Święci
Św. Agata — patronka od chorób piersi i ognia
Św. Agata była dziewicą i męczennicą z Sycylii, która w III wieku oddała życie za czystość i wiarę. Kościół czci ją jako patronkę od chorób piersi, ognia oraz klęsk żywiołowych. Podajemy jej życie według tradycji i modlitwę do św. Agaty.

Gdy choroba dotyka kobiece ciało, a zwłaszcza piersi, albo gdy ogień i klęska zagrażają domowi, lud chrześcijański od wieków przyzywa świętą Agatę — dziewicę i męczennicę z Sycylii, która w III wieku wolała stracić życie niż czystość i wiarę. Kościół czci ją jako patronkę od chorób piersi, a także jako obronę przed ogniem, wybuchami wulkanu i klęskami żywiołowymi. W tym artykule podajemy najpierw, kim była św. Agata, czego jest patronką, oraz modlitwę Kościoła do św. Agaty — kolektę z Mszału — a dopiero potem jej życie, atrybuty i datę święta.
Kim była św. Agata
Św. Agata żyła w III wieku na Sycylii, najprawdopodobniej w mieście Katania, choć tradycja wspomina także o Palermo. Według dawnych przekazów pochodziła ze szlachetnej i zamożnej rodziny chrześcijańskiej. Jako młoda dziewczyna złożyła Bogu ślub dziewictwa, oddając całe swoje serce Chrystusowi.
Żyła w czasach, gdy wyznawanie wiary karano śmiercią. Według tradycji za panowania cesarza Decjusza, około roku 250, namiestnik Sycylii imieniem Kwincjan pożądał Agaty i pragnął ją posiąść, korzystając z cesarskich praw przeciw chrześcijanom. Gdy odmówiła, oddał ją w ręce niegodziwej kobiety, aby złamać jej wolę, lecz Agata pozostała wierna swemu ślubowi.
Rozgniewany namiestnik poddał ją okrutnym torturom. Według tradycji kazał odciąć jej piersi — i właśnie z tego najboleśniejszego cierpienia wyrósł jej szczególny patronat. Wrzucona do więzienia, według dawnego przekazu została w nocy uzdrowiona przez świętego Apostoła Piotra, który ukazał się jej w widzeniu. Wkrótce potem, torturowana ogniem i rozżarzonymi węglami, oddała ducha Bogu. Stało się to, według tradycji, około roku 251.
Czego patronką jest św. Agata
Z powodu okrutnej męki, jaką wycierpiała, św. Agata stała się przede wszystkim patronką od chorób piersi i orędowniczką kobiet zmagających się z cierpieniem ciała. Do niej zwracają się chore, matki karmiące oraz wszyscy, którzy proszą o zdrowie i ulgę w boleści.
Tradycja wiąże z nią także drugi wielki patronat — obronę przed ogniem i klęskami żywiołowymi. Wkrótce po jej śmierci, gdy wybuchł wulkan Etna i lawa zagroziła Katanii, mieszkańcy wynieśli naprzeciw płomieniom welon z grobu świętej — i, jak głosi przekaz, ogień się zatrzymał. Od tego czasu św. Agata jest wzywana jako:
- patronka od chorób piersi — chorych kobiet, matek i wszystkich cierpiących na ciele;
- obrona przed ogniem — pożarami, wybuchami wulkanów i lawą;
- opieka w klęskach żywiołowych — trzęsieniach ziemi i nieszczęściach grożących miastu;
- patronka odlewników dzwonów, ludwisarzy i piekarzy — związanych z ogniem i chlebem.
Tym, co łączy oba te patronaty, jest wierność aż do końca: ta, która przeszła przez ogień męki, broni przed ogniem ziemskim i wyprasza ratunek w cierpieniu.
Modlitwa do św. Agaty
Kościół modli się w dniu jej święta kolektą z Mszału Rzymskiego (5 lutego), po łacinie i po polsku:
Deus, qui inter cetera potentiae tuae miracula etiam in sexu fragili victoriam martyrii contulisti: concede propitius; ut, qui beatae Agathae Virginis et Martyris tuae natalicia colimus, per eius ad te exempla gradiamur. Per Dominum nostrum Iesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.
Boże, który między innymi cudami Twojej potęgi obdarzyłeś zwycięstwem w męczeństwie także płeć słabszą, spraw łaskawie, abyśmy obchodząc narodziny dla nieba świętej Agaty, Dziewicy i Męczennicy Twojej, za jej przykładem zdążali do Ciebie. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.
Brewiarz Rzymski (wspólne oficjum dziewicy i męczennicy) podaje też werset:
W. Módl się za nami, święta Agato.
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.
Wraz z tą modlitwą dobrze jest powierzyć się Bożej opiece słowami Pisma, którymi Kościół od wieków pociesza cierpiących:
Ale dusze sprawiedliwych są w ręce Bożej i nie dotknie ich męka śmierci. (Mdr 3, 1)
Chleb św. Agaty i błogosławieństwo w dniu jej święta
W dawnej tradycji z dniem św. Agaty wiąże się piękny zwyczaj chleba św. Agaty. W jej święto, 5 lutego, w wielu kościołach poświęca się chleb, sól i wodę, prosząc świętą o ochronę domów od pożaru i nieszczęścia. Poświęcony chleb zanoszono następnie do domów i obór jako znak Bożej opieki.
