Św. Scholastyka — siostra św. Benedykta, życiorys, modlitwa

Św. Scholastyka (ok. 480 – ok. 543) to dziewica poświęcona Bogu od dzieciństwa, siostra — według tradycji bliźniaczka — św. Benedykta, ojca mnichów Zachodu, i pierwsza matka mniszek benedyktyńskich. Prawie wszystko, co o niej wiemy, zawdzięczamy dwóm rozdziałom Dialogów św. Grzegorza Wielkiego: opowieści o ostatnim spotkaniu rodzeństwa, gdy jej modlitwa ze łzami ściągnęła burzę, i o jej duszy, którą Benedykt ujrzał wzlatującą do nieba w postaci gołębicy. W kalendarzu z 1962 roku jej święto przypada 10 lutego jako święto III klasy w białych szatach.

Św. Scholastyka — życiorys

Siostra św. Benedykta z Nursji

Scholastyka pochodziła, jak jej brat, z Nursji w Umbrii; jeśli była jego bliźniaczką, urodziła się, jak on, około 480 roku. Św. Grzegorz pisze, że była „poświęcona wszechmogącemu Panu od samego dzieciństwa” (ab ipso infantiae tempore dedicata). Tradycja, którą przytacza Butler, uważa ją za bliźniaczkę Benedykta; Dialogi mówią tylko, że była jego siostrą.

Nie wiemy, gdzie żyła w młodości — w domu czy we wspólnocie. Gdy Benedykt osiadł na Monte Cassino, ona zamieszkała w okolicy, w miejscowości Plombariola, około pięciu mil od klasztoru brata. Butler uważa za prawdopodobne, że założyła tam i prowadziła wspólnotę mniszek pod kierunkiem Benedykta. Dlatego czci się ją jako pierwszą matkę mniszek benedyktyńskich.

Coroczne spotkanie z bratem

Raz w roku Scholastyka przychodziła odwiedzić brata. Ponieważ nie mogła wejść do klasztoru, Benedykt schodził z kilkoma mnichami do domu należącego do klasztoru, niedaleko bramy. Spędzali ten dzień — jak pisze Grzegorz — „na chwaleniu Boga i świętych rozmowach”.

Ostatnie spotkanie i burza: opowieść św. Grzegorza

Najsłynniejszą stronę jej życia opowiada II księga Dialogów św. Grzegorza (rozdz. 33). Brewiarz czytał ją dawniej w trzech lekcjach Jutrzni na 10 lutego; w Brewiarzu z 1962 roku zostało z niej krótkie streszczenie w jednej lekcji. Opowiadamy ją za tekstem Grzegorza.

Pewnego dnia Scholastyka przyszła jak zwykle i brat zszedł do niej ze swymi uczniami. Cały dzień spędzili na chwaleniu Boga i świętych rozmowach, a gdy zapadał zmrok, razem spożyli posiłek. Gdy jeszcze siedzieli przy stole, a rozmowa o rzeczach świętych się przeciągała, siostra poprosiła: „Proszę cię, nie opuszczaj mnie tej nocy, abyśmy do rana mówili o radościach życia niebieskiego”. Benedykt odpowiedział: „Cóż ty mówisz, siostro? W żaden sposób nie mogę zostać poza celą”.

Niebo było tak pogodne, że nie było widać ani jednej chmury. Wtedy Scholastyka splotła ręce na stole, oparła na nich głowę i modliła się do wszechmogącego Pana. Gdy podniosła głowę, rozpętała się tak gwałtowna burza z piorunami i taka ulewa, że ani Benedykt, ani bracia, którzy z nim byli, nie mogli wyjść za próg. Grzegorz zaznacza, że w modlitwie wylała na stół „rzekę łez”, a nimi pogodę zamieniła w deszcz — i że burza przyszła w tej samej chwili, w której podniosła głowę.

Benedykt, widząc, że nie wróci do klasztoru, zaczął się żalić: „Niech ci Bóg wszechmogący przebaczy, siostro: cóż uczyniłaś?”. Ona odpowiedziała:

„Oto prosiłam ciebie, a nie chciałeś mnie wysłuchać; prosiłam mojego Boga, a On mnie wysłuchał. Teraz więc, jeśli możesz, wyjdź i zostawiwszy mnie, wracaj do klasztoru”.

