List św. Judy

List św. Judy, w Wulgacie Epistola catholica beati Judae, mieści się w jednym rozdziale z dwudziestoma pięcioma wersetami i należy do najbardziej żarliwych kart Nowego Testamentu. Autor chciał pisać „o wspólnym waszym zbawieniu”, ale musiał podnieść alarm: do Kościoła wkradli się bezbożni, a wierni mają bronić wiary: „abyście bojowali o wiarę, raz podaną świętym” (Jud 3). W kilku zdaniach zbiera kary ze Starego Testamentu, spór św. Michała z diabłem i proroctwo Henocha, a kończy jedną z najpiękniejszych doksologii Pisma. To ostatni z siedmiu listów katolickich, tuż przed Apokalipsą; najbliżej spokrewniony jest z Drugim Listem św. Piotra, którego rozdział 2 przemierza ten sam teren.

Kim był święty Juda Tadeusz?

Juda i Tadeusz to dwa imiona tego samego Apostoła. List zaczyna się tak: „Juda, sługa Jezusa Chrystusa, a brat Jakuba, tym, co są w Bogu Ojcu umiłowani i dla Jezusa Chrystusa zachowani i powołani” (w. 1). Wśród Dwunastu św. Łukasz wymienia „Judę Jakubowego” (Łk 6,16), a w Dziejach „Juda Jakubów” (Dz 1,13); św. Mateusz i św. Marek nazywają go Tadeuszem (Mt 10,3). Św. Jan przytacza jego pytanie z Ostatniej Wieczerzy i dla jasności dodaje: „Powiedział mu Judasz, nie ów Iszkariota” (J 14,22).

Jakub, którego bratem się nazywa, to Jakub jerozolimski, „Jakuba, brata Pańskiego” z Listu do Galatów, autor Listu św. Jakuba, którego katoliccy komentatorzy utożsamiają ze św. Jakubem Mniejszym. Juda należał więc do „braci” Pana, czyli do Jego bliskich krewnych, których św. Mateusz wymienia razem: „a bracia jego Jakub i Józef i Szymon i Juda” (Mt 13,55).

O jego dalszym życiu mówi tradycja. Brewiarz w święto Apostołów Szymona i Judy, 28 października, podaje, że Juda głosił Ewangelię w Mezopotamii, a Szymon w Egipcie, po czym obaj spotkali się w Persji, gdzie razem ponieśli śmierć męczeńską. W Polsce św. Juda Tadeusz jest czczony przede wszystkim jako patron spraw beznadziejnych; to nabożeństwo nowożytne, ale opiera się na tym samym Apostole, autorze listu.

Kto napisał List św. Judy?

Kościół przyjmuje go jako dzieło św. Judy Apostoła. Brewiarz w lekcji jego święta nazywa Tadeusza unius ex catholicis Epistolis scriptor, autorem jednego z listów katolickich. Kanon Muratoriego, w Rzymie około 170 roku, zalicza już List Judy do ksiąg przyjętych. Tertulian powołuje się na niego w sprawie Henocha (O stroju kobiet, I, 3), a Klemens Aleksandryjski go komentował. Św. Hieronim podaje jedyny zarzut i odpowiedź: wielu go odrzucało, ponieważ przytacza księgę Henocha, ale starożytność i używanie dały mu powagę i jest liczony wśród Pism świętych (O mężach sławnych, 4). Wielu współczesnych biblistów odróżnia Judę, brata Pańskiego, od Apostoła Judy Tadeusza, a niektórzy umieszczają list po czasach apostolskich; Kościół przyjmuje go jako dzieło Apostoła.

Kiedy powstał i do kogo jest napisany?

Dokładny rok nie jest znany. Zwykle umieszcza się go przed rokiem 70, często około 62-65, bo nie wspomina o zburzeniu Jerozolimy, a Drugi List św. Piotra wydaje się podejmować jego tekst.

