Pierwszy List św. Jana

Pierwszy List św. Jana, w Wulgacie Epistola I beati Joannis, jest najdłuższym z trzech listów Apostoła, przed bardzo krótkim Drugim i Trzecim Listem św. Jana. Czyta się go jak mowę starca do „synaczków”. Dwa zdania niosą cały list: „Bóg jest światłością i żadnej ciemności w nim nie ma” (1 J 1,5) oraz „Bóg jest miłością” (1 J 4,8). Jan umacnia w nim dwie wielkie tajemnice wiary, Trójcę Świętą i Wcielenie Syna Bożego, i wyprowadza z nich całe życie chrześcijańskie: chodzić w światłości, zachowywać przykazania, miłować się wzajemnie.

Kto napisał 1 List św. Jana?

Kościół zawsze przyjmował go jako dzieło św. Jana Apostoła, syna Zebedeusza i brata Jakuba, rybaka znad Jeziora Galilejskiego, ucznia, którego Jezus miłował, który pod krzyżem przyjął do siebie Matkę Pana (J 19,27). Jest autorem Ewangelii według św. Jana i Apokalipsy. List nie nosi jego imienia, ale zaczyna się od świadectwa naocznego świadka: „Co było od początku, cośmy słyszeli o Słowie życia, cośmy oczyma naszymi widzieli, cośmy oglądali i czego ręce nasze dotykały” (1 J 1,1), wyraźne echo prologu Ewangelii.

Ojcowie. Św. Polikarp ze Smyrny, uczeń Apostoła, powtarza w Liście do Filipian (7) zdanie z 1 J 4,3: kto nie wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, jest antychrystem. Euzebiusz podaje, że Papiasz z Hierapolis posługiwał się świadectwami z pierwszego listu Jana (Historia kościelna, III, 39). Św. Ireneusz, Kanon Muratoriego, Klemens Aleksandryjski i Tertulian cytują go jako list Jana.

Sam list. Pokrewieństwo z czwartą Ewangelią rzuca się w oczy: światłość i ciemność, prawda i kłamstwo, życie, miłość, nowe przykazanie, trwanie w Bogu, zwycięstwo nad światem. Wielu współczesnych biblistów przypisuje pisma Janowe „szkole” albo uczniowi Apostoła; tradycja Kościoła czyta w nich samego Apostoła.

Kiedy powstał i do kogo jest napisany?

Pod koniec I wieku, najpewniej w Efezie, gdzie św. Jan spędził ostatnie lata; św. Ireneusz mówi, że żył tam do czasów Trajana, cesarza od 98 roku. Pewnej daty ustalić nie można, ale komentatorzy umieszczają list w ostatnich latach stulecia, po Ewangelii.

Pisze do chrześcijan Kościołów, którymi kierował w Azji Mniejszej, wokół Efezu, w krainie siedmiu Kościołów z Apokalipsy. Nazywa ich „synaczkami” i zwraca się kolejno do ojców, młodzieńców i dziatek (1 J 2,12-14). Św. Augustyn i inni łacinnicy nazywają go listem ad Parthos, „do Partów”, z niejasnego powodu.

Pisze z dwóch powodów. Najpierw przeciw fałszywym nauczycielom: „Spośród nas wyszli, ale nie byli z nas” (1 J 2,19), którzy przeczą, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele; myśli się o Keryncie, który oddzielał Jezusa od Chrystusa, i o doketach, dla których Syn Boży miał tylko pozorne ciało. Potem, by umocnić wiernych: „abyście i wy społeczność mieli z nami, a społeczność nasza była z Ojcem i z Synem jego Jezusem Chrystusem” (1 J 1,3).

O czym jest 1 List św. Jana? Streszczenie

Jan wraca do tych samych prawd coraz szerszymi kręgami; można jednak iść za listem w pięciu etapach.

