią otworzył bok jego, a natychmiast wyszła krew i woda." (J 19, 33–34, Biblia Wujka)

Ojcowie Kościoła widzieli w tej krwi i wodzie obraz sakramentów oraz narodziny Kościoła z otwartego Serca Zbawiciela. Sam Pan zapowiedział to źródło, wołając w świątyni: „Jeśli kto pragnie, niech do mnie przyjdzie a pije" (J 7, 37). Otwarty bok stał się przez wieki bramą, przez którą Kościół wpatruje się w miłość Boga, a prorok Zachariasz, przywołany przez Ewangelistę, mówi: „Zobaczą, kogo przebodli" (J 19, 37).

Do tego Serca Zbawiciel sam zaprasza znużonych: „Pójdźcie do mnie wszyscy, którzy pracujecie i jesteście obciążeni, a Ja was ochłodzę. (...) uczcie się ode mnie, żem jest cichy i pokornego serca" (Mt 11, 28–29). Nabożeństwo do Serca Jezusowego jest więc szkołą cichości i pokory, a nie tylko ćwiczeniem uczuć.

Kiedy obchodzimy uroczystość

Uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa przypada w piątek po oktawie Bożego Ciała, czyli w trzeci piątek po Zesłaniu Ducha Świętego. Jest to święto ruchome, zależne od daty Wielkanocy, i wypada zwykle w czerwcu. Papież Pius IX rozszerzył to święto na cały Kościół w roku 1856, a Leon XIII oraz Pius XI nadali mu najwyższą rangę, łącząc z aktem poświęcenia rodzaju ludzkiego Sercu Jezusowemu.

W tradycji liturgia tego dnia jest bogata w teksty o przebitym boku i o Sercu, które jest „źródłem życia i świętości". Wierni przystępują wtedy do Komunii świętej i odnawiają poświęcenie się Sercu Bożemu, często odmawiając w tym dniu uroczyście Litanię do Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Objawienia św. Małgorzaty Marii Alacoque

Choć korzenie kultu sięgają Ewangelii i pism średniowiecznych mistyków, jego nowożytna postać pochodzi z objawień danych francuskiej wizytce, św. Małgorzacie Marii Alacoque (1647–1690), w klasztorze w Paray-le-Monial. W latach 1673–1675 Zbawiciel ukazywał jej swoje Serce gorejące miłością, otoczone cierniami, zwieńczone krzyżem, i skarżył się na niewdzięczność ludzi.

W jednym z objawień Pan wypowiedział słowa, które stały się sercem całego nabożeństwa: „Oto Serce, które tak bardzo umiłowało ludzi, że niczego nie szczędziło, aż do wyczerpania i wyniszczenia się, by im dać dowody swej miłości. A w zamian (...) doznaje ode mnie tylko niewdzięczności". Stąd zrodziło się wezwanie do wynagrodzenia — przez Komunię świętą, godzinę świętą i nabożeństwo pierwszych piątków. Sanktuarium w Paray-le-Monial pozostaje do dziś jednym z głównych celów pielgrzymek ku czci Serca Jezusowego.

Pan obiecał szczególne łaski tym, którzy będą czcić Jego Serce. Dwanaście obietnic spisanych na podstawie objawień obejmuje między innymi:

• udzielenie wszelkich łask potrzebnych w ich stanie;
• pokój w rodzinach i pojednanie w sercach poróżnionych;
• pociechę w utrapieniach i schronienie w życiu, a zwłaszcza w godzinie śmierci;
• błogosławieństwo domom, w których obraz Serca będzie czczony;
• obfite miłosierdzie dla grzeszników, którzy w tym Sercu znajdą źródło i ocean miłosierdzia.

Wielka, dwunasta obietnica dotyczy nabożeństwa dziewięciu kolejnych pierwszych piątków miesiąca: kto przyjmie Komunię świętą w tych dniach, otrzyma łaskę pokuty i wytrwania, a Serce Jezusa będzie jego „bezpieczną ucieczką w ostatniej godzinie".

Czerwiec — miesiąc Serca Jezusowego

Pobożność katolicka poświęciła Sercu Jezusa cały miesiąc czerwiec, tak jak maj należy do Najświętszej Maryi Panny. Przez wszystkie dni tego miesiąca wierni gromadzą się na nabożeństwie czerwcowym, którego ośrodkiem jest litania i akt poświęcenia.