Jest skierowany do określonej wspólnoty, której grożą fałszywi nauczyciele. Aluzje do tradycji żydowskich każą myśleć o chrześcijanach pochodzenia żydowskiego. Okazja jest jasna: „Wkradli się bowiem niektórzy ludzie (co od dawna na ten sąd są wyznaczeni), niezbożni, co łaskę Boga naszego obracają w wyuzdanie i zapierają się jedynego władcy i Pana naszego Jezusa Chrystusa” (w. 4).

O czym jest List św. Judy? Streszczenie

Pozdrowienie i powód listu (w. 1-4)

Juda pozdrawia czytelników: „Miłosierdzie i pokój i miłość niech na was w pełni zstąpi” (w. 2). Wyjaśnia, dlaczego pisze: wiary przekazanej świętym trzeba bronić, bo „wkradli się” ludzie, których potępienie było zapisane od dawna.

Kary Boże i fałszywi nauczyciele (w. 5-16)

Najpierw trzy przykłady sądu (w. 5-7): lud wyprowadzony z Egiptu, a potem ukarany za niewiarę; aniołowie, „którzy nie zachowali swojej godności, ale mieszkanie swoje opuścili” (w. 6), zachowani na sąd wielkiego dnia; Sodoma i Gomora, „cierpiąc karanie ognia wiekuistego” (w. 7), jak opowiada rozdział 19 Księgi Rodzaju. Ludziom, którzy gardzą zwierzchnością, Juda przeciwstawia powściągliwość Michała Archanioła (w. 9).

Potem potrójne „biada”: „Biada im, gdyż weszli na drogę Kaina i za zapłatą oddali się błędowi Balaama i buntem Korego poginęli” (w. 11). Kain to pierwszy zabójca, Balaam przekupny wróżbita, Kore buntownik przeciw Mojżeszowi i Aaronowi, którego pochłonęła ziemia (Lb 16). Następuje pięć obrazów z natury: „chmury bezwodne, które od wiatru bywają wkoło pędzone, drzewa jesienne, nieurodzajne, dwakroć uschłe, wykorzenione” (w. 12), „bałwany wzburzonego morza”, aż po „gwiazdy błąkające się” (w. 13). Henoch, „siódmy po Adamie”, zapowiedział już ich sąd (w. 14-15).

Wezwanie do wiernych (w. 17-23)

Wierni mają pamiętać zapowiedź Apostołów, „że w ostateczny czas przyjdą naśmiewcy, postępujący według swych pożądliwości w niezbożnościach” (w. 18). Fałszywi nauczyciele to ci, którzy „cieleśni sami siebie odłączają, Ducha nie mając” (w. 19). Wierni natomiast budują się na najświętszej wierze, modlą się „w Duchu Świętym” (w. 20), zachowują się „w miłości bożej, oczekując miłosierdzia Pana naszego Jezusa Chrystusa na życie wieczne” (w. 21) i z mądrością postępują z błądzącymi, wyrywając ich z ognia (w. 22-23).

Doksologia (w. 24-25)

List kończy się uwielbieniem tego, „który was może zachować bez grzechu i postawić niepokalanych, w radości przed obliczem chwały swojej” (w. 24): „samemu Bogu Zbawicielowi naszemu, przez Jezusa Chrystusa Pana naszego, chwała i wielmożność, panowanie i władza przed wszelkim czasem i teraz i po wszystkie wieki wieków. Amen” (w. 25).

