Święci
Św. Florian: Patron strażaków
Św. Florian był według tradycji rzymskim żołnierzem i męczennikiem, utopionym za wiarę w roku 304. Kościół czci go jako patrona strażaków i hutników. Podajemy jego życie według tradycji oraz modlitwę o ochronę od ognia.

Gdy ogień zagraża domowi, polom czy całemu miastu, lud chrześcijański od wieków wie, do kogo się zwrócić: do świętego Floriana, rzymskiego żołnierza i męczennika, którego Kościół czci jako patrona strażaków, hutników i wszystkich, którzy zmagają się z żywiołem ognia. Jego postać nie jest legendą wymyśloną przez pobożność, lecz świadectwem człowieka, który wolał umrzeć niż wyrzec się Chrystusa. W tym artykule podajemy najpierw, kim był św. Florian, czego jest patronem, a następnie modlitwę Kościoła do św. Floriana — kolektę z jego Mszy.
Kim był św. Florian
Św. Florian żył na przełomie III i IV wieku, w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Według tradycji był wysokim oficerem wojska rzymskiego w prowincji Noricum, na terenie dzisiejszej Austrii, w okolicach Lauriacum (Lorch). Był chrześcijaninem w epoce, gdy wyznawanie Chrystusa karano śmiercią.
Gdy za panowania cesarza Dioklecjana wybuchło wielkie prześladowanie, a namiestnik Akwilin rozpoczął uwięzienie chrześcijan, Florian nie ukrył swojej wiary. Tradycja podaje, że dobrowolnie udał się do uwięzionych braci, by ich umocnić, i sam wyznał przed namiestnikiem, że jest chrześcijaninem. Wezwany do złożenia ofiary bogom, odmówił. Poddano go biczowaniu i torturom, lecz pozostał wierny.
Skazano go na śmierć przez utopienie. Z kamieniem młyńskim u szyi został strącony z mostu do rzeki Enns. Stało się to w roku 304. Tak żołnierz cesarza stał się żołnierzem Chrystusa, oddając życie za wiarę — podobnie jak św. Sebastian, rzymski legionista przeszyty strzałami za to samo wyznanie, czy św. Walenty, rzymski kapłan i męczennik tej samej epoki prześladowań. Jego ciało, według tradycji, pochowała pobożna niewiasta imieniem Waleria, a z czasem nad jego grobem powstał kościół i klasztor w St. Florian w Austrii.
Pismo Święte mówi o takich, którzy oddali życie za Boga, słowami pełnymi nadziei:
Ale dusze sprawiedliwych są w ręce Bożej i nie dotknie ich męka śmierci. (Mdr 3, 1)
Jak złoto w piecu wypróbował ich i jak ofiarę całopalenia ich przyjął. (Mdr 3, 6)
Czego patronem jest św. Florian
Choć św. Florian zginął przez utopienie, to właśnie jego stał się patronem strażaków i obrońcą przed pożarami. Tradycja wiąże to z dawnym podaniem o świętym, który modlitwą ugasił płonący dom, a także z głębszą prawdą: ten, kto przez wodę chrztu i przez wodę swej męczeńskiej śmierci całkowicie oddał się Bogu, może wypraszać ochronę przed niszczącą mocą ognia.
Z biegiem wieków św. Florian stał się patronem:
- strażaków — tych, którzy ryzykują życie, by ratować innych z płomieni;
- hutników i kowali — ludzi pracujących przy ogniu i rozżarzonym metalu;
- kominiarzy, garncarzy i piekarzy — wszystkich rzemiosł związanych z ogniem;
- całych miast i wsi — proszących o ochronę domów i zbiorów od pożaru.
Św. Florian — patron strażaków
Spośród wszystkich tych patronatów najbardziej znany jest ten strażacki. To właśnie św. Florian jest oficjalnym patronem strażaków, zarówno zawodowych, jak i ochotniczych. Wybór ten nie jest przypadkowy: tak jak strażak rzuca się ku niebezpieczeństwu, by ratować życie i mienie bliźniego, tak Florian dobrowolnie poszedł ku męczeństwu, by umocnić uwięzionych braci w wierze. Jedno i drugie jest aktem ofiarnej miłości. Dlatego sztandary jednostek strażackich noszą jego wizerunek, a 4 maja, w dzień jego święta, obchodzony jest jako Dzień Strażaka.
