Trzeci List św. Jana

Trzeci List św. Jana, w Wulgacie Epistola III beati Joannis, mieści się w jednym rozdziale z czternastoma wersetami, które przeczytasz w dwie minuty na stronie 3 J. Licząc słowa tekstu greckiego, jest zwykle uważany za najkrótszą księgę całej Biblii; już Orygenes zauważał, że drugi i trzeci list Jana razem nie mają stu wierszy. A jednak na tej małej przestrzeni umiłowany uczeń, już stary, pokazuje nam misjonarzy, którzy „Dla imienia bowiem jego puścili się w drogę”, hojnego chrześcijanina, który ich gości, i możnego, który zamyka przed nimi drzwi, jak przed samym Apostołem. To najbardziej osobista karta, jaką zostawił św. Jan.

Kto napisał 3 List św. Jana?

Kościół przyjął go jako dzieło św. Jana Apostoła, autora Ewangelii, Pierwszego i Drugiego Listu św. Jana oraz Apokalipsy. Sobór Trydencki w dekrecie o księgach kanonicznych (sesja IV, 1546) wymienia trzy listy Jana Apostoła, jak przed nim Sobór Florencki.

Autor się nie przedstawia. Zaczyna: „Starszy, Gajusowi najmilszemu, którego ja prawdziwie miłuję” (w. 1), dokładnie tak, jak Drugi List otwiera „Starszy, Wybranej Pani”. Tytuł pasuje do ostatniego żyjącego Apostoła, czczonego przez wszystkie Kościoły Azji, który może mówić o wiernych „dzieci moje” (w. 4) i z powagą upomnieć Kościół. Styl jest jego: „kto źle czyni, nie widział Boga” (w. 11) brzmi jak 1 J 3,6, „a każdy, co grzeszy, nie widział go”; „a wiesz, że świadectwo nasze jest prawdziwe” (w. 12) powtarza zakończenie Ewangelii: „a wiemy, że prawdziwe jest świadectwo jego” (J 21,24). Zakończenie wreszcie powtarza prawie słowo w słowo zakończenie 2 J.

Krótki i prywatny, list był rzadko cytowany. Kanon Muratoriego mówi o dwóch listach Jana; Orygenes znał małe listy, zaznaczając, że nie wszyscy je przyjmują; św. Dionizy Aleksandryjski w III wieku wspomina dwa małe listy pod imieniem Jana. Euzebiusz zaliczał go do ksiąg spornych, nie wiedząc, czy jest dziełem Ewangelisty, czy jego imiennika (Historia kościelna, III, 25). Wielu współczesnych biblistów przypisuje oba małe listy „Starszemu” różnemu od Apostoła; my idziemy za Ojcami i soborem.

Kiedy powstał?

Pod koniec długiego życia św. Jana, w Efezie, najpewniej w ostatniej dekadzie I wieku. Św. Ireneusz świadczy, że Apostoł żył w Efezie do czasów Trajana, cesarza od 98 roku. Klemens Aleksandryjski opowiada, że Jan, wróciwszy z Patmos, obchodził okoliczne miasta, by ustanawiać w nich biskupów i porządkować całe Kościoły (u Euzebiusza, Historia kościelna, III, 23). To właśnie świat tego listu, w którym Apostoł wysyła głosicieli i zapowiada: „Dlatego gdy przyjdę, wypomnę jego uczynki” (w. 10).

O czym jest 3 List św. Jana? Streszczenie

Pozdrowienie i radość z Gajusa (w. 1-4)

Apostoł pozdrawia Gajusa i modli się o jego zdrowie: „Najmilszy, modlę się, aby ci się we wszystkim dobrze powodziło i abyś był zdrów, jak się dobrze powodzi twej duszy” (w. 2). Bracia, którzy od niego wrócili, dali świadectwo o jego wierności, i Jan wypowiada jedno ze swoich najpiękniejszych zdań: „Większej pociechy nad tę nie mam, jak gdy słyszę, że dzieci moje postępują w prawdzie” (w. 4). Wulgata ma gratiam: żadna łaska nie jest mu słodsza.

Gościnność wobec misjonarzy (w. 5-8)

Gajus przyjmował wędrownych głosicieli, także nieznajomych, „podróżnych” z wersetu 5, a ci „świadectwo dali o miłości twej w obliczu kościoła” (w. 6). Jan prosi, by wyprawił ich w drogę „w sposób godny Boga”, „Dla imienia bowiem jego puścili się w drogę, nic nie biorąc od pogan” (w. 7): nie chcieli uchodzić za płatnych kaznodziejów. Stąd wniosek: „My więc takich powinniśmy przyjmować, abyśmy byli pomocnikami prawdy” (w. 8).