Michał Archanioł i ciało Mojżesza (w. 9)

„Gdy Michał archanioł z diabłem rozprawiając, spierał się o ciało Mojżesza, nie śmiał rzucić zelżywego wyroku, ale rzekł: «Niech tobie Pan rozkaże.»” (w. 9). Stary Testament mówi o pogrzebie Mojżesza tylko tyle, że „nie dowiedział się nikt o grobie jego aż do teraźniejszego dnia” (Pwt 34,6). Walka Archanioła jest znana z tradycji żydowskiej: Orygenes (O zasadach, III, 2, 1) łączy ją z pismem zwanym Wniebowzięcie Mojżesza. Słowa Michała przypominają Zachariasza: „Niech cię zgromi Pan, szatanie!” (Za 3,2). Nauka jest jasna: skoro sam Archanioł nie złorzeczy diabłu, lecz zdaje się na sąd Boga, tym bardziej człowiek nie powinien lżyć zwierzchności. O Michale, którego Księga Daniela nazywa „Michał, książę wielki”, piszemy przy św. Michale Archaniele.

Czy List św. Judy cytuje księgę Henocha?

Henoch to patriarcha z Księgi Rodzaju, o którym czytamy: „I chodził z Bogiem, i nie było go widać, bo go wziął Bóg” (Rdz 5,24). Wersety 14 i 15 Listu Judy przytaczają jego proroctwo, którego Stary Testament nie zawiera: „Oto przyszedł Pan z tysiącami świętych swoich, aby czynić sąd przeciwko wszystkim”. Znajduje się ono, z drobnymi różnicami, na początku żydowskiej apokryficznej Księgi Henocha (1 Henoch 1,9), powstałej przed naszą erą.

Wielu katolickich komentatorów widzi tu swobodny cytat z tej księgi, inni proroctwo znane z tradycji; w obu wypadkach Juda nie przytacza Henocha jako księgi kanonicznej. Św. Augustyn wyznacza granicę: nie można zaprzeczyć, że Henoch zostawił coś Bożego na piśmie, skoro mówi o tym apostoł Juda w swoim kanonicznym liście, ale księgi krążące pod jego imieniem słusznie wyłączono z kanonu z powodu niepewnego pochodzenia i treści pomieszanej z baśniami (O Państwie Bożym, XV, 23). Natchniony autor ręczy za proroctwo, które przytacza, a nie za całą księgę. Księga Henocha nie należy do Biblii katolickiej.

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Wiara przekazana raz na zawsze. Kluczowe słowo listu stoi w wersecie 3: wiara „raz podana świętym”, w Wulgacie semel traditae sanctis fidei. Wiara jest depozytem, przekazanym raz, a chrześcijanin ma go strzec. To samo mówi Paweł Tymoteuszowi: „O Tymoteuszu, strzeż powierzonego skarbu, unikaj światowych nowości słów” (1 Tm 6,20). Sobór Watykański (1870) uczy, że nauka wiary została powierzona Oblubienicy Chrystusa jako Boski depozyt, aby była wiernie strzeżona i nieomylnie wykładana (Dei Filius, rozdział 4).

Sąd i piekło. „Karanie ognia wiekuistego” Sodomy i ciemności zachowane „na wieki” należą do najwyraźniejszych świadectw Nowego Testamentu o rzeczywistości i wieczności kary.

Modlitwa i miłosierdzie. Wersety 22 i 23 dają regułę upomnienia braterskiego: jednych karcić, drugich ratować, „wyrywając z ognia”, nad innymi litować się „w bojaźni, mając w nienawiści nawet ową przez ciało pokalaną suknię”, czyli grzech i to, co do niego prowadzi.

Najważniejsze wersety Listu św. Judy

• Jud 3: „abyście bojowali o wiarę, raz podaną świętym”.
• Jud 9: „Niech tobie Pan rozkaże”, po łacinie Imperet tibi Dominus.
• Jud 11: droga Kaina, błąd Balaama, bunt Korego.
• Jud 20-21: „budując się sami na najświętszej wierze waszej, modląc się w Duchu Świętym, sami zachowujcie się w miłości bożej”.
• Jud 24-25: doksologia, uwielbienie Boga, „który was może zachować bez grzechu”.