Ten, który nie chciał zostać z własnej woli, został wbrew woli. I tak spędzili całą noc na czuwaniu, sycąc się nawzajem świętymi rozmowami o życiu duchowym.

W łacińskim tekście Dialogów, jak go podawały dawne lekcje Brewiarza, rozmowa rodzeństwa brzmi tak:

• Scholastyka: Quaeso te, ut ista nocte me non deseras, ut usque mane de caelestis vitae gaudiis loquamur — „Proszę cię, nie opuszczaj mnie tej nocy, abyśmy do rana mówili o radościach życia niebieskiego”;
• Benedykt: Quid est quod loqueris, soror? Manere extra cellam nullatenus possum — „Cóż ty mówisz, siostro? W żaden sposób nie mogę zostać poza celą”;
• Benedykt podczas burzy: Parcat tibi omnipotens Deus, soror: quid est quod fecisti? — „Niech ci Bóg wszechmogący przebaczy, siostro: cóż uczyniłaś?”;
• Scholastyka: Ecce rogavi te, et audire me noluisti; rogavi Deum meum, et audivit me — „Oto prosiłam ciebie, a nie chciałeś mnie wysłuchać; prosiłam mojego Boga, a On mnie wysłuchał”.

Ostatnie z tych zdań jest najczęściej przytaczanym jej „cytatem”. Jej słowa znamy wyłącznie z Dialogów św. Grzegorza; zdania krążące pod jej imieniem, których tam nie ma, nie mają pewnego źródła.

Dusza jak gołębica: śmierć św. Scholastyki

Nazajutrz siostra wróciła do swojej celi, a Benedykt do klasztoru. Po trzech dniach, gdy stał w celi i podniósł oczy, ujrzał (Dialogi, rozdz. 34) duszę swej siostry, która opuściwszy ciało, w postaci gołębicy wnikała w tajemnice nieba. Uradowany jej chwałą, dziękował Bogu hymnami i pochwałami i oznajmił braciom jej śmierć. Posłał ich, by przynieśli jej ciało do klasztoru i złożyli w grobie, który przygotował dla siebie.

Grzegorz kończy: „Tak się stało, że tych, których umysł zawsze był jedno w Bogu, nawet grób nie rozdzielił”. Benedykt spoczął potem w tym samym grobie. Według przekazu, który przytacza Butler, w VII wieku ich relikwie przeniesiono do Francji, a relikwie Scholastyki złożono w Le Mans.

Ta scena jest źródłem kolekty jej Mszy: Kościół prosi, byśmy za jej przykładem żyli w niewinności i doszli do radości wiecznych — do tej samej nagrody nieba, o której rodzeństwo rozmawiało w ostatnią noc.

Św. Scholastyka — czego jest patronką

Ani Butler, ani księgi liturgiczne nie wymieniają jej patronatów. Powszechne zestawienia patronatów podają dwa:

• jest patronką mniszek benedyktyńskich — jako ich pierwsza matka;
• bywa wzywana w czasie burz i ulewnych deszczów, co łączy się z opowieścią o burzy wymodlonej przy stole.

Jej postać mówi o mocy modlitwy płynącej z miłości: Benedykt trzymał się reguły, a Bóg wysłuchał siostry, która prosiła o jedną noc rozmowy o niebie.

Atrybuty św. Scholastyki

• Gołębica — z wizji Benedykta;
• habit benedyktyński i pastorał ksieni;
• krzyż, a niekiedy także księga.

Często przedstawia się ją obok brata. Jego postać i znaki opisujemy w artykule o medaliku św. Benedykta.

Św. Scholastyka w liturgii z 1962 roku

Święto św. Scholastyki, dziewicy, przypada 10 lutego i ma rangę III klasy. Msza jest z Commune dziewic (introit Dilexisti iustitiam), z własną kolektą o gołębicy. W Brewiarzu lekcja Jutrzni streszcza opowieść z Dialogów św. Grzegorza. Kalendarz z 1969 roku zachował jej wspomnienie pod tą samą datą. Inną dziewicą czczoną w tym samym miesiącu jest św. Agata (5 lutego), a w styczniu św. Agnieszka i św. Martyna.

