Św. Florian: Patron strażaków

Gdy ogień zagraża domowi, polom czy całemu miastu, lud chrześcijański od wieków wie, do kogo się zwrócić: do świętego Floriana, rzymskiego żołnierza i męczennika, którego Kościół czci jako patrona strażaków, hutników i wszystkich, którzy zmagają się z żywiołem ognia. Jego postać nie jest legendą wymyśloną przez pobożność, lecz świadectwem człowieka, który wolał umrzeć niż wyrzec się Chrystusa. W tym artykule podajemy najpierw, kim był św. Florian, czego jest patronem, a następnie tradycyjną modlitwę do św. Floriana o ochronę od ognia.

Kim był św. Florian

Św. Florian żył na przełomie III i IV wieku, w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Według tradycji był wysokim oficerem wojska rzymskiego w prowincji Noricum, na terenie dzisiejszej Austrii, w okolicach Lauriacum (Lorch). Był chrześcijaninem w epoce, gdy wyznawanie Chrystusa karano śmiercią.

Gdy za panowania cesarza Dioklecjana wybuchło wielkie prześladowanie, a namiestnik Akwilin rozpoczął uwięzienie chrześcijan, Florian nie ukrył swojej wiary. Tradycja podaje, że dobrowolnie udał się do uwięzionych braci, by ich umocnić, i sam wyznał przed namiestnikiem, że jest chrześcijaninem. Wezwany do złożenia ofiary bogom, odmówił. Poddano go biczowaniu i torturom, lecz pozostał wierny.

Skazano go na śmierć przez utopienie. Z kamieniem młyńskim u szyi został strącony z mostu do rzeki Enns. Stało się to w roku 304. Tak żołnierz cesarza stał się żołnierzem Chrystusa, oddając życie za wiarę — podobnie jak św. Sebastian, rzymski legionista przeszyty strzałami za to samo wyznanie, czy św. Walenty, rzymski kapłan i męczennik tej samej epoki prześladowań. Jego ciało, według tradycji, pochowała pobożna niewiasta imieniem Waleria, a z czasem nad jego grobem powstał kościół i klasztor w St. Florian w Austrii.

Pismo Święte mówi o takich, którzy oddali życie za Boga, słowami pełnymi nadziei:

Ale dusze sprawiedliwych są w ręce Bożej i nie dotknie ich męka śmierci. (Mdr 3, 1)

Jak złoto w piecu wypróbował ich i jak ofiarę całopalenia ich przyjął. (Mdr 3, 6)

Czego patronem jest św. Florian

Choć św. Florian zginął przez utopienie, to właśnie jego stał się patronem strażaków i obrońcą przed pożarami. Tradycja wiąże to z dawnym podaniem o świętym, który modlitwą ugasił płonący dom, a także z głębszą prawdą: ten, kto przez wodę chrztu i przez wodę swej męczeńskiej śmierci całkowicie oddał się Bogu, może wypraszać ochronę przed niszczącą mocą ognia.

Z biegiem wieków św. Florian stał się patronem:

• strażaków — tych, którzy ryzykują życie, by ratować innych z płomieni;
• hutników i kowali — ludzi pracujących przy ogniu i rozżarzonym metalu;
• kominiarzy, garncarzy i piekarzy — wszystkich rzemiosł związanych z ogniem;
• całych miast i wsi — proszących o ochronę domów i zbiorów od pożaru.

Św. Florian — patron strażaków

Spośród wszystkich tych patronatów najbardziej znany jest ten strażacki. To właśnie św. Florian jest oficjalnym patronem strażaków, zarówno zawodowych, jak i ochotniczych. Wybór ten nie jest przypadkowy: tak jak strażak rzuca się ku niebezpieczeństwu, by ratować życie i mienie bliźniego, tak Florian dobrowolnie poszedł ku męczeństwu, by umocnić uwięzionych braci w wierze. Jedno i drugie jest aktem ofiarnej miłości. Dlatego sztandary jednostek strażackich noszą jego wizerunek, a 4 maja, w dzień jego wspomnienia, obchodzony jest jako Dzień Strażaka.

W Polsce kult św. Floriana jest bardzo żywy. Jego relikwie sprowadzono do Krakowa w XII wieku, a krakowska dzielnica Kleparz oraz kościół św. Floriana świadczą o tym, jak głęboko zakorzeniła się ta cześć. Do dziś figura świętego — przedstawianego jako rzymski żołnierz gaszący wodą z naczynia płonący budynek — stoi przy wielu remizach strażackich.

Modlitwa do św. Floriana o ochronę od ognia

Oto tradycyjna modlitwa, którą można odmawiać prosząc o opiekę nad domem, rodziną i mieniem, a nade wszystko o ochronę od ognia wiecznego — od grzechu.

