Kompleta: modlitwa na zakończenie dnia

Kompleta to ostatnia z godzin Oficjum Bożego — Brewiarza — którą Kościół odmawia tuż przed udaniem się na spoczynek. Jej łacińska nazwa, Completorium, znaczy "dopełnienie": kompleta dopełnia, domyka dzień modlitwy. Jest godziną krótką, cichą i pełną ufności, w której składamy miniony dzień w ręce Boga i prosimy o spokojną noc oraz o dobrą śmierć. W tym wpisie wyjaśniamy, czym jest kompleta, jak odmawiać ją na dziś i co po kolei zawiera.

Czym jest kompleta

Kompleta jest jedną z godzin kanonicznych, które razem tworzą Oficjum Boże — codzienną modlitwę Kościoła, rozłożoną na cały dzień: Jutrznia i Laudesy o świcie, mniejsze godziny w ciągu dnia (Pryma, Tercja, Seksta, Nona), Nieszpory wieczorem i wreszcie kompleta na samo zakończenie. Mnisi odmawiali ją od wieków jako ostatni głos chóru przed nocnym milczeniem; po niej w klasztorach zapada wielkie milczenie, magnum silentium.

W swej treści kompleta jest niemal niezmienna z dnia na dzień — i to ją wyróżnia spośród innych godzin. Tak ją zaprojektowano: prosta, znana na pamięć, możliwa do odmówienia w mroku, bez kartkowania ksiąg. Jest to modlitwa człowieka zmęczonego, który kładzie się spać jak dziecko w ramionach Ojca. O dawnym łacińskim brewiarzu, którego kompleta jest częścią, piszemy szerzej we wpisie o Divinum Officium.

Jak odmawiać kompletę na dziś

Aby odmówić kompletę na dziś, nie trzeba czekać do późnej nocy ani znać łaciny. Wystarczy parę spokojnych minut przed snem. Oto przebieg godziny w tradycyjnym rycie rzymskim:

1. Błogosławieństwo i czytanie — prosimy o spokojną noc, po czym pada krótkie czytanie z Pisma: "Bracia, bądźcie trzeźwi i czuwajcie, bo przeciwnik wasz diabeł jak lew ryczący krąży, szukając, kogo by pożarł" (por. 1 P 5, 8).
2. Rachunek sumienia i akt skruchy — chwila ciszy, w której przebiegamy myślą miniony dzień, oraz spowiedź powszechna (Confiteor).
3. Psalmy — zawsze te same: Psalm 4, Psalm 30 (w. 1–6), Psalm 90 i Psalm 133, śpiewane lub odmawiane pod jedną antyfoną.
4. Hymn Te lucis ante terminum — "Ciebie przed zmrokiem dnia prosimy".
5. Krótka responsoria — "W ręce twoje, Panie, polecam ducha mego".
6. Nunc dimittis — kantyk Symeona.
7. Modlitwa, błogosławieństwo i antyfona maryjna na zakończenie.

Jeśli wolisz prowadzenie krok po kroku, kompletę można też potraktować jako rdzeń własnej modlitwy wieczornej — te same elementy (rachunek sumienia, zawierzenie nocy, oddanie się Bogu) znajdziesz w obu.

Rachunek sumienia: pierwszy krok komplety

Zanim zabrzmią psalmy, kompleta każe nam zatrzymać się nad minionym dniem. To krótki rachunek sumienia: pytamy, gdzie odpowiedzieliśmy łasce, a gdzie ją odrzucili — w myśli, w mowie, w uczynku i w zaniedbaniu. Po nim odmawiamy Confiteor, wyznając grzechy Bogu, Najświętszej Maryi Pannie i wszystkim świętym.

Nie jest to spowiedź sakramentalna i nie zastępuje jej, lecz jest codziennym oczyszczeniem serca, byśmy nie zasypiali z ciężarem dnia. Tę praktykę rozwijamy osobno we wpisie o rachunku sumienia. Tu wystarczy zapamiętać: kompleta zaczyna się od prawdy o sobie i od skruchy, a dopiero potem — od pokoju.

Psalmy komplety

Sercem godziny są cztery psalmy, niemal zawsze te same, dzięki czemu z czasem wchodzą w pamięć. Każdy z nich jest modlitwą zaufania na noc.

Psalm 4 kończy się słowami, które same brzmią jak westchnienie kładącego się spać:

W pokoju będę wraz spał i odpoczywał, bo ty, Panie, osobliwie w nadziei postawiłeś mię. (Ps 4, 9, Biblia ks. Wujka)

Psalm 90 (w nowszej numeracji 91) to wielka pieśń o opiece Bożej w nocy, o "strachu nocnym" i o aniołach, którym Bóg nakazuje strzec człowieka:

Kto mieszka we wspomożeniu Najwyższego, pod osłoną Boga niebieskiego będzie przebywać. (Ps 90, 1, Biblia ks. Wujka)

Modlimy się nim, ufając, że Pan jest naszą ucieczką także wtedy, gdy zamykamy oczy. Cały ten psalm omawiamy osobno we wpisie o Psalmie 91, a o Psalmie 4 — we wpisie o Psalmie 4. Po psalmach następuje krótkie czytanie i hymn Te lucis ante terminum, w którym prosimy Boga, by w nocy strzegł nas od złych snów i od podstępów nieprzyjaciela.

