Księga Rodzaju

„Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię” (Rdz 1,1). Wszystko, czego Kościół uczy o Bogu Stwórcy, o człowieku stworzonym na Jego obraz, o grzechu, o śmierci i o obietnicy Odkupiciela, ma korzenie w tych pięćdziesięciu rozdziałach. Żydzi nazywają księgę jej pierwszym słowem, Bereszit, „na początku”; Septuaginta, a za nią Wulgata, nazywają ją Genesis, czyli „pochodzenie”, „rodzaj”, bo opowiada o pochodzeniu świata, rodzaju ludzkiego i narodu wybranego. Stąd polska nazwa: Księga Rodzaju. W Bibliach protestanckich nazywa się ją też Pierwszą Księgą Mojżeszową, a jej skrót w polskich wydaniach katolickich to Rdz.

Kto napisał Księgę Rodzaju?

Kościół przyjął Księgę Rodzaju jako dzieło Mojżesza, który napisał ją razem z Księgą Wyjścia, Kapłańską, Liczb i Powtórzonego Prawa. Tych pięć ksiąg tworzy Pięcioksiąg, przez Żydów nazywany Torą, czyli Prawem.

Świadectwo jest stałe. Żydzi wszystkich czasów mówili o Zakonie Mojżeszowym, a sam Pan Jezus wskazuje Mojżesza jako autora tych pism: „Gdybyście bowiem wierzyli Mojżeszowi, i mnie byście zapewne wierzyli; o mnie bowiem on pisał” (J 5,46).

Jak Mojżesz mógł opisać wydarzenia o wiele od siebie dawniejsze, od stworzenia świata do śmierci Józefa? Komentatorzy katoliccy odpowiadają, że zebrał rodowody i podania patriarchów i uporządkował je pod natchnieniem Bożym. Księga nosi ślad tej pracy: dzielą ją powracające jak tytuły formuły „te są dzieje” lub „te są pokolenia” (po hebrajsku toledot). Pierwsza z nich brzmi u ks. Wujka: „Te są dzieje nieba i ziemi, gdy były stworzone” (Rdz 2,4).

Papieska Komisja Biblijna w odpowiedzi z 27 czerwca 1906 roku, za św. Piusa X, orzekła, że argumenty krytyków nie dowodzą, iż Pięcioksiąg nie pochodzi od Mojżesza. Dopuszczała przy tym, że Mojżesz korzystał ze źródeł pisanych lub ustnych, że mógł powierzyć redakcję pisarzom działającym pod jego kierunkiem i że w tekst weszły później drobne zmiany, bez szkody dla jego zasadniczego mojżeszowego pochodzenia. Wielu współczesnych biblistów uważa natomiast, że księga powstała z połączenia kilku późniejszych źródeł; podajemy to, bo pytanie wraca często, ale trzymamy się nauki tradycyjnej.

Kiedy powstała Księga Rodzaju?

Według tradycji Mojżesz spisał Księgę Rodzaju podczas czterdziestu lat wędrówki po pustyni. Pismo datuje wyjście z Egiptu od budowy świątyni Salomona, którą zaczęto „roku czterechsetnego i osiemdziesiątego od wyjścia synów Izraelowych z ziemi Egipskiej” (1 Krl 6,1, w Biblii ks. Wujka III Księga Królewska). Wyprowadza się stąd zwykle XV wiek przed Chrystusem jako czas Mojżesza; inne chronologie wolą wiek XIII. Kościół nie ustalił tej daty. Opowiadanie przechodzi wprost w Księgę Wyjścia, drugą księgę Biblii.

O czym jest Księga Rodzaju? Streszczenie

Księga liczy pięćdziesiąt rozdziałów i dzieli się na dwie nierówne części: rozdziały 1-11 to dzieje początków ludzkości, od stworzenia do wieży Babel; rozdziały 12-50 to dzieje patriarchów Abrahama, Izaaka, Jakuba i Józefa. W szkole czyta się ją we fragmentach, w przekładzie Biblii Tysiąclecia; numeracja rozdziałów jest ta sama, a wersety różnią się tylko w rozdziale 32 (o czym niżej).