Nabożeństwo czerwcowe

Codzienne nabożeństwo czerwcowe odprawiane jest zwykle przed wystawionym Najświętszym Sakramentem. Składa się z wezwania Ducha Świętego, Litanii do Najświętszego Serca Pana Jezusa, aktu poświęcenia lub wynagrodzenia oraz błogosławieństwa eucharystycznego. Tam, gdzie nie ma kapłana, rodziny odmawiają litanię wspólnie w domu, przed obrazem Serca Jezusowego.

Sama litania jest skarbcem tytułów zaczerpniętych z Pisma i Ojców: Serce Jezusa nazwane jest „gorejącym ogniskiem miłości", „domem Bożym i bramą niebieską", „źródłem życia i świętości". Pełny tekst i rozważanie znajdują się w naszym opracowaniu Litanii do Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Wynagrodzenie i akt poświęcenia

Istotą nabożeństwa czerwcowego jest wynagrodzenie. W uroczystość Serca Jezusowego odmawia się uroczysty akt wynagrodzenia, ułożony za Piusa XI, w którym wierni przepraszają za grzechy zniewag wobec Eucharystii, za bluźnierstwa i obojętność. Czyn ten odpowiada bezpośrednio skardze, którą Pan wyraził w Paray-le-Monial, i czyni z czerwca miesiąc szczególnej pokuty oraz miłości.

Jak praktykować to nabożeństwo dzisiaj

Tradycja wskazuje kilka prostych dróg, którymi każdy może wejść w ten kult:

• Pierwsze piątki — dziewięć kolejnych Komunii wynagradzających, zgodnie z wielką obietnicą.
• Godzina święta — czuwanie w czwartkowy wieczór na pamiątkę konania w Ogrójcu, jak prosił o to Zbawiciel.
• Intronizacja — uroczyste umieszczenie obrazu Serca Jezusowego w domu i poświęcenie Mu rodziny.
• Codzienny akt strzelisty — „Najświętsze Serce Jezusa, ufam Tobie" lub „Jezu cichy i pokornego serca, uczyń serce moje według Serca Twego".

Każda z tych praktyk czerpie z tej samej studni: z otwartego boku, z którego „natychmiast wyszła krew i woda".

Czuwanie w czwartkową noc, które wyrosło z tych samych objawień, opisujemy przy Godzinie świętej.

Często zadawane pytania

Co to jest kult Najświętszego Serca?

To nabożeństwo, w którym czcimy Serce Jezusa jako symbol i siedzibę Jego miłości — Boga i człowieka. Kult ma charakter wynagradzający: uwielbiamy miłość Chrystusa i przepraszamy za grzechy, którymi jest ona raniona, zwłaszcza w Najświętszym Sakramencie.

Kiedy jest uroczystość Najświętszego Serca Jezusa?

W piątek po oktawie Bożego Ciała, czyli w trzeci piątek po Zesłaniu Ducha Świętego. Jest to święto ruchome, zależne od daty Wielkanocy, i wypada zazwyczaj w czerwcu.

Jakie są obietnice Najświętszego Serca?

Tradycja wymienia dwanaście obietnic danych przez Zbawiciela św. Małgorzacie Marii: między innymi łaski stanu, pokój w rodzinach, pociechę w utrapieniach, błogosławieństwo domom czczącym obraz Serca oraz wielką obietnicę łaski wytrwania dla odprawiających dziewięć pierwszych piątków.

Dlaczego czerwiec jest miesiącem Serca Jezusowego?

Pobożność katolicka poświęciła czerwiec Sercu Jezusa, podobnie jak maj Maryi. Przez cały miesiąc wierni odprawiają nabożeństwo czerwcowe z Litanią do Najświętszego Serca i aktem wynagrodzenia, a w jego trakcie przypada uroczystość Serca Jezusowego.

Skąd pochodzi nabożeństwo do Najświętszego Serca?

Z Ewangelii — z przebitego boku Chrystusa (J 19, 34) — oraz z objawień św. Małgorzaty Marii Alacoque w Paray-le-Monial (1673–1675), z których wyrosły uroczystość, pierwsze piątki i godzina święta.

Zobacz też: nabozenstwo czerwcowe.

Aplikacja Iter Fidei zawiera kalendarz liturgiczny, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (J 19, 33–37; J 7, 37; Mt 11, 28–30); objawienia św. Małgorzaty Marii Alacoque w Paray-le-Monial (1673–1675); encyklika Leona XIII Annum Sacrum (1899) i Piusa XI Miserentissimus Redemptor (1928); teksty liturgiczne uroczystości Najświętszego Serca Pana Jezusa według tradycyjnego mszału.