Modlitwa do św. Scholastyki

Kolekta z Mszału Rzymskiego (10 lutego)

Deus, qui animam beatae Virginis tuae Scholasticae ad ostendendam innocentiae viam in columbae specie coelum penetrare fecisti: da nobis eius meritis et precibus ita innocenter vivere; ut ad aeterna mereamur gaudia pervenire. Per Dominum nostrum Iesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Boże, który dla ukazania drogi niewinności sprawiłeś, że dusza błogosławionej Scholastyki, Twojej Dziewicy, w postaci gołębicy wzniosła się do nieba, daj nam przez jej zasługi i modlitwy tak żyć w niewinności, abyśmy zasłużyli dojść do radości wiecznych. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.

Jak się modlić do św. Scholastyki

Najpewniejszą modlitwą do niej jest kolekta z jej Mszy, podana wyżej. Kto chce prosić ją o jakąś łaskę przez dziewięć dni przed jej świętem, może codziennie odmawiać tę kolektę, polecając swoją intencję (tu wymień swoją intencję), z wersetem ze wspólnego oficjum dziewic w Brewiarzu Rzymskim (V. Ora pro nobis, beáta N.):

W. Módl się za nami, święta Scholastyko.
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Scholastyka a scholastyka

Imię świętej brzmi tak samo jak nazwa średniowiecznej filozofii — scholastyki św. Anzelma i św. Tomasza z Akwinu. To tylko zbieżność: oba słowa pochodzą od łacińskiego schola („szkoła”), ale święta żyła w VI wieku, na kilka stuleci przed rozkwitem scholastyki w szkołach i uniwersytetach.

Często zadawane pytania

Kim była św. Scholastyka?

Dziewicą poświęconą Bogu od dzieciństwa, siostrą św. Benedykta z Nursji i przełożoną mniszek żyjących w pobliżu Monte Cassino. Zmarła ok. 543 roku i została pochowana w grobie, który Benedykt przygotował dla siebie.

Czego patronką jest św. Scholastyka?

Według powszechnych zestawień patronatów — mniszek benedyktyńskich; bywa też wzywana w czasie burz i ulewnych deszczów, z powodu burzy, którą wymodliła przy ostatnim spotkaniu z bratem.

Czy św. Scholastyka była bliźniaczką św. Benedykta?

Tak mówi tradycja, którą przytacza Butler. Św. Grzegorz w Dialogach pisze tylko, że była jego siostrą.

Kiedy obchodzimy święto św. Scholastyki?

10 lutego. W kalendarzu z 1962 roku jest to święto III klasy; data nie zmieniła się w 1969 roku.

Dlaczego św. Scholastyka przedstawiana jest z gołębicą?

Bo św. Benedykt trzy dni po ich ostatnim spotkaniu ujrzał jej duszę wzlatującą do nieba w postaci gołębicy. Do tej wizji odwołuje się kolekta jej Mszy.

Co powiedziała św. Scholastyka bratu podczas burzy?

„Prosiłam ciebie, a nie chciałeś mnie wysłuchać; prosiłam mojego Boga, a On mnie wysłuchał”. Jej słowa znamy wyłącznie z Dialogów św. Grzegorza.

Gdzie spoczywa św. Scholastyka?

Benedykt pochował ją na Monte Cassino w grobie przygotowanym dla siebie. Według przekazu jej relikwie przeniesiono w VII wieku do Francji, do Le Mans.

Aplikacja Iter Fidei zawiera Mszał i Brewiarz z 1962 roku, z Mszą i lekcją św. Scholastyki na 10 lutego, po łacinie i po polsku. Dołącz tutaj do wczesnego dostępu.

Źródła. Mszał Rzymski z 1962 roku (kolekta z 10 lutego); Brewiarz Rzymski z 1962 roku (lekcja z 10 lutego); św. Grzegorz Wielki, Dialogi, ks. II, rozdz. 33–34; Butler's Lives of the Saints (10 lutego).