Stworzenie świata i człowieka (rozdziały 1-2)

W rozdziale 1 Bóg stwarza niebo i ziemię i porządkuje je w sześciu dniach. Po pierwszym słowie, „I rzekł Bóg: «Niech się stanie światłość.» I stała się światłość” (Rdz 1,3), przychodzą kolejno: sklepienie nieba (dzień drugi), suchy ląd, morza i rośliny (dzień trzeci), słońce, księżyc i gwiazdy (dzień czwarty), ryby i ptaki (dzień piąty), wreszcie zwierzęta lądowe i człowiek (dzień szósty). Człowiek przychodzi ostatni: „I stworzył Bóg człowieka na obraz swój, na obraz Boży stworzył go, mężczyzną i niewiastą stworzył ich” (Rdz 1,27). Dnia siódmego Bóg odpoczywa, błogosławi go i uświęca (Rdz 2,2-3).

Rozdział 2 wraca do człowieka i opowiada szczegółowo: „Utworzył tedy Pan Bóg człowieka z mułu ziemi i tchnął w oblicze jego dech żywota: i stał się człowiek istotą żyjącą” (Rdz 2,7). Bóg umieszcza go w raju rozkoszy, „aby uprawiał i strzegł go” (Rdz 2,15), zakazuje mu jeść z drzewa wiadomości dobrego i złego, a gdy Adam śpi, buduje z jego żebra niewiastę. Adam ją rozpoznaje: „To teraz kość z kości moich i ciało z ciała mego” (Rdz 2,23). Rozdział zamyka prawo małżeństwa: „Przeto opuści człowiek ojca swego i matkę, a przyłączy się do żony swej, i będą dwoje w jednym ciele” (Rdz 2,24). Pan Jezus przywoła te słowa, ucząc o nierozerwalności małżeństwa: „Co więc Bóg złączył, człowiek niech nie rozłącza” (Mt 19,6).

Upadek i jego skutki (rozdziały 3-5)

W rozdziale 3 wąż kusi niewiastę obietnicą: „będziecie jako bogowie, znając dobre i złe” (Rdz 3,5). Przez niego mówi diabeł, którego Apokalipsa nazywa „wąż starodawny, nazwany «diabłem i szatanem»” (Ap 12,9). Niewiasta widzi, „że dobre było drzewo ku jedzeniu i piękne dla oczu”, „i wzięła z owocu jego, i jadła, i dała mężowi swemu, który jadł” (Rdz 3,6). Przychodzi kara: trud pracy, ból rodzenia, śmierć: „boś jest prochem i w proch się obrócisz” (Rdz 3,19). Pierwsi rodzice zostają wygnani z raju, ale w tym samym rozdziale Bóg zapowiada zwycięstwo nad wężem (Rdz 3,15, zob. niżej).

W rozdziale 4 Kain zabija brata, Abla, którego ofiarę Bóg przyjął. Na pytanie Boga odpowiada: „Nie wiem. Czyż ja jestem stróżem brata mego?”, a Bóg mówi: „głos krwi brata twego woła do mnie z ziemi” (Rdz 4,9-10). Rodzi się potem Set i przez niego biegnie ród obietnicy. Rozdział 5 podaje rodowód od Adama do Noego, z tajemniczym końcem Henocha: „I chodził z Bogiem, i nie było go widać, bo go wziął Bóg” (Rdz 5,24).

Potop i Noe (rozdziały 6-9)

Rozdział 6 otwiera zepsucie ziemi: „ziemia skaziła się przed Bogiem i napełniła się nieprawością” (Rdz 6,11). „Noe zaś znalazł łaskę przed Panem” (Rdz 6,8), i Bóg każe mu zbudować korab, czyli arkę. W rozdziale 7 wody okrywają ziemię; w rozdziale 8 opadają, gołębica wraca z gałązką oliwną, a Noe składa ofiarę. W rozdziale 9 Bóg zawiera przymierze z ziemią i daje mu znak: „Łuk mój położę na obłokach i będzie znakiem przymierza między mną, a między ziemią” (Rdz 9,13).