Święty Florianie, mężny żołnierzu Chrystusa,
który wolałeś oddać życie niż wyprzeć się wiary,
uproś nam u Boga męstwo w wyznawaniu prawdy.
Ty, który jesteś naszym orędownikiem przed pożarami,
strzeż naszych domów i miast od ognia i nieszczęścia,
a tych, którzy walczą z płomieniami, otaczaj swoją opieką.
Wybaw nas nade wszystko od ognia piekielnego
i doprowadź szczęśliwie do ojczyzny niebieskiej.
Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Można też dodać krótkie wezwanie, łatwe do zapamiętania:

Święty Florianie, patronie strażaków, módl się za nami.

Wraz z tą modlitwą dobrze jest powierzyć się Bożej opiece słowami Psalmu, którym Kościół od wieków przyzywa ochrony przed wszelkim niebezpieczeństwem:

Albowiem aniołom twoim rozkazał o tobie, aby cię strzegli na wszystkich drogach twoich. (Ps 90, 11)

Modlitwa strażaka

Lud strażacki ułożył też własne wezwanie do swojego patrona. Bywa odmawiane przed służbą i przy poświęceniu remiz oraz sztandarów. Oto jego prosta forma:

Święty Florianie, patronie nasz,
ty znasz trud i niebezpieczeństwo naszej służby.
Gdy idziemy ku ogniowi, by ratować życie i mienie bliźnich,
bądź naszą tarczą i naszym wsparciem.
Daj nam odwagę, roztropność i ofiarne serce,
a po skończonej pracy doczesnej
przyjm nas do grona sług wiernych Bogu. Amen.

Kiedy obchodzimy wspomnienie św. Floriana

Wspomnienie św. Floriana Kościół obchodzi 4 maja. W tym dniu w wielu parafiach, zwłaszcza tam, gdzie świętego czci się jako patrona, odprawia się Mszę świętą w jego intencji, a strażacy uczestniczą w niej ze sztandarami. Dawny kalendarz liturgiczny zna go jako męczennika, a Kościół wspomina go słowami przeznaczonymi dla tych, którzy „we krwi swojej” dali świadectwo Chrystusowi.

Msza święta ku czci św. Floriana

Tam, gdzie św. Florian jest patronem parafii, cechu czy straży pożarnej, Msza święta o św. Florianie stanowi centrum jego święta. W tradycyjnym kalendarzu liturgicznym formularz mszalny męczennika przewiduje teksty wspólne dla jednego męczennika (Commune unius Martyris). Modlitwa mszalna (kolekta) prosi Boga, by za wstawiennictwem świętego, który mężnie wytrwał w wyznawaniu wiary, i nam udzielono łaski wierności aż do końca.

W praktyce parafialnej Msza ku czci św. Floriana 4 maja gromadzi strażaków ze sztandarami, po niej często następuje poświęcenie wozów bojowych, remiz lub sprzętu. Sercem tego dnia pozostaje jednak Ofiara Mszy świętej i prośba o dwojaką ochronę: od ognia doczesnego, który niszczy domy i pola, oraz od ognia wiecznego, czyli od grzechu i potępienia. Uczestnictwo we Mszy z wiarą i przyjęcie Komunii świętej jest najpełniejszym sposobem uczczenia patrona — owocniejszym niż jakiekolwiek zewnętrzne znaki, które bez łaski Bożej pozostają puste.

Litania do św. Floriana

Oprócz krótkiej modlitwy lud chrześcijański przyzywa świętego także w formie litanii. Podajemy jej skrócony układ, oparty na tradycyjnym schemacie litanii do świętych:

Kyrie, elejson. Chryste, elejson. Kyrie, elejson.
Chryste, usłysz nas. Chryste, wysłuchaj nas.
Ojcze z nieba, Boże — zmiłuj się nad nami.
Synu, Odkupicielu świata, Boże — zmiłuj się nad nami.
Duchu Święty, Boże — zmiłuj się nad nami.
Święta Maryjo, Królowo Męczenników — módl się za nami.

Święty Florianie, mężny żołnierzu Chrystusa — módl się za nami.
Święty Florianie, wierny aż do śmierci — módl się za nami.
Święty Florianie, męczenniku za wiarę — módl się za nami.
Święty Florianie, patronie strażaków — módl się za nami.
Święty Florianie, obrońco od pożarów — módl się za nami.
Święty Florianie, opiekunie naszych domów — módl się za nami.

Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata — przepuść nam, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata — wysłuchaj nas, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata — zmiłuj się nad nami.

Módl się za nami, święty Florianie,
abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.