List św. Judy w kanonie i w liturgii

List Judy należał do ksiąg początkowo kwestionowanych w niektórych Kościołach, z powodu cytatu z Henocha: Euzebiusz zalicza go do ksiąg spornych, choć przyjętych przez wielu, a dawny przekład syryjski go pomijał. Synody w Rzymie za papieża Damazego (382), w Hipponie (393) i Kartaginie (397), a potem Sobór Florencki przyjmują jeden list Judy, a Sobór Trydencki (sesja IV, 1546) określa go jako święty i kanoniczny.

Mszał z 1962 roku nie bierze z niego lekcji na święto Apostołów Szymona i Judy 28 października: epistołą tego dnia jest Ef 4,7-13. Fragment Jud 17-21 jest lekcją Mszy św. Sylweriusza, papieża i męczennika, 20 czerwca (w kalendarzu 1962 roku to wspomnienie, którego Mszę można odprawić w dzień powszedni). Brewiarz natomiast czyta list w I nokturnie Jutrzni święta Szymona i Judy (w. 1-13), a w układzie z 1960 roku także w Jutrzni piątku przed wigilią Zesłania Ducha Świętego, jako ostatni z listów katolickich czytanych w okresie wielkanocnym. Święto znajdziesz w kalendarzu liturgicznym, a przygotować się do niego możesz nowenną do św. Judy Tadeusza.

Jak czytać List św. Judy?

Przeczytaj go za jednym razem, a potem obok rozdziału 2 Drugiego Listu św. Piotra, odnajdując w Księdze Rodzaju i w Księdze Liczb historie, które Juda zakłada jako znane. Miej łacinę obok polskiego tekstu: supercertari semel traditae sanctis fidei (w. 3) i Imperet tibi Dominus (w. 9) warto znać na pamięć. W szkole i w parafii używa się zwykle Biblii Tysiąclecia; list ma tam również jeden rozdział i dwadzieścia pięć wersetów.

Często zadawane pytania

Kto napisał List św. Judy?

Kościół naucza, że napisał go św. Juda Apostoł, zwany też Tadeuszem, który przedstawia się jako „sługa Jezusa Chrystusa, a brat Jakuba” (w. 1). Był jednym z Dwunastu i bratem św. Jakuba Mniejszego, krewnym Pana. Ojcowie go przyjęli, a Sobór Trydencki określił list jako kanoniczny.

Czy św. Juda Tadeusz to Judasz Iszkariota?

Nie. Autorem jest św. Juda Tadeusz, wierny Apostoł, którego św. Jan wyraźnie odróżnia: „Powiedział mu Judasz, nie ów Iszkariota” (J 14,22), a św. Łukasz nazywa Judą Jakubowym. Judasz Iszkariota zdradził Pana i umarł przed Zesłaniem Ducha Świętego; św. Juda głosił Ewangelię i według tradycji zginął śmiercią męczeńską razem ze św. Szymonem.

Jakie jest przesłanie Listu św. Judy?

Strzec nienaruszonej wiary otrzymanej od Apostołów. Fałszywi nauczyciele zostaną osądzeni jak Izrael na pustyni, zbuntowani aniołowie i Sodoma. Wierni mają budować na swojej wierze, modlić się w Duchu Świętym, trwać w miłości Bożej i okazywać miłosierdzie tym, którym grozi zguba.

Kiedy List św. Judy czyta się w liturgii?

Mszał z 1962 roku podaje jego fragment (w. 17-21) jako lekcję Mszy św. Sylweriusza (20 czerwca, w kalendarzu 1962 roku wspomnienie). Brewiarz czyta go w Jutrzni święta Apostołów Szymona i Judy 28 października oraz w okresie wielkanocnym, w piątek przed wigilią Zesłania Ducha Świętego.

Ile rozdziałów ma List św. Judy?

Jeden, z dwudziestoma pięcioma wersetami; cytuje się więc „Jud 3” albo „Jud 1,3”. Razem z Księgą Abdiasza, Listem do Filemona oraz Drugim i Trzecim Listem św. Jana należy do ksiąg Biblii, które mają tylko jeden rozdział.