Narody i wieża Babel (rozdziały 10-11)

Rozdział 10 wylicza potomków trzech synów Noego, Sema, Chama i Jafeta, od których pochodzą narody. W rozdziale 11 ludzie mówią: „zbudujmy sobie miasto i wieżę, której by wierzch dosięgał nieba, i uczyńmy sławne imię nasze” (Rdz 11,4). Bóg miesza ich język, i miasto nazwano Babel, „gdyż tam pomieszany został język wszystkiej ziemi” (Rdz 11,9). Rozdział kończy się rodowodem Sema aż do Abrama.

Abraham, ojciec wierzących (rozdziały 12-25)

Druga część zaczyna się od powołania: „Wynijdź z ziemi twojej i od rodziny twojej, i z domu ojca twego, a idź do ziemi, którą ci wskażę” (Rdz 12,1), z obietnicą: „w tobie będą błogosławione wszystkie narody ziemi” (Rdz 12,3). W rozdziale 14 wychodzi naprzeciw Abrama Melchizedech, król Salemu, „wyniósłszy chleb i wino, bo był kapłanem Boga najwyższego” (Rdz 14,18). W rozdziale 15 Bóg pokazuje mu gwiazdy: „Wejrzyj na niebo i zlicz gwiazdy, jeśli możesz”, i dalej: „Uwierzył Abram Bogu, i poczytano mu to ku sprawiedliwości” (Rdz 15,5-6); na tym wersecie św. Paweł buduje rozdział 4 Listu do Rzymian. W rozdziale 16 Agar rodzi Abramowi Izmaela. W rozdziale 17 Bóg zmienia mu imię: „będziesz zwan Abraham, bom cię ojcem wielu narodów ustanowił” (Rdz 17,5), i daje obrzezanie jako znak przymierza.

W rozdziale 18 trzej mężowie odwiedzają Abrahama pod dębami Mambre; zostaje zapowiedziane narodzenie Izaaka („Czy Bogu jest co trudnego?”, Rdz 18,14), a Abraham wstawia się za Sodomą. W rozdziale 19 Sodoma i Gomora zostają zniszczone, Lot ocalony, ale jego żona, „obejrzawszy się […] za siebie obrócona została w słup soli” (Rdz 19,26). Izaak rodzi się w rozdziale 21.

Szczytem wiary Abrahama jest rozdział 22: „Weźmij syna twego jednorodzonego, którego miłujesz, Izaaka, a idź do ziemi widzenia i tam go ofiarujesz na całopalenie” (Rdz 22,2). W drodze na górę Izaak pyta: „a gdzież ofiara całopalenia?”, a ojciec odpowiada: „Bóg upatrzy sobie ofiarę całopalenia, synu mój” (Rdz 22,7-8). Anioł zatrzymuje rękę Abrahama, w miejsce syna zostaje ofiarowany baran uwikłany rogami w cierniu, a obietnica zostaje odnowiona. Abraham kupuje w Hebronie podwójną jaskinię i grzebie w niej Sarę (rozdział 23), znajduje dla Izaaka żonę, Rebekę (rozdział 24), i umiera „w starości dobrej i w podeszłym wieku, i pełen dni” (Rdz 25,8).

Izaak i Jakub (rozdziały 25-36)

W rozdziale 25 Ezaw sprzedaje Jakubowi pierworództwo za potrawę z soczewicy, „lekce sobie ważąc, że pierworodztwo sprzedał” (Rdz 25,34). W rozdziale 27 Jakub, za radą matki, otrzymuje błogosławieństwo niewidomego już ojca, przeznaczone dla Ezawa.