W Polsce kult św. Floriana jest bardzo żywy. Jego relikwie sprowadzono do Krakowa w XII wieku, a krakowska dzielnica Kleparz oraz kościół św. Floriana świadczą o tym, jak głęboko zakorzeniła się ta cześć. Do dziś figura świętego — przedstawianego jako rzymski żołnierz gaszący wodą z naczynia płonący budynek — stoi przy wielu remizach strażackich.
Modlitwa do św. Floriana o ochronę od ognia
Kalendarz powszechny z 1962 roku nie ma święta św. Floriana, lecz Mszał zawiera dla Polski jego własną Mszę na 4 maja. Jej kolekta, po łacinie i po polsku:
Deus, qui nos beati Floriani Martyris solemnitate laetificas: concede propitius; ut, cuius gloriosum triumphum veneramur in terris, societatis eius laetitiam adipisci mereamur in caelis. Per Dominum nostrum Iesum Christum, Filium tuum: qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.
Boże, który sprawiasz nam radość z uroczystości św. Floriana, Twego Męczennika, daj łaskawie, byśmy czcząc chwalebne jego zwycięstwo na ziemi, mogli zaznać radości z obcowania z nim w niebie. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Twojego, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.
Dobrze jest też powierzyć się Bożej opiece słowami Psalmu, którym Kościół od wieków przyzywa ochrony przed wszelkim niebezpieczeństwem:
Albowiem aniołom twoim rozkazał o tobie, aby cię strzegli na wszystkich drogach twoich. (Ps 90, 11)
Kiedy obchodzimy święto św. Floriana
Święto św. Floriana przypada 4 maja. W kalendarzu powszechnym z 1962 roku tego dnia obchodzi się święto św. Moniki; św. Floriana wymienia pod tą datą Martyrologium Rzymskie, a w Polsce Mszał ma jego własną Mszę z kolektą podaną wyżej. W tym dniu w wielu parafiach, zwłaszcza tam, gdzie świętego czci się jako patrona, odprawia się Mszę świętą, a strażacy uczestniczą w niej ze sztandarami.
Msza święta ku czci św. Floriana
Tam, gdzie św. Florian jest patronem parafii, cechu czy straży pożarnej, Msza święta o św. Florianie stanowi centrum jego święta. Własna Msza dla Polski ma kolektę, sekretę i pokomunię o św. Florianie, a pozostałe teksty bierze ze wspólnego formularza jednego męczennika (Commune unius Martyris). Kolekta prosi, byśmy czcząc jego chwalebne zwycięstwo na ziemi, zaznali radości z obcowania z nim w niebie.
W praktyce parafialnej Msza ku czci św. Floriana 4 maja gromadzi strażaków ze sztandarami, po niej często następuje poświęcenie wozów bojowych, remiz lub sprzętu. Sercem tego dnia pozostaje jednak Ofiara Mszy świętej i prośba o dwojaką ochronę: od ognia doczesnego, który niszczy domy i pola, oraz od ognia wiecznego, czyli od grzechu i potępienia. Uczestnictwo we Mszy z wiarą i przyjęcie Komunii świętej jest najpełniejszym sposobem uczczenia patrona — owocniejszym niż jakiekolwiek zewnętrzne znaki, które bez łaski Bożej pozostają puste.
Kult św. Floriana w Polsce
Cześć dla św. Floriana należy w Polsce do najstarszych i najtrwalszych. Jego relikwie sprowadzono do Krakowa w roku 1184, za panowania Kazimierza Sprawiedliwego, na prośbę biskupa Gedki i za zgodą papieża Lucjusza III. Złożono je w kościele na Kleparzu, który do dziś nosi wezwanie św. Floriana, a sam święty stał się jednym z patronów Krakowa i całego Królestwa Polskiego. Brama Floriańska i ulica Floriańska w Krakowie zawdzięczają mu swą nazwę.
Z biegiem wieków wezwanie św. Floriana przyjęło wiele kościołów i parafii w całej Polsce, a jego figury stanęły przy niezliczonych remizach i na rynkach dawnych miast. Wszystkie te miejsca są zewnętrznym znakiem jednej, wspólnej prośby: by mężny męczennik z Lauriacum strzegł polskich domów od ognia, a serca wiernych — od grzechu.
Św. Florian w sztuce i tradycji
W ikonografii św. Florian przedstawiany jest niemal zawsze tak samo: jako młody rzymski żołnierz w zbroi, z chorągwią męczeństwa w ręku, wylewający wodę z naczynia na płonący dom. Ten obraz tłumaczy cały jego patronat — oto żołnierz, który ogień ziemski gasi wodą, a sam przeszedł przez wodę śmierci do chwały. Figury świętego stoją na wielu rynkach dawnych miast jako prośba o ochronę od pożaru, który przez stulecia był jednym z najgroźniejszych nieszczęść.
Często zadawane pytania
Kim był św. Florian i kiedy żył?
Św. Florian był rzymskim żołnierzem i oficerem wojska w prowincji Noricum, żyjącym na przełomie III i IV wieku. Był chrześcijaninem i poniósł śmierć męczeńską za wiarę w roku 304, w czasie prześladowania za cesarza Dioklecjana.
Dlaczego św. Florian jest patronem strażaków, skoro zginął przez utopienie?
Tradycja wiąże jego patronat z dawnym podaniem o świętym gaszącym modlitwą pożar, a głębiej z prawdą, że ten, kto przez wodę chrztu i męczeństwa oddał się Bogu, wyprasza ochronę przed niszczącą mocą ognia. Dlatego stał się patronem strażaków, hutników i obrońcą przed pożarami.
Kiedy jest święto św. Floriana?
Święto św. Floriana przypada 4 maja — w Polsce, według własnej Mszy Mszału; w kalendarzu powszechnym z 1962 roku jest to dzień św. Moniki. W tym dniu strażacy gromadzą się na Mszy świętej, by prosić o jego opiekę.
Jak umarł św. Florian?
Według tradycji został skazany na śmierć przez utopienie: z kamieniem młyńskim u szyi strącono go z mostu do rzeki Enns. Wcześniej poddano go biczowaniu, lecz pozostał wierny i nie wyrzekł się Chrystusa.
Czego patronem jest św. Florian?
Św. Florian jest przede wszystkim patronem strażaków, a także hutników, kowali, kominiarzy, garncarzy i piekarzy — wszystkich rzemiosł związanych z ogniem. Czczony jest również jako obrońca przed pożarami oraz patron miast, między innymi Krakowa.
Kiedy odprawia się Mszę świętą ku czci św. Floriana?
Msza święta o św. Florianie odprawiana jest 4 maja, w dzień jego święta. W parafiach i jednostkach strażackich gromadzi ona strażaków ze sztandarami; po niej często następuje poświęcenie wozów i sprzętu. Sercem dnia pozostaje jednak Ofiara Mszy świętej.
Gdzie znajdują się relikwie św. Floriana?
Relikwie św. Floriana sprowadzono do Krakowa w 1184 roku i złożono w kościele św. Floriana na Kleparzu. Od tego czasu święty jest jednym z patronów Krakowa, a jego imię nosi krakowska Brama Floriańska.
Inne święte postacie i modlitwy
Jeśli pragniesz pogłębić cześć dla świętych i ich wstawiennictwa, polecamy także:
- Litania do Wszystkich Świętych
- Modlitwa do św. Józefa
- Litania do św. Antoniego
- Psalm 91 — modlitwa o ochronę
Św. Florian uczy nas, że prawdziwe męstwo nie polega na braku lęku, lecz na wierności Bogu mimo lęku. Ten, kto stawia czoła płomieniom, by ratować bliźniego, naśladuje w pewien sposób tego, który własne życie złożył w ofierze. Prośmy go o opiekę nad naszymi domami i o odwagę wyznawania wiary.
Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, litanie i nowenny do świętych, po łacinie i po polsku, z audio. Otrzymaj tutaj link do aplikacji e-mailem.
Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Księga Mądrości 3; Psalm 90 wg numeracji Wulgaty); tradycyjne Martyrologium Rzymskie (4 maja); Mszał Rzymski — własna Msza o św. Florianie dla Polski (kolekta z 4 maja) i formularz Commune unius Martyris; dawna tradycja hagiograficzna o męczeństwie św. Floriana w Lauriacum (304) zachowana w aktach świętego; tradycja o sprowadzeniu relikwii do Krakowa za biskupa Gedki (1184).