Diotrefes zganiony (w. 9-10)

Potem cień: „Napisałbym był może do kościoła; ale ten, który lubi zajmować pierwsze miejsce między nimi, Diotrefes, nie przyjmuje nas” (w. 9). Wygaduje na Apostoła złośliwymi słowami, sam nie przyjmuje braci, zabrania tego innym „i z kościoła ich wyrzuca”. Jan obiecuje przyjść i wyjawić jego uczynki.

Demetriusz polecony i pożegnanie (w. 11-14)

„Najmilszy, nie naśladuj tego, co złe, ale to, co jest dobre.” Naprzeciw Diotrefesa stoi Demetriusz: „Demetriuszowi dają wszyscy świadectwo i sama nawet prawda, lecz i my dajemy świadectwo” (w. 12). List kończy się nadzieją rychłych odwiedzin i pozdrowieniem: „Pokój tobie. Pozdrawiają cię przyjaciele. Pozdrów imiennie przyjaciół” (w. 14).

Kim był Gajus z 3 Listu św. Jana?

Gajus, w Wulgacie Caius, to chrześcijanin z jednego z Kościołów powierzonych św. Janowi, chwalony za wiarę i gościnność; najpewniej zamożny świecki raczej niż duchowny. Imię było bardzo popularne, a Nowy Testament zna kilku Gajusów: w Koryncie „Gajus, gospodarz mój i cały kościół” (Rz 16,23), którego Paweł ochrzcił; Gajusa Macedończyka, towarzysza Pawła w Efezie; i Gajusa z Derbe. Próbowano utożsamić Gajusa Janowego z hojnym gospodarzem z Koryntu, ale nic tego nie dowodzi. Konstytucje apostolskie (VII, 46), w wykazie biskupów ustanowionych przez Apostołów, wymieniają Gajusa w Pergamie i Demetriusza w Filadelfii, dwóch miastach Azji, co niektórzy łączą z tym listem; to tradycja późna i niepewna.

Kim był Diotrefes?

Diotrefes to wpływowa postać Kościoła, do którego Jan pisał: może jego przełożony, w każdym razie człowiek, który miał tam władzę i używał jej przeciw wiernym. Jego winę streszcza jedno słowo: „lubi zajmować pierwsze miejsce”, primatum gerere. Nie jest oskarżony o herezję; wszystko inne płynie z tej miłości pierwszego miejsca. Zostaje w Piśmie wzorem ambicji w Kościele, przeciwieństwem reguły Pana: „ktokolwiek by między wami chciał być większym, niech będzie sługą waszym” (Mt 20,26), i polecenia Piotra danego starszym: „ani też nie jako panujący nad gminami, ale stając się z serca wzorem dla trzody” (1 P 5,3).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Gościnność, uczynek miłosierdzia. Przyjmować podróżnych to jeden z uczynków miłosierdzia względem ciała, a list przedstawia go jako część samego apostolstwa: kto przyjmuje głosicieli, staje się jednym z tych, o których Jan mówi: „abyśmy byli pomocnikami prawdy”. Pan to obiecał: „Kto was przyjmuje, mnie przyjmuje” (Mt 10,40), a List do Hebrajczyków przypomina: „I nie zapominajcie o gościnności, przez nią bowiem niektórzy, nie wiedząc o tym, przyjęli aniołów w gościnę” (Hbr 13,2).

Pycha, wróg jedności. Grzechem Diotrefesa jest pycha, korzeń i pierwszy z siedmiu grzechów głównych, która prowadzi go do oporu wobec władzy Apostoła. Pismo podaje jego imię, abyśmy rozpoznali w sobie to samo pragnienie; można mu przeciwstawić Litanię pokory, która prosi o uwolnienie od pragnienia, by być przedkładanym nad innych.

Władza apostolska. „gdy przyjdę, wypomnę jego uczynki”: stary Apostoł nie traktuje miejscowego Kościoła jako niezależnego od siebie. List jest małym świadectwem, że Kościół I wieku był ciałem hierarchicznym, rządzonym przez Apostołów i tych, których oni ustanowili.