Uciekając przed gniewem brata, Jakub ma w Betel widzenie: „ujrzał we śnie drabinę stojącą na ziemi, a wierzch jej dosięgający nieba, i aniołów Bożych wstępujących i zstępujących po niej” (Rdz 28,12). Gdy się budzi, woła: „O jak straszne jest to miejsce! Nie jest tu nic innego, jeno dom Boży i brama niebieska!” (Rdz 28,17). Służy wujowi Labanowi, by otrzymać Lię i Rachelę (rozdział 29), wraca do Kanaanu i całą noc zmaga się z tajemniczym przeciwnikiem, który daje mu nowe imię: „Żadną miarą nie będzie się zwało imię twoje Jakub, ale Izrael” (Rdz 32,28; w Biblii Tysiąclecia to werset 29). Godzi się z Ezawem (rozdział 33) i wraca do Betel; w drodze do Efraty Rachela umiera, rodząc Beniamina (rozdział 35). Dwunastu synów Jakuba to ojcowie dwunastu pokoleń Izraela.

Józef w Egipcie (rozdziały 37-50)

„A Izrael miłował Józefa nad wszystkich swych synów […] i uczynił mu suknię wzorzystą” (Rdz 37,3). Zazdrośni bracia wrzucają go do studni, a potem sprzedają „Ismaelitom za dwadzieścia srebrników” (Rdz 37,28). Rozdział 38 przerywa opowiadanie historią Judy i Tamar, z której wyjdzie ród Dawida. Józef, sługa Putyfara, odrzuca żonę swego pana: „Jakże tedy mogę tę złość uczynić i zgrzeszyć przeciw Bogu memu?” (Rdz 39,9); fałszywie oskarżony trafia do więzienia (rozdział 39). Wykłada sny dworzan (rozdział 40), potem sny faraona o siedmiu latach urodzaju i siedmiu latach głodu, i zostaje pierwszym w królestwie: „Oto postawiłem cię nad wszystką ziemią egipską” (Rdz 41,41).

Gdy głód przyprowadza braci do Egiptu, Józef wystawia ich na próbę (rozdziały 42-44), a potem daje się poznać: „Ja jestem, rzecze, Józef, brat wasz, któregoście sprzedali do Egiptu” (Rdz 45,4), i dodaje: „dla zbawienia bowiem waszego posłał mię Bóg przed wami do Egiptu” (Rdz 45,5). Jakub schodzi z całym domem do ziemi Gessen (rozdział 46); przed śmiercią błogosławi synów Józefa (rozdział 48), a potem swoich dwunastu synów (rozdział 49).

Księga kończy się przebaczeniem i trumną. Józef mówi braciom: „Wyście przeciw mnie zło knowali, ale Bóg obrócił to w dobre” (Rdz 50,20). Umiera, mając sto dziesięć lat, i „pomazany wonnymi maściami, włożony został do trumny w Egipcie” (Rdz 50,25). Rodzina Izraela jest ocalona, ale w obcej ziemi: czeka na wyzwolenie, o którym opowie Księga Wyjścia.

Plan wydarzeń Księgi Rodzaju

1. Stworzenie świata w sześciu dniach i odpoczynek Boga dnia siódmego (rozdz. 1-2,3).
2. Stworzenie Adama i Ewy, raj (2,4-25).
3. Kuszenie, grzech pierworodny, Protoewangelia i wygnanie z raju (3).
4. Kain zabija Abla; narodziny Seta (4).
5. Rodowód od Adama do Noego; Henoch wzięty przez Boga (5).
6. Zepsucie ludzkości, arka Noego i potop (6-8).
7. Przymierze z Noem i znak tęczy (9).
8. Rodowód narodów i wieża Babel (10-11).
9. Powołanie Abrama i wędrówka do Kanaanu (12-13).
10. Melchizedech, przymierze Boga z Abramem, narodziny Izmaela (14-16).
11. Zmiana imienia na Abraham i obrzezanie (17).
12. Goście w Mambre, zagłada Sodomy i Gomory (18-19).
13. Narodziny Izaaka (21) i ofiara Izaaka na górze (22).
14. Śmierć Sary, małżeństwo Izaaka z Rebeką, śmierć Abrahama (23-25).
15. Ezaw sprzedaje pierworództwo; Jakub otrzymuje błogosławieństwo (25-27).
16. Drabina Jakubowa w Betel (28).
17. Jakub u Labana: Lia i Rachela, narodziny synów (29-31).
18. Walka Jakuba z aniołem, imię Izrael, pojednanie z Ezawem (32-33).
19. Józef sprzedany przez braci do Egiptu (37).
20. Józef u Putyfara i w więzieniu (39-40).
21. Sny faraona i wywyższenie Józefa (41).
22. Bracia w Egipcie; Józef daje się poznać (42-45).
23. Jakub i jego ród osiedlają się w Egipcie (46-47).
24. Błogosławieństwa Jakuba i jego śmierć (48-50).
25. Przebaczenie Józefa i jego śmierć (50).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Kościół wyprowadza z Księgi Rodzaju cztery prawdy, które są jej właściwą treścią.

