Księga Rodzaju, rozdział 41

1 Post duos annos vidit Pharao somnium. Putabat se stare super fluvium,

1 Po dwu latach miał Faraon we śnie widzenie. Zdawało mu się, że stał nad rzeką,

2 de quo ascendebant septem boves, pulchræ et crassæ nimis : et pascebantur in locis palustribus.

2 z której wychodziło siedem krów pięknych i bardzo tłustych, i pasły się na miejscach mokrych.

3 Aliæ quoque septem emergebant de flumine, fœdæ confectæque macie : et pascebantur in ipsa amnis ripa in locis virentibus :

3 Drugie też siedem wynurzały się z rzeki; szpetne i chude, i pasły się na samym brzegu rzeki na miejscach zielonych,

4 devoraveruntque eas, quarum mira species et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao,

4 i pożarły owe, których dziwna była piękność i tłustość ciała. Ocucił się Faraon

5 rursum dormivit, et vidit alterum somnium : septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque formosæ :

5 i znowu zasnął, i miał drugi sen: siedem kłosów wychodziło z jednego źdźbła, pełnych i cudnych;

6 aliæ quoque totidem spicæ tenues, et percussæ uredine oriebantur,

6 i tyleż wyrastało kłosów drugich, szczupłych i zwarzeniem porażonych,

7 devorantes omnium priorum pulchritudinem. Evigilans Pharao post quietem,

7 które pożarły wszystką cudność pierwszych. Ocucił się Faraon ze snu,

8 et facto mane, pavore perterritus, misit ad omnes conjectores Ægypti, cunctosque sapientes, et accersitis narravit somnium, nec erat qui interpretaretur.

8 a rano, strachem zdjęty, posłał do wszystkich wieszczków Egiptu i wszystkich mędrców; i przyzwanym opowiedział sen, a nie było, kto by wyłożył.

9 Tunc demum reminiscens pincernarum magister, ait : Confiteor peccatum meum :

9 Wtedy dopiero przypomniał sobie przełożony nad piwnicznymi i rzekł: „Wyznaję grzech swój.

10 iratus rex servis suis, me et magistrum pistorum retrudi jussit in carcerem principis militum :

10 Król, rozgniewany na sługi swe, kazał mnie i przełożonego nad piekarzami wrzucić do ciemnicy hetmana żołnierzów,

11 ubi una nocte uterque vidimus somnium præsagum futurorum.

11 gdzie jednej nocy obydwaj mieliśmy sen oznajmiający przyszłe rzeczy.

12 Erat ibi puer hebræus, ejusdem ducis militum famulus : cui narrantes somnia,

12 Był tam młodzieniec Hebrajczyk, tegoż hetmana nad żołnierzami służebnik, któremu gdyśmy sny opowiedzieli,

13 audivimus quidquid postea rei probavit eventus ; ego enim redditus sum officio meo, et ille suspensus est in cruce.

13 usłyszeliśmy to, co potem w skutku się pokazało, bo ja przywrócony zostałem na urząd mój, a jego na krzyżu zawieszono.”

14 Protinus ad regis imperium eductum de carcere Joseph totonderunt : ac veste mutata obtulerunt ei.

14 Natychmiast na rozkazanie królewskie Józefa wywiedziono z ciemnicy, ostrzyżono i zmieniwszy szatę stawiono przed nim.

15 Cui ille ait : Vidi somnia, nec est qui edisserat : quæ audivi te sapientissime conjicere.

15 A on rzekł do niego: „Miałem sny, a nie masz, kto by wyłożył; słyszałem zaś, że ty je bardzo mądrze wykładasz.”

16 Respondit Joseph : Absque me Deus respondebit prospera Pharaoni.

16 Odpowiedział Józef: „Beze mnie Bóg opowie rzeczy szczęśliwe Faraonowi.”

17 Narravit ergo Pharao quod viderat : Putabam me stare super ripam fluminis,

17 Powiedział tedy Faraon, co widział: „Zdawało mi się, żem stał na brzegu rzeki.

18 et septem boves de amne conscendere, pulchras nimis, et obesis carnibus : quæ in pastu paludis virecta carpebant.

18 A siedem krów z rzeki występowało, bardzo pięknych i tłustego ciała, które na błotnym pastwisku trawę jadły.

19 Et ecce, has sequebantur aliæ septem boves, in tantum deformes et macilentæ, ut numquam tales in terra Ægypti viderim :

19 Ale po tych wyszło drugich siedem krów, tak szpetnych i chudych, żem nigdy takich w ziemi egipskiej nie widział.

20 quæ, devoratis et consumptis prioribus,

20 Te zjadły i spożyły pierwsze,

21 nullum saturitatis dedere vestigium : sed simili macie et squalore torpebant. Evigilans, rursus sopore depressus,

21 a jednak żadnego znaku sytości nie dały, ale tą samą chudością i szpetnością gnuśniały. Ocknąłem się i znowu twardo zasnąwszy

22 vidi somnium. Septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque pulcherrimæ.