Prolog: Słowo życia (1,1-4)

Apostoł świadczy o życiu wiecznym, „które było u Ojca i zjawiło się nam” (1 J 1,2), aby czytelnicy weszli w jego wspólnotę z Ojcem i Synem, „żebyście się radowali i radość wasza była pełna” (1,4).

Bóg jest światłością: chodzić w światłości (1,5-2,29)

Skoro Bóg jest światłością, nie można mówić, że ma się z Nim społeczność, a chodzić w ciemności. Nikt jednak nie może powiedzieć, że jest bez grzechu, a „Jeślibyśmy wyznawali grzechy nasze, wierny jest i sprawiedliwy, aby nam odpuścił grzechy nasze i oczyścił nas od wszelkiej nieprawości” (1,9). Lecz Chrystus wstawia się za grzesznikiem: „jeśliby kto zgrzeszył, rzecznika mamy u Ojca, Jezusa Chrystusa sprawiedliwego” (2,1), „a on jest ubłaganiem za grzechy nasze i nie tylko za nasze, ale i całego świata” (2,2). Poznaje się Go po zachowywaniu przykazań, zwłaszcza przykazania miłości, zarazem dawnego i nowego. Potem przestroga: „Nie miłujcie świata ani tego, co jest na świecie” (2,15). Nadeszła „ostateczna godzina”, wyszło już wielu antychrystów (2,18), ale wiernych strzeże namaszczenie od Świętego (2,20) i to, co słyszeli od początku.

Dzieci Boże: sprawiedliwość i miłość braterska (rozdział 3)

„Patrzcie, jaką miłość okazał nam Ojciec, że nazwani jesteśmy synami bożymi i jesteśmy” (3,1). Dzieci Boże pełnią sprawiedliwość; „Kto dopuszcza się grzechu, z diabła jest”, a „Na to się ukazał Syn Boży, aby zniszczył dzieła diabła” (3,8). Kain, który zabił brata (Rdz 4,8), jest obrazem nienawiści: „Każdy, który nienawidzi brata swego, jest mężobójcą” (3,15). Prawdziwa miłość oddaje życie i otwiera rękę dla brata w potrzebie (3,17).

Bóg jest miłością: badać duchy (rozdział 4)

„Najmilsi, nie każdemu duchowi wierzcie, lecz badajcie duchy, czy są z Boga” (4,1): duch, który wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, jest z Boga, a ten, „który rozrywa Jezusa” (4,3), jest duchem antychrysta. Tak Wujek oddaje solvit Jesum Wulgaty: kto rozdziela w Jezusie człowieka i Syna Bożego. Potem szczyt listu: Bóg jest miłością, posłał swego Jednorodzonego, „on pierwszy umiłował nas” (4,10), a „miłość doskonała wyrzuca precz bojaźń” (4,18). Nie może miłować Boga, którego nie widzi, kto nienawidzi brata, którego widzi.

Wiara, która zwycięża świat (rozdział 5)

Kto wierzy, że Jezus jest Chrystusem, narodził się z Boga, „i to jest zwycięstwo, które zwycięża świat: wiara nasza” (5,4). Chrystus „przyszedł przez wodę i krew” (5,6), a świadectwo dają trzej. List kończy się ufnością w modlitwie, rozróżnieniem grzechu „nie do śmierci” od tego, o którym mówi: „Jest grzech do śmierci” (5,16), wyznaniem wiary „Ten jest prawdziwy Bóg i życie wieczne” (5,20) i ostatnim słowem: „Synaczkowie, strzeżcie się bałwanów” (5,21).

1 J 4,7-21: „Bóg jest miłością”

Rozdział 4 jest najczęściej czytany i najbardziej kochany. Dwa razy Jan pisze Deus caritas est: „Kto nie miłuje, nie zna Boga, ponieważ Bóg jest miłością” (1 J 4,8) i „Bóg jest miłością, a kto trwa w miłości, w Bogu przebywa, a Bóg w nim” (4,16). Łacińska caritas nie oznacza byle uczucia, lecz miłość nadprzyrodzoną, którą Bóg wlewa w duszę z łaską, królową cnót teologalnych.

Jan nie mówi tylko, że Bóg kocha, ale że Jego istotą jest miłość: Ojciec, Syn i Duch Święty żyją wiecznym wzajemnym oddaniem. Ta miłość stała się widzialna w posłaniu Syna: „W tym jest miłość: nie jakbyśmy my umiłowali Boga, ale że on pierwszy umiłował nas i posłał Syna swego jako przebłaganie za grzechy nasze” (4,10). Wniosek przychodzi natychmiast: „Najmilsi, jeśli Bóg tak nas umiłował i my powinniśmy miłować jeden drugiego” (4,11), bo „ten, co nie miłuje brata swego, którego widzi, jakże może miłować Boga, którego nie widzi?” (4,20).

Dlatego mówi się, że miłość jest syntezą chrześcijaństwa: w tym jednym rozdziale spotykają się Trójca (Bóg jest miłością), Wcielenie i Odkupienie (posłał Syna jako przebłaganie) oraz moralność (miłujcie się wzajemnie), streszczone w przykazaniu miłości. Św. Augustyn wygłosił o tym liście dziesięć homilii w oktawie Wielkanocy; w siódmej podaje swoją sławną regułę Dilige, et quod vis fac: kochaj i rób, co chcesz, to znaczy niech miłość będzie korzeniem twoich czynów, a nic złego z niej nie wyrośnie. Werset 16 jest też kapitułą Tercji w zwykłe niedziele roku: Kościół powtarza go co tydzień w połowie przedpołudnia.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Wyznanie grzechów. „Jeślibyśmy powiedzieli, że grzechu nie mamy, sami siebie zwodzimy i prawdy w nas nie ma” (1 J 1,8): werset odpowiada na każde roszczenie do bezgrzeszności w tym życiu. Gdy Jan mówi gdzie indziej, że kto narodził się z Boga, „grzechu nie popełnia” (3,9), tradycja rozumie to o grzechu śmiertelnym, który wypędza życie Boże. Werset 1,9 czyta się razem z władzą daną Apostołom: „którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone” (J 20,23), w której Sobór Trydencki rozpoznaje ustanowienie sakramentu pokuty (sesja XIV). Praktykę podaje nasz przewodnik po spowiedzi.

Wiara, która działa przez miłość. Jan zawsze łączy wiarę i czyn: „kto wypełnia sprawiedliwość, jest sprawiedliwy” (3,7); „Ta bowiem jest miłość Boga, abyśmy przykazań jego strzegli, a przykazania jego nie są ciężkie” (1 J 5,3). Sobór Trydencki przytacza ten ostatni werset, ucząc, że sprawiedliwy może z łaską zachować prawo Boże; to także nauka Listu św. Jakuba.

Świat i trzy pożądliwości. „ponieważ wszystko, co jest na świecie, jest pożądliwością ciała i pożądliwością oczu i pychą żywota, która nie jest z Ojca, ale jest ze świata” (1 J 2,16). Św. Tomasz z Akwinu sprowadza do tych trzech pożądliwości wszystkie przyczyny grzechu (Suma teologiczna, I-II, q. 77, a. 5), a tradycja widzi w nich korzeń siedmiu grzechów głównych.

Wcielenie i antychryst. Miarą każdego ducha jest wyznanie, „że Jezus Chrystus przyszedł w ciele” (1 J 4,2). Listy Jana to jedyne księgi Pisma, które używają słowa „antychryst”: mówią o wielu antychrystach już działających, poprzednikach tego, który, „jak słyszeliście”, ma przyjść.

Trzej świadkowie (1 J 5,7-8). „Albowiem trzej są, co świadectwo dają na niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty i ci trzej są jedno” (1 J 5,7). Ten werset, zwany comma Johanneum, jest w Wulgacie klementyńskiej i u Wujka, ale nie ma go w najstarszych rękopisach greckich ani w przekładach z greki, także w Biblii Tysiąclecia. Przytacza go IV Sobór Laterański (1215), a Mszał śpiewa go w graduale święta Najdroższej Krwi 1 lipca. Święte Oficjum orzekło w 1897 roku, że nie można bezpiecznie przeczyć jego autentyczności, a w 1927 roku wyjaśniło, że uczeni katoliccy mogą badać tę kwestię, poddając się sądowi Kościoła. Nauka, którą wyraża, jest wiarą Kościoła w Trójcę Przenajświętszą.

Najważniejsze wersety 1 Listu św. Jana

• 1 J 1,7: „Jeśli zaś w światłości chodzimy, jak i on jest w światłości, społeczność mamy między sobą, a krew Jezusa Chrystusa, Syna jego, oczyszcza nas od wszelkiego grzechu” (1 J 1,7).
• 1 J 2,17: „A świat przemija i pożądliwość jego. Kto zaś czyni wolę bożą, trwa na wieki” (1 J 2,17).
• 1 J 3,2: „Wiemy, że gdy się ukaże, podobni mu będziemy, gdy go ujrzymy, jak jest” (1 J 3,2), wielki tekst o oglądaniu Boga.
• 1 J 3,16 i 3,18: „on oddał życie swe za nas i my powinniśmy oddawać życie za braci” (1 J 3,16); „Synaczkowie moi, nie miłujmy słowem ani językiem, ale czynem i prawdą” (1 J 3,18).
• 1 J 3,20: „A gdyby nas obwiniało serce nasze, większy jest Bóg, niż serce nasze i wie wszystko” (1 J 3,20), werset pokoju dla dusz skrupulatnych.
• 1 J 4,4: „gdyż większy jest ten, co w was jest, niż ten, co na świecie” (1 J 4,4).
• 1 J 4,8 i 4,16: „Bóg jest miłością”.
• 1 J 4,19: „My więc miłujmy Boga, gdyż Bóg pierwej nas umiłował” (1 J 4,19).
• 1 J 5,14: „że o cokolwiek byśmy prosili według woli jego, wysłuchuje nas” (1 J 5,14).

1 List św. Jana w kanonie i w liturgii

Listu nigdy nie podawano w wątpliwość: Euzebiusz zalicza go do ksiąg przyjętych przez wszystkich, synody w Hipponie (393) i Kartaginie (397) oraz Sobór Florencki liczą trzy listy Jana, a Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) wymienia je wśród ksiąg świętych. W Bibliach katolickich i protestanckich nosi tę samą nazwę i ma pięć rozdziałów.

Mszał z 1962 roku czyta kilka jego fragmentów. Lekcją (epistołą) Niedzieli Przewodniej, w oktawę Wielkanocy, jest 1 J 5,4-10: „to jest zwycięstwo, które zwycięża świat: wiara nasza”. Fragment 4,8-21, „Bóg jest miłością”, jest lekcją Mszy I niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego, odprawianej w dni powszednie po uroczystości Trójcy Przenajświętszej. Fragment 3,13-18, „Nie dziwcie się, bracia, jeśli was świat nienawidzi”, czyta się w II niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego i w święto św. Kamila de Lellis 18 lipca; fragment 3,10-16 w święto św. Polikarpa 26 stycznia; a 2,14-17, „Piszę wam, młodzieńcy”, w święto św. Gabriela od Matki Bożej Bolesnej 27 lutego.

W Brewiarzu fragmenty listu (z rozdziałów 1-4; reszta rozdziału 2 i rozdział 5 są pominięte) czyta się w Jutrzni od niedzieli po Wniebowstąpieniu do następnego wtorku; jego początek, 1,1-2,5, wraca w Jutrzni święta św. Jana 27 grudnia. Werset 5,4 jest kapitułą Laudesów Niedzieli Przewodniej, 3,13-14 kapitułą Laudesów II niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego, a 4,16 kapitułą Tercji niedzielnej. Te dni znajdziesz w kalendarzu liturgicznym, a Oficjum dnia w Brewiarzu.

Jak czytać 1 List św. Jana?

Przeczytaj go najpierw za jednym razem, potem obok Ewangelii Jana, zwłaszcza mowy po Ostatniej Wieczerzy, która zaczyna się w rozdziale 13, gdzie Pan dał nowe przykazanie. Potem bierz po rozdziale dziennie, z łaciną obok. Przed spowiedzią módl się rozdziałem 1; w lęku albo w skrupułach rozdziałem 4. Na koniec przeczytaj dwa krótkie listy, które napisał ten sam „Starszy”. W szkole i w parafii używa się zwykle Biblii Tysiąclecia; podział na rozdziały jest ten sam, różnica dotyczy przede wszystkim wersetów 5,7-8, o których mowa wyżej.

Często zadawane pytania

Kto napisał 1 List św. Jana?

Św. Jan Apostoł, syn Zebedeusza, umiłowany uczeń, który napisał też czwartą Ewangelię i Apokalipsę. Autor przedstawia się jako świadek, który widział i dotykał „Słowa życia”, a Ojcowie, od św. Polikarpa, Papiasza i św. Ireneusza, przyjęli list jako jego dzieło. Część współczesnych biblistów przypisuje go kręgowi uczniów Jana; tradycja Kościoła uważa go za dzieło Apostoła.

Kiedy powstał 1 List św. Jana?

Pod koniec I wieku, w Efezie, prawdopodobnie około 95-100 roku, po Ewangelii Jana. Św. Ireneusz świadczy, że Apostoł żył w Azji do panowania Trajana. Nic dokładniejszego nie wiadomo.

Co znaczy „Bóg jest miłością” (1 J 4,8)?

Że samą istotą Boga jest miłość i że ta miłość objawiła się, gdy Ojciec posłał swego Jednorodzonego Syna jako przebłaganie za nasze grzechy (4,9-10). Wniosek jest natychmiastowy: kto nie miłuje brata, nie zna Boga. Dlatego list uchodzi za streszczenie całego chrześcijaństwa.

Co znaczy 1 J 1,9, „Jeślibyśmy wyznawali grzechy nasze”?

Bóg, wierny swej obietnicy, przebacza temu, kto pokornie uznaje swoje winy, i oczyszcza go z wszelkiej nieprawości. Kościół czyta ten werset razem z władzą odpuszczania grzechów, którą Chrystus dał Apostołom (J 20,23), sprawowaną w sakramencie pokuty. Przypomina też, że nikt nie może nazwać się bezgrzesznym (1,8).

Co znaczy, że „miłość doskonała wyrzuca precz bojaźń” (1 J 4,18)?

Doskonała miłość wypędza bojaźń niewolniczą, która boi się kary bardziej niż obrazy Boga, i lęk, który wątpi w Jego miłosierdzie. Nie wyklucza bojaźni synowskiej, która jest darem Ducha Świętego. Im bardziej dusza kocha, tym większą ma ufność na dzień sądu (4,17).

Kim jest antychryst w 1 Liście św. Jana?

Jan pisze, że „antychryst idzie”, ale też, że „teraz nastało wielu antychrystów” (2,18): to ci, którzy przeczą, że Jezus jest Chrystusem i że przyszedł w ciele (2,22; 4,3). Tradycja widzi w nich poprzedników ostatniego przeciwnika Chrystusa, którego zapowiada także św. Paweł (2 Tes 2,3).

Co to jest „grzech do śmierci” (1 J 5,16)?

Jan każe modlić się za brata, który popełnia grzech „nie do śmierci”, a dalej mówi: „Jest grzech do śmierci; nie za tym mówię, aby kto prosił”. Komentatorzy rozumieją go zwykle jako uparte odstępstwo i zatwardziałość do końca, które odrzucają samo przebaczenie. Jan nie mówi, że taki grzech nie może być odpuszczony: żaden grzesznik nie powinien rozpaczać, póki żyje.