Bóg stworzył wszystko z niczego, wolnie i z dobroci. Świat nie jest ani wieczny, ani przypadkowy, ani boski.

Stworzenie jest dobre. Powtarzane w pierwszym rozdziale zdanie, że Bóg widział, iż to było dobre, kończy się słowami: „I widział Bóg wszystkie rzeczy, które był uczynił: i były bardzo dobre” (Rdz 1,31). Wyklucza to pogląd, jakoby materia była zła, z którym Kościół walczył przez wieki.

Człowiek jest obrazem Boga: stąd jego godność, niezależna od wieku, zdrowia i użyteczności, stąd jedność rodzaju ludzkiego, świętość małżeństwa i dnia odpoczynku.

Grzech wszedł na świat przez nieposłuszeństwo, a z nim śmierć, i od razu została dana obietnica Odkupiciela. Św. Paweł wyprowadza z rozdziału 3 naukę o grzechu pierworodnym: „jak przez jednego człowieka grzech wszedł na ten świat, i przez grzech śmierć, i tak na wszystkich ludzi śmierć przeszła” (Rz 5,12). Sobór Trydencki na V sesji (1546) zdefiniował, że Adam utracił świętość i sprawiedliwość dla siebie i dla nas, a jego grzech przechodzi na wszystkich przez zrodzenie, nie przez naśladowanie.

Sześć dni stworzenia: jak to rozumieć?

To pytanie pada najczęściej, więc odpowiedzmy wprost. Kościół naucza, że Bóg stworzył świat: to prawda wiary. Nie naucza natomiast, ile trwał każdy dzień. Ojcowie czytali „dni” rozmaicie: św. Augustyn w dziele O Księdze Rodzaju dosłownie (De Genesi ad litteram) nie brał ich za doby i przestrzegał chrześcijan przed wypowiadaniem się o rzeczach przyrody w sposób, który naraża wiarę na śmieszność u niewierzących. Papieska Komisja Biblijna w odpowiedzi z 30 czerwca 1909 roku pozwoliła rozumieć słowo „dzień” z pierwszego rozdziału jako dzień naturalny albo jako dłuższy okres czasu.

Pismo mówi nam, kto stworzył świat i po co; nauki przyrodnicze badają, jak i kiedy. Sobór Watykański I w konstytucji Dei Filius (1870) nauczał, że wiara i rozum nigdy nie mogą sobie naprawdę przeczyć, bo oba pochodzą od tego samego Boga, a Leon XIII w encyklice Providentissimus Deus (1893) przypomniał, że autorzy natchnieni opisują przyrodę tak, jak jawi się zmysłom, nie wykładając nauk przyrodniczych.

Co natomiast nie jest przedmiotem dowolności? Ta sama odpowiedź Komisji z 1909 roku wymienia fakty z trzech pierwszych rozdziałów, których dosłowny i historyczny sens dotyka fundamentów wiary: stworzenie wszystkich rzeczy przez Boga na początku czasu, szczególne stworzenie człowieka, utworzenie pierwszej niewiasty z pierwszego mężczyzny, jedność rodzaju ludzkiego, pierwotne szczęście pierwszych rodziców, przykazanie dane dla próby ich posłuszeństwa, przekroczenie go za namową diabła, utratę stanu niewinności i obietnicę przyszłego Odkupiciela. Do tego dochodzi nauka Kościoła, że dusza ludzka jest stwarzana bezpośrednio przez Boga.

Protoewangelia i Najświętsza Maryja Panna (Rdz 3,15)

„Położę nieprzyjaźń między tobą, a między niewiastą i między potomstwem twoim, a potomstwem jej; ona zetrze głowę twoją, a ty czyhać będziesz na piętę jej” (Rdz 3,15). To Protoewangelia, pierwsza zapowiedź Zbawiciela, wypowiedziana zaraz po upadku. Wulgata czyta ipsa conteret, „ona zetrze”, i Tradycja rozpoznała w tej niewieście Najświętszą Maryję Pannę, nową Ewę; dlatego Niepokalaną przedstawia się z wężem pod stopami. Św. Ireneusz uczył już, że węzeł nieposłuszeństwa Ewy rozwiązało posłuszeństwo Maryi. Bł. Pius IX powołuje się na ten werset w bulli Ineffabilis Deus (1854), definiującej Niepokalane Poczęcie: ta, która miała zetrzeć głowę węża, nigdy nie była pod jego władzą.

Figury Chrystusa i sakramentów

Nowy Testament nazywa Adama tym, „który jest figurą przyszłego” (Rz 5,14), a św. Paweł mówi o Chrystusie jako o drugim Adamie: przez pierwszego przyszła śmierć, przez Drugiego życie. Ewa wzięta z boku śpiącego Adama zapowiada, jak uczy św. Augustyn, Kościół zrodzony z otwartego boku Chrystusa uśpionego na krzyżu, skąd „wyszła krew i woda” (J 19,34), figury sakramentów. Abel, sprawiedliwy zabity przez brata, zapowiada krew Baranka. Arka, w której „mało, to jest ośmiu ludzi, zostało uratowanych przez wodę”, jest według św. Piotra figurą chrztu i Kościoła (1 P 3,20). Melchizedech, który ofiarowuje chleb i wino, jest figurą kapłaństwa Chrystusa, jak przypomina Sobór Trydencki (sesja XXII, rozdział 1).

Izaak, syn jedyny, który niesie na górę drwa ofiarne, jest figurą Męki; List do Hebrajczyków zauważa, że Abraham „sądził, że Bóg może i z martwych wzbudzić” (Hbr 11,19). Drabina Jakubowa spełnia się, gdy Chrystus obiecuje Natanaelowi: „Ujrzycie niebo otwarte i Aniołów Bożych wstępujących i zstępujących na Syna Człowieczego” (J 1,51). Józef, sprzedany przez braci i wywyższony, by ich ocalić, jest jedną z najczytelniejszych figur Chrystusa. Słowa faraona: „Idźcie do Józefa, a cokolwiek on wam rzecze, czyńcie!” (Rdz 41,55), pobożność chrześcijańska odniosła do św. Józefa, Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny. Błogosławieństwo Judy Ojcowie czytali jako proroctwo o Mesjaszu: „Nie będzie odjęte berło od Judy ani wódz z biódr jego, aż przyjdzie, który ma być posłan, a on będzie oczekiwaniem narodów” (Rdz 49,10).

Co Księga Rodzaju mówi o pracy?

Praca nie jest karą: człowiek otrzymał ją w raju, zanim zgrzeszył, bo Bóg posadził go tam, „aby uprawiał i strzegł go” (Rdz 2,15). Po grzechu staje się trudem: „przeklęta będzie ziemia w dziele twoim; w pracach jeść z niej będziesz po wszystkie dni żywota twego” (Rdz 3,17), „W pocie oblicza twego będziesz pożywał chleba” (Rdz 3,19). Dlatego Kościół czyta te właśnie wersety w Jutrzni święta św. Józefa Robotnika (1 maja).

Najważniejsze wersety Księgi Rodzaju

• Rdz 1,26: „Uczyńmy człowieka na obraz i na podobieństwo nasze”, gdzie Ojcowie słyszeli objawiającą się Trójcę.
• Rdz 1,28: „Rośnijcie i mnóżcie się, i napełniajcie ziemię, a czyńcie ją sobie poddaną”.
• Rdz 2,18: „Niedobrze być człowiekowi samemu; uczyńmy mu pomoc jemu podobną”.
• Rdz 3,19: „boś jest prochem i w proch się obrócisz”, słowa Środy Popielcowej.
• Rdz 4,9: „Czyż ja jestem stróżem brata mego?”.
• Rdz 15,6: „Uwierzył Abram Bogu, i poczytano mu to ku sprawiedliwości”.
• Rdz 22,18: obietnica, że w potomstwie Abrahama będą błogosławione wszystkie narody, którą św. Paweł odnosi do Chrystusa (Ga 3,16).
• Rdz 28,16: „Prawdziwie Pan jest na tym miejscu, a jam nie wiedział”.

Więcej wybranych wersetów zebraliśmy w cytatach z Pisma Świętego.

Księga Rodzaju w kanonie i w liturgii

Księga Rodzaju otwiera Biblię i Pięcioksiąg; po niej idą Księga Wyjścia, Kapłańska, Liczb i Powtórzonego Prawa. Jej miejsce jest to samo we wszystkich Bibliach, a jej kanoniczność nigdy nie była kwestionowana. Ks. Wujek tłumaczył ją z Wulgaty, którą Sobór Trydencki uznał za autentyczną i którą masz tu obok. Jedyna różnica numeracji z Biblią Tysiąclecia, tłumaczoną z hebrajskiego, dotyczy przełomu rozdziałów 31 i 32: ostatni werset rozdziału 31 u ks. Wujka (31,55) to w BT 32,1, więc numery wersetów rozdziału 32 są u Wujka o jeden niższe (Rdz 32,28 = BT 32,29).

Kościół wraca do Księgi Rodzaju przed Wielkim Postem i w jego trakcie. W Brewiarzu rzymskim czytania pierwszego nokturnu Jutrzni od niedzieli Siedemdziesiątnicy pochodzą z Księgi Rodzaju: w niedzielę Siedemdziesiątnicy i w następnym tygodniu stworzenie, raj, upadek, Kain i Abel i rodowód aż do Noego; od niedzieli Sześćdziesiątnicy Noe, potop i wieża Babel; od niedzieli Pięćdziesiątnicy (Quinquagesima, ostatniej przed Popielcem; nie mylić z Zesłaniem Ducha Świętego) powołanie Abrahama, a we wtorek po niej spotkanie z Melchizedechem. W 2. niedzielę Wielkiego Postu czyta się błogosławieństwo Jakuba (Rdz 27), w 3. niedzielę dzieje Józefa sprzedanego przez braci (Rdz 37). W mszale z 1962 roku te same opowiadania wracają w piątek po 2. niedzieli Wielkiego Postu (Rdz 37,6-22, z Ewangelią o złych rolnikach) i w sobotę po niej (Rdz 27,6-40, z Ewangelią o synu marnotrawnym).

W Środę Popielcową kapłan posypuje głowy popiołem ze słowami Rdz 3,19: Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris. W Wigilii Paschalnej mszału z 1962 roku pierwszym proroctwem jest opis stworzenia (Rdz 1,1-2,2). W Kanonie każdej Mszy kapłan prosi Boga, by przyjął Ofiarę, jak przyjął dary sprawiedliwego Abla, ofiarę patriarchy Abrahama i tę, którą złożył najwyższy kapłan Melchizedech. Introit Mszy na poświęcenie kościoła to okrzyk Jakuba w Betel, Terribilis est locus iste (Rdz 28,17). Na Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny antyfona na ofiarowanie powtarza Protoewangelię, Inimicitias ponam inter te et mulierem, a w Jutrzni 8 grudnia, w święto Niepokalanego Poczęcia, czyta się opowiadanie o kuszeniu i upadku (Rdz 3,1-15). W Jutrzni św. Józefa (19 marca) czytania opowiadają o Józefie egipskim (Rdz 39 i 41). Oficjum dnia możesz odmawiać w Brewiarzu.

Jak czytać Księgę Rodzaju?

Czytaj ją do końca. Kto zatrzyma się na rozdziale trzecim, wyniesie wrażenie księgi o karze. Kto dojdzie do Józefa, zobaczy księgę o Opatrzności, która prowadzi do celu nawet przez ludzki grzech. Przy niecałych dwóch rozdziałach dziennie przeczytasz ją w miesiąc.

Szukaj obietnicy, nie kroniki. Nicią przewodnią jest zapowiedź: potomstwo niewiasty, przymierze z Abrahamem, błogosławieństwo dla wszystkich narodów, berło Judy.

Czytaj w świetle Ewangelii. Miej pod ręką św. Pawła: Rz 5, Ga 3 i 4 oraz Hbr 11 to jego komentarz do Księgi Rodzaju. Pierwsze jedenaście rozdziałów czytaj powoli, bo opiera się na nich cała teologia stworzenia i grzechu. Zacznij od rozdziału 1 albo przejdź do całej Biblii.

Często zadawane pytania

Kto napisał Księgę Rodzaju?

Kościół zawsze przyjmował Księgę Rodzaju jako dzieło Mojżesza, pierwszą z pięciu ksiąg Pięcioksięgu. Pan Jezus mówi o pismach Mojżesza (J 5,46-47), a tradycja żydowska i Ojcowie są w tym zgodni. Papieska Komisja Biblijna (1906) podtrzymała zasadnicze mojżeszowe autorstwo, dopuszczając wcześniejsze źródła, pomocników i późniejsze drobne zmiany. Wielu współczesnych biblistów przypisuje księgę kilku późniejszym źródłom.

Co to jest Genesis? Jak inaczej nazywa się Księga Rodzaju?

Genesis to greckie słowo znaczące „pochodzenie”, „zrodzenie”: tak nazywa księgę Septuaginta i Wulgata, i ta nazwa przeszła do wielu języków. Po hebrajsku księga nazywa się Bereszit, „na początku”, od pierwszego słowa. W Bibliach protestanckich bywa nazywana Pierwszą Księgą Mojżeszową. Polski skrót to Rdz.

Ile rozdziałów ma Księga Rodzaju?

Pięćdziesiąt. Pierwsze jedenaście mówi o początkach ludzkości, od stworzenia świata do wieży Babel; pozostałe trzydzieści dziewięć o patriarchach Abrahamie, Izaaku, Jakubie i Józefie. Tyle samo rozdziałów ma Księga Rodzaju w Biblii Tysiąclecia.

Czy trzeba wierzyć, że świat powstał w sześć dni?

Kościół naucza, że Bóg stworzył świat z niczego: to prawda wiary. Nie naucza natomiast, ile trwał każdy dzień. Św. Augustyn nie brał tych dni za doby, a Papieska Komisja Biblijna w 1909 roku pozwoliła rozumieć „dzień” jako dzień naturalny albo dłuższy okres. Pismo mówi, kto i po co stworzył świat; nauki przyrodnicze badają, jak i kiedy.

Co to jest Protoewangelia?

To werset Rdz 3,15, w którym Bóg zaraz po upadku zapowiada nieprzyjaźń między wężem a niewiastą i jej potomstwem: „ona zetrze głowę twoją”. Jest to pierwsza zapowiedź Odkupiciela, czyli pierwsza Ewangelia. Tradycja widzi w niewieście Najświętszą Maryję Pannę, a w jej potomstwie Chrystusa, który zwycięża szatana.

Czy Adam i Ewa zjedli jabłko?

Księga Rodzaju mówi tylko o owocu drzewa „wiadomości dobrego i złego”, nie podając, jaki to był owoc. Obraz jabłka wziął się z łacińskiej gry słów: malum znaczy „zło”, a mālum „jabłko”. Liczy się nie owoc, lecz nieposłuszeństwo wobec Boga.

Jakie zdanie streszcza Księgę Rodzaju?

Słowa Józefa do braci: „Wyście przeciw mnie zło knowali, ale Bóg obrócił to w dobre” (Rdz 50,20). Cała księga jest o Opatrzności, która prowadzi swój zamiar do końca także przez ludzki grzech, od upadku Adama aż po ocalenie rodziny Jakuba.

Księgę Rodzaju możesz czytać werset po wersecie, po polsku i po łacinie, także w aplikacji Biblia katolicka Iter Fidei.