Modlitwa za dobro doczesne. Werset 2 uczy, że wolno prosić Boga o zdrowie i powodzenie tych, których kochamy. Miarą jest jednak dusza: Jan życzy Gajusowi, by mu się powodziło tak, „jak się dobrze powodzi twej duszy”. To nie obietnica dobrobytu dla wierzących, lecz kolejność dóbr.

Najważniejsze wersety 3 Listu św. Jana

• 3 J 2: modlitwa o zdrowie, „jak się dobrze powodzi twej duszy”.
• 3 J 4: „Większej pociechy nad tę nie mam, jak gdy słyszę, że dzieci moje postępują w prawdzie.”
• 3 J 8: „My więc takich powinniśmy przyjmować, abyśmy byli pomocnikami prawdy.”
• 3 J 9: Diotrefes, „który lubi zajmować pierwsze miejsce”.
• 3 J 11: „Kto dobrze czyni, z Boga jest; kto źle czyni, nie widział Boga.”

3 List św. Jana w kanonie i w liturgii

List stoi między Drugim Listem św. Jana a Listem św. Judy i nosi tę samą nazwę w Bibliach katolickich i protestanckich. Niektóre wydania współczesne, także Biblia Tysiąclecia, dzielą ostatni werset na dwa i liczą piętnaście wersetów tam, gdzie Wulgata i ks. Wujek mają czternaście: werset 15 Biblii Tysiąclecia to druga połowa wersetu 14 u Wujka. Jak List Judy, 2 P i 2 J, był przez pewien czas kwestionowany w niektórych Kościołach, zanim synody w Hipponie (393) i Kartaginie (397) wymieniły trzy listy Jana, a Trydent określił kanon.

Mszał z 1962 roku nie czyta go w żadnej Mszy. W Brewiarzu czyta się go w całości w Jutrzni czwartku po niedzieli po Wniebowstąpieniu, zaraz po Drugim Liście. Św. Jana Kościół czci 27 grudnia; ten dzień znajdziesz w kalendarzu liturgicznym, a Oficjum w Brewiarzu.

Jak czytać 3 List św. Jana?

Przeczytaj go zaraz po Drugim Liście: jeden zakazuje przyjmować fałszywych nauczycieli, drugi chwali przyjmowanie prawdziwych. Potem zapytaj siebie, kim jesteś w tej historii: Gajusem, który otwiera dom, Diotrefesem, który chce pierwszego miejsca, czy Demetriuszem, o którym wszyscy dobrze świadczą.

Często zadawane pytania

Kto napisał listy św. Jana?

Kościół przyjmuje trzy listy jako dzieło św. Jana Apostoła, umiłowanego ucznia, autora czwartej Ewangelii. W drugim i trzecim nazywa się po prostu „Starszym”, co pasuje do ostatniego z Apostołów. Dwa małe listy były na początku kwestionowane, ale Sobór Trydencki wymienia je wśród ksiąg świętych.

Do kogo jest napisany 3 List św. Jana?

Do Gajusa („Starszy, Gajusowi najmilszemu”, w. 1), chrześcijanina z jednego z Kościołów Azji, zapewne zamożnego świeckiego, którego Jan chwali za wiarę i za przyjęcie głosicieli. Imię było tak częste, że nie można go z pewnością utożsamić z żadnym z Gajusów wymienionych przez Pawła albo w Dziejach Apostolskich.

Kim był Demetriusz?

To człowiek polecony w wersecie 12, o którym „dają wszyscy świadectwo i sama nawet prawda”. Był zapewne doręczycielem listu albo jednym z głosicieli, których Gajus miał przyjąć.

Co znaczy 3 J 2?

Jan życzy Gajusowi zdrowia i powodzenia na miarę powodzenia jego duszy, która już ma się dobrze. To chrześcijańska forma pozdrowienia znanego w listach starożytnych; uczy, że można się modlić o dobro doczesne bliskich. Nie jest obietnicą dobrobytu: dobro duszy idzie pierwsze.

Czy to najkrótsza księga Biblii?

Tak, jeśli liczyć słowa tekstu greckiego: jest odrobinę krótszy od Drugiego Listu, choć ten ma mniej wersetów (trzynaście wobec czternastu).

Ile rozdziałów ma 3 List św. Jana?

Jeden, z czternastoma wersetami w Wulgacie i u ks. Wujka; Biblia Tysiąclecia liczy piętnaście, bo dzieli ostatni werset na dwa.