Kult św. Floriana w Polsce

Cześć dla św. Floriana należy w Polsce do najstarszych i najtrwalszych. Jego relikwie sprowadzono do Krakowa w roku 1184, za panowania Kazimierza Sprawiedliwego, na prośbę biskupa Gedki i za zgodą papieża Lucjusza III. Złożono je w kościele na Kleparzu, który do dziś nosi wezwanie św. Floriana, a sam święty stał się jednym z patronów Krakowa i całego Królestwa Polskiego. Brama Floriańska i ulica Floriańska w Krakowie zawdzięczają mu swą nazwę.

Z biegiem wieków wezwanie św. Floriana przyjęło wiele kościołów i parafii w całej Polsce, a jego figury stanęły przy niezliczonych remizach i na rynkach dawnych miast. Wszystkie te miejsca są zewnętrznym znakiem jednej, wspólnej prośby: by mężny męczennik z Lauriacum strzegł polskich domów od ognia, a serca wiernych — od grzechu.

Św. Florian w sztuce i tradycji

W ikonografii św. Florian przedstawiany jest niemal zawsze tak samo: jako młody rzymski żołnierz w zbroi, z chorągwią męczeństwa w ręku, wylewający wodę z naczynia na płonący dom. Ten obraz tłumaczy cały jego patronat — oto żołnierz, który ogień ziemski gasi wodą, a sam przeszedł przez wodę śmierci do chwały. Figury świętego stoją na wielu rynkach dawnych miast jako prośba o ochronę od pożaru, który przez stulecia był jednym z najgroźniejszych nieszczęść.

Często zadawane pytania

Kim był św. Florian i kiedy żył?

Św. Florian był rzymskim żołnierzem i oficerem wojska w prowincji Noricum, żyjącym na przełomie III i IV wieku. Był chrześcijaninem i poniósł śmierć męczeńską za wiarę w roku 304, w czasie prześladowania za cesarza Dioklecjana.

Dlaczego św. Florian jest patronem strażaków, skoro zginął przez utopienie?

Tradycja wiąże jego patronat z dawnym podaniem o świętym gaszącym modlitwą pożar, a głębiej z prawdą, że ten, kto przez wodę chrztu i męczeństwa oddał się Bogu, wyprasza ochronę przed niszczącą mocą ognia. Dlatego stał się patronem strażaków, hutników i obrońcą przed pożarami.

Kiedy jest wspomnienie św. Floriana?

Wspomnienie św. Floriana przypada 4 maja. W tym dniu strażacy gromadzą się na Mszy świętej, by prosić o jego opiekę.

Jak umarł św. Florian?

Według tradycji został skazany na śmierć przez utopienie: z kamieniem młyńskim u szyi strącono go z mostu do rzeki Enns. Wcześniej poddano go biczowaniu, lecz pozostał wierny i nie wyrzekł się Chrystusa.

Czego patronem jest św. Florian?

Św. Florian jest przede wszystkim patronem strażaków, a także hutników, kowali, kominiarzy, garncarzy i piekarzy — wszystkich rzemiosł związanych z ogniem. Czczony jest również jako obrońca przed pożarami oraz patron miast, między innymi Krakowa.

Kiedy odprawia się Mszę świętą ku czci św. Floriana?

Msza święta o św. Florianie odprawiana jest 4 maja, w dzień jego wspomnienia. W parafiach i jednostkach strażackich gromadzi ona strażaków ze sztandarami; po niej często następuje poświęcenie wozów i sprzętu. Sercem dnia pozostaje jednak Ofiara Mszy świętej.

Gdzie znajdują się relikwie św. Floriana?

Relikwie św. Floriana sprowadzono do Krakowa w 1184 roku i złożono w kościele św. Floriana na Kleparzu. Od tego czasu święty jest jednym z patronów Krakowa, a jego imię nosi krakowska Brama Floriańska.

Inne święte postacie i modlitwy

Jeśli pragniesz pogłębić cześć dla świętych i ich wstawiennictwa, polecamy także:

• Litania do Wszystkich Świętych
• Modlitwa do św. Józefa
• Litania do św. Antoniego
• Psalm 91 — modlitwa o ochronę

Św. Florian uczy nas, że prawdziwe męstwo nie polega na braku lęku, lecz na wierności Bogu mimo lęku. Ten, kto stawia czoła płomieniom, by ratować bliźniego, naśladuje w pewien sposób tego, który własne życie złożył w ofierze. Prośmy go o opiekę nad naszymi domami i o odwagę wyznawania wiary.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, litanie i nowenny do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Księga Mądrości 3; Psalm 90 wg numeracji Wulgaty); tradycyjne Martyrologium Rzymskie (wspomnienie 4 maja); Mszał Rzymski — formularz mszalny Commune unius Martyris; dawna tradycja hagiograficzna o męczeństwie św. Floriana w Lauriacum (304) zachowana w aktach świętego; tradycja o sprowadzeniu relikwii do Krakowa za biskupa Gedki (1184).