Nunc dimittis: kantyk Symeona

Punktem kulminacyjnym komplety jest Nunc dimittis — kantyk starca Symeona z Ewangelii według św. Łukasza. Gdy Symeon wziął Dziecię Jezus na ręce w świątyni, wypowiedział słowa, którymi i my co wieczór godzimy się odejść w pokoju:

Teraz puszczasz, Panie, sługę twego w pokoju, według słowa twego, gdyż oczy moje oglądały zbawienie twoje, które zgotowałeś przed obliczem wszystkich narodów. Światłość na objawienie pogan i chwałę ludu twego izraelskiego. (Łk 2, 29–32, Biblia ks. Wujka)

Kościół wkłada ten kantyk w nasze usta każdej nocy nie bez powodu: sen jest obrazem śmierci, a kto co wieczór uczy się oddawać życie Bogu "w pokoju", ten przygotowuje się na ostatnie zaśnięcie. Stąd kompleta od dawna jest dla wiernych szkołą dobrej śmierci — spokojnego zawierzenia, a nie lęku.

Antyfona maryjna na zakończenie

Kompleta — a wraz z nią cały dzień Oficjum — kończy się antyfoną maryjną, oddającą noc pod opiekę Matki Bożej. Antyfona zmienia się wraz z porą roku liturgicznego: od Adwentu śpiewa się Alma Redemptoris Mater, w okresie wielkanocnym Regina caeli, a przez większą część roku najbardziej znaną z nich — Salve Regina, "Witaj Królowo".

To ostatnie, co Kościół wypowiada przed nocą: prośba skierowana do Maryi, by czuwała nad nami, gdy śpimy. Pełny tekst i wyjaśnienie tej antyfony znajdziesz we wpisie Witaj Królowo. Tak domyka się dzień — psalmem ufności, kantykiem Symeona i wezwaniem Matki: trzy głosy pokoju, które układają chrześcijanina do snu.

Psalmy komplety i godzin sąsiednich

Kompleta jest zbudowana wokół kilku psalmów, które wracają co wieczór i które warto znać osobno.

Najważniejszym jest psalm 91 — „Kto mieszka w ochronie Najwyższego" — oddający noc Bogu. W oficjum pokutnym wraca psalm 51, w oficjum za zmarłych psalm 130 i psalm 118, a wśród najczęściej odmawianych prywatnie są psalm 23, psalm 63 i psalm 27. Godzinę wieczorną poprzedzają nieszpory z Magnificat.

Często zadawane pytania

Czym jest kompleta na dziś?

Kompleta na dziś to ostatnia godzina Oficjum Bożego przewidziana na dany wieczór. Jej trzon — psalmy, hymn, Nunc dimittis i antyfona maryjna — pozostaje niemal niezmienny każdego dnia; zmienia się głównie antyfona maryjna zależnie od okresu liturgicznego. Dlatego "kompletę na dziś" można odmówić z pamięci niemal o każdej porze wieczoru.

Jaki jest tekst komplety?

Tekst komplety obejmuje: błogosławieństwo i krótkie czytanie, rachunek sumienia z Confiteor, cztery psalmy (4, 30, 90 i 133), hymn Te lucis ante terminum, krótkie responsorium "W ręce twoje, Panie, polecam ducha mego", kantyk Symeona Nunc dimittis, modlitwę oraz antyfonę maryjną. W tradycyjnym rycie rzymskim odmawia się go po łacinie lub w języku ojczystym.

Czy kompleta to to samo co brewiarz?

Nie. Brewiarz to księga zawierająca całe Oficjum Boże — wszystkie godziny kanoniczne dnia. Kompleta jest tylko jedną z tych godzin, tą ostatnią, odmawianą przed snem. Mówiąc "brewiarz na dziś, kompleta", ma się zwykle na myśli właśnie tę nocną godzinę z dziennego brewiarza.

Kto może odmawiać kompletę?

Kompletę może odmawiać każdy — nie tylko duchowni i zakonnicy. Świeccy od dawna sięgają po nią jako po prostą, niemal niezmienną modlitwę na zakończenie dnia. Nie potrzeba do tego święceń ani znajomości łaciny; wystarczy tekst i kilka spokojnych chwil przed snem.

Dlaczego kompletę nazywa się modlitwą na dobrą śmierć?

Ponieważ sen jest obrazem śmierci, a kompleta każe nam co wieczór oddawać życie Bogu słowami Symeona: "Teraz puszczasz, Panie, sługę twego w pokoju". Kto co noc uczy się tego zawierzenia, przygotowuje się też na śmierć — spokojnie i bez lęku, w ufności Bożemu miłosierdziu