Zwyczaj ten wyrasta z owego dawnego podania o welonie świętej, który zatrzymał lawę Etny. Lud chrześcijański, świadom, że to Bóg jest dawcą wszelkiego dobra, prosił przez wstawiennictwo Agaty o zachowanie od ognia ziemskiego — i o uwolnienie od ognia grzechu. Błogosławieństwo to nie jest zabobonem, lecz pokorną prośbą Kościoła, by Pan przez zasługi swej męczennicy strzegł swojego ludu.
Kiedy obchodzimy święto św. Agaty
Święto św. Agaty Kościół obchodzi 5 lutego; w kalendarzu z 1962 roku jest to święto III klasy. Jest ona czczona jako dziewica i męczennica, a jej imię wymienia się w Kanonie Rzymskim Mszy świętej — w gronie świętych niewiast, obok św. Łucji, św. Agnieszki, św. Cecylii i Anastazji. To świadectwo, jak wielką czcią od najdawniejszych wieków otaczał ją Kościół.
W tym dniu, zwłaszcza na Sycylii, odprawia się uroczyste nabożeństwa, a w Katanii odbywają się jedne z największych obchodów ku czci świętej w całym świecie chrześcijańskim.
Atrybuty św. Agaty w sztuce i tradycji
W ikonografii św. Agata przedstawiana jest niemal zawsze tak samo: jako młoda dziewica trzymająca tacę z dwiema piersiami — znak jej męczeństwa. Często towarzyszy jej palma męczeństwa oraz welon, który wedle tradycji zatrzymał lawę Etny. Bywa ukazywana także z cęgami lub pochodnią, narzędziami jej tortur.
Te atrybuty, choć bolesne, nie są wyrazem rozpaczy, lecz zwycięstwa. Św. Agata trzyma znak swej męki jak żołnierz trzyma zdobyty sztandar — bo przez cierpienie weszła do chwały. Stąd jej postać od wieków umacnia chorych i strapionych: kto cierpi w jedności z Chrystusem, ten nie cierpi nadaremnie.
Często zadawane pytania
Kim była św. Agata i kiedy żyła?
Św. Agata była dziewicą i męczennicą żyjącą w III wieku na Sycylii, najprawdopodobniej w Katanii. Według tradycji pochodziła ze szlachetnej rodziny chrześcijańskiej, złożyła ślub dziewictwa i poniosła śmierć męczeńską za wiarę około roku 251, w czasie prześladowania za cesarza Decjusza.
Od jakich chorób jest patronką św. Agata?
Św. Agata jest przede wszystkim patronką od chorób piersi. Tradycja wiąże ten patronat z jej męczeństwem, podczas którego, według dawnych przekazów, odcięto jej piersi. Do niej zwracają się chore kobiety, matki karmiące oraz wszyscy proszący o zdrowie i ulgę w cierpieniu.
Dlaczego św. Agata jest wzywana przeciw ogniowi?
Według tradycji wkrótce po jej śmierci wybuchł wulkan Etna, a lawa zagroziła Katanii. Mieszkańcy wynieśli naprzeciw płomieniom welon z grobu świętej i ogień się zatrzymał. Od tego czasu św. Agata jest wzywana jako obrona przed pożarami, wybuchami wulkanów i klęskami żywiołowymi.
Co to jest chleb św. Agaty?
Chleb św. Agaty to dawny zwyczaj poświęcania chleba, soli i wody w dniu jej święta, 5 lutego. Poświęcony chleb zanoszono do domów jako prośbę o ochronę od pożaru i nieszczęścia, przez wstawiennictwo świętej.
Kiedy jest święto św. Agaty?
Święto św. Agaty przypada 5 lutego (w kalendarzu z 1962 roku święto III klasy). Jej imię wymienia się w Kanonie Rzymskim Mszy świętej, co świadczy o dawnej i powszechnej czci Kościoła dla tej męczennicy.
Inne święte postacie i modlitwy
Jeśli pragniesz pogłębić cześć dla świętych i ich wstawiennictwa, polecamy także:
- Litania do Wszystkich Świętych
- Św. Florian — patron od ognia
- Modlitwa o zdrowie
- Modlitwa o uzdrowienie
- Psalm 91 — modlitwa o ochronę
Św. Agata uczy nas, że wierność Bogu jest cenniejsza niż samo życie, a cierpienie złączone z Chrystusem staje się drogą do chwały. Ta, która przeszła przez ogień męki, broni nas przed ogniem ziemskim i wyprasza zdrowie chorym. Prośmy ją o opiekę nad cierpiącymi i o męstwo w wyznawaniu wiary.
Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy i litanie do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Otrzymaj tutaj link do aplikacji e-mailem.
Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Księga Mądrości 3); Mszał Rzymski (kolekta z 5 lutego); Brewiarz Rzymski (wspólne oficjum dziewicy i męczennicy); tradycyjne Martyrologium Rzymskie (5 lutego); Kanon Rzymski Mszy świętej (Communicantes, gdzie wymienia się św. Agatę); dawna tradycja hagiograficzna o męczeństwie św. Agaty w Katanii (ok. 251) zachowana w aktach świętej; dawny zwyczaj błogosławienia chleba św. Agaty.