22 miałem widzenie senne. Siedem kłosów wyrastało ze źdźbła jednego, pełnych i bardzo pięknych.

23 Aliæ quoque septem tenues et percussæ uredine, oriebantur e stipula :

23 A po nich drugie siedem cienkich i zwarzeniem porażonych ze źdźbła wychodziło,

24 quæ priorum pulchritudinem devoraverunt. Narravi conjectoribus somnium, et nemo est qui edisserat.

24 które pierwszych piękność pożarły. Powiedziałem sen wieszczkom, ale nie masz żadnego, co by wyłożył.”

25 Respondit Joseph : Somnium regis unum est : quæ facturus est Deus, ostendit Pharaoni.

25 Odpowiedział Józef: „Sen królewski jest jeden: Bóg, co ma uczynić, oznajmił Faraonowi.

26 Septem boves pulchræ, et septem spicæ plenæ, septem ubertatis anni sunt : eamdemque vim somnii comprehendunt.

26 Siedem krów pięknych i siedem kłosów pełnych, to siedem lat żyznych, i jedno znaczenie snu zawierają.

27 Septem quoque boves tenues atque macilentæ, quæ ascenderunt post eas, et septem spicæ tenues, et vento urente percussæ, septem anni venturæ sunt famis.

27 Siedem też krów chudych i szpetnych, które wyszły po nich, i siedem kłosów cienkich i wiatrem warzącym porażonych, to siedem lat głodu przyszłego.

28 Qui hoc ordine complebuntur :

28 A wypełnią się one tym porządkiem.

29 ecce septem anni venient fertilitatis magnæ in universa terra Ægypti,

29 Oto przyjdzie siedem lat wielkiej żyzności po wszystkiej ziemi egipskiej.

30 quos sequentur septem anni alii tantæ sterilitatis, ut oblivioni tradatur cuncta retro abundantia : consumptura est enim fames omnem terram,

30 Po nich nastąpi drugie siedem lat takiego nieurodzaju, że się zapomni o wszystkiej obfitości przeszłej, głód bowiem wyniszczy wszystką ziemię,

31 et ubertatis magnitudinem perditura est inopiæ magnitudo.

31 a wielką obfitość wygubi wielkość niedostatku.

32 Quod autem vidisti secundo ad eamdem rem pertinens somnium : firmitatis indicium est, eo quod fiat sermo Dei, et velocius impleatur.

32 A żeś po wtóre miał senne widzenie do tejże rzeczy należące, znak to jest pewności, że się stanie słowo Boże i prędko się wypełni.

33 Nunc ergo provideat rex virum sapientem et industrium, et præficiat eum terræ Ægypti :

33 Teraz tedy niech król upatrzy męża mądrego i przemyślnego i niech go przełoży nad ziemią egipską;

34 qui constituat præpositos per cunctas regiones : et quintam partem fructuum per septem annos fertilitatis,

34 i niech on ustanowi urzędników po wszystkich krainach, a piątą część urodzaju przez siedem lat żyznych,

35 qui jam nunc futuri sunt, congreget in horrea : et omne frumentum sub Pharaonis potestate condatur, serveturque in urbibus.

35 które już teraz przyjdą, niech zbiera do gumien; wszystko też zboże niech pod mocą Faraona będzie sypane i chowane po miastach,

36 Et præparetur futuræ septem annorum fami, quæ oppressura est Ægyptum, et non consumetur terra inopia.

36 i niech się nagotuje na siedem lat przyszłego głodu, który ma ucisnąć Egipt, a niech nie ginie ziemia od niedostatku.”

37 Placuit Pharaoni consilium et cunctis ministris ejus :

37 Podobała się ta rada Faraonowi i wszystkim sługom jego;

38 locutusque est ad eos : Num invenire poterimus talem virum, qui spiritu Dei plenus sit ?

38 i mówił do nich: „Czyż możemy znaleźć takiego męża, który by ducha Bożego był pełen?”

39 Dixit ergo ad Joseph : Quia ostendit tibi Deus omnia quæ locutus es, numquid sapientiorem et consimilem tui invenire potero ?

39 I rzekł do Józefa: „Ponieważ ci Bóg ukazał to wszystko, coś mówił, czyż mędrszego i podobnego tobie będę mógł znaleźć?

40 Tu eris super domum meam, et ad tui oris imperium cunctus populus obediet : uno tantum regni solio te præcedam.

40 Ty będziesz nad domem moim, a na rozkazanie ust twoich wszystek lud posłuszny będzie; samą tylko stolicą królewską będę cię wyprzedzał.”

41 Dixitque rursus Pharao ad Joseph : Ecce, constitui te super universam terram Ægypti.

41 I rzekł jeszcze Faraon do Józefa: „Oto postawiłem cię nad wszystką ziemią egipską.”

42 Tulitque annulum de manu sua, et dedit eum in manu ejus : vestivitque eum stola byssina, et collo torquem auream circumposuit.

42 I zdjął pierścień z ręki swej, i dał go na rękę jego, i ubrał go w szatę bisiorową, i włożył łańcuch złoty na szyję jego.

43 Fecitque eum ascendere super currum suum secundum, clamante præcone, ut omnes coram eo genu flecterent, et præpositum esse scirent universæ terræ Ægypti.

43 I kazał mu wsiąść na wóz swój wtóry, a woźny wołał, aby się wszyscy przed nim kłaniali i wiedzieli, że był przełożonym nad wszystką ziemią egipską.

44 Dixit quoque rex ad Joseph : Ego sum Pharao : absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra Ægypti.

44 I rzekł jeszcze król do Józefa: „Jam jest Faraon: bez twego rozkazania nie podniesie nikt ręki ani nogi we wszystkiej ziemi egipskiej.

45 Vertitque nomen ejus, et vocavit eum, lingua ægyptiaca, Salvatorem mundi. Deditque illi uxorem Aseneth filiam Putiphare sacerdotis Heliopoleos. Egressus est itaque Joseph ad terram Ægypti

45 I zmienił imię jego, i nazwał go językiem egipskim Zbawicielem świata; i dał mu za żonę Asenet, córkę Putyfara, kapłana heliopolskiego. Wyjechał tedy Józef na ziemię egipską

46 (triginta autem annorum erat quando stetit in conspectu regis Pharaonis), et circuivit omnes regiones Ægypti.

46 (a trzydzieści lat mu było, gdy stanął przed obliczem króla Faraona) i objechał wszystkie krainy egipskie.

47 Venitque fertilitas septem annorum : et in manipulos redactæ segetes congregatæ sunt in horrea Ægypti.

47 I przyszedł urodzaj siedmiu lat, a zboże w snopy powiązane, zwieziono do gumien egipskich.

48 Omnis etiam frugum abundantia in singulis urbibus condita est.

48 Wszystek też nadmiar zbóż po wszystkich miastach zsypywano.

49 Tantaque fuit abundantia tritici, ut arenæ maris coæquaretur, et copia mensuram excederet.

49 I był taki dostatek pszenicy, że się piaskowi morskiemu równała, a obfitość miarę przechodziła.

50 Nati sunt autem Joseph filii duo antequam veniret fames : quos peperit ei Aseneth filia Putiphare sacerdotis Heliopoleos.

50 I urodzili się Józefowi dwaj synowie, przedtem nim głód nastał; urodziła mu ich Asenet, córka Putyfara, kapłana heliopolskiego.

51 Vocavitque nomen primogeniti Manasses, dicens : Oblivisci me fecit Deus omnium laborum meorum, et domus patris mei.

51 I nazwał pierworodnego imieniem Manasses, mówiąc: „Zapomnieć mi dał Bóg trudności moich i domu ojca mego.”

52 Nomen quoque secundi appellavit Ephraim, dicens : Crescere me fecit Deus in terra paupertatis meæ.

52 A wtórego nazwał imieniem Efraim, mówiąc: „Dał mi Bóg uróść w ziemi ubóstwa mego.”

53 Igitur transactis septem ubertatis annis, qui fuerant in Ægypto,

53 Gdy tedy minęło siedem lat żyzności, które były w Egipcie,

54 cœperunt venire septem anni inopiæ, quos prædixerat Joseph : et in universo orbe fames prævaluit, in cuncta autem terra Ægypti panis erat.

54 poczęło przychodzić siedem lat niedostatku, które był przepowiedział Józef; i po wszystkim świecie głód przemógł, a we wszystkiej ziemi egipskiej był chleb.

55 Qua esuriente, clamavit populus ad Pharaonem, alimenta petens. Quibus ille respondit : Ite ad Joseph : et quidquid ipse vobis dixerit, facite.

55 A gdy i tam głód dokuczał, wołał lud do Faraona prosząc żywności. On zaś im odpowiedział: „Idźcie do Józefa, a cokolwiek on wam rzecze, czyńcie!”

56 Crescebat autem quotidie fames in omni terra : aperuitque Joseph universa horrea, et vendebat Ægyptiis : nam et illos oppresserat fames.

56 A głód wzmagał się codzień po wszystkiej ziemi, i otworzył Józef wszystkie gumna, i sprzedawał Egipcjanom, bo i tych głód ucisnął.

57 Omnesque provinciæ veniebant in Ægyptum, ut emerent escas, et malum inopiæ temperarent.

57 I wszystkie prowincje przyjeżdżały do Egiptu, aby kupować żywność i złagodzić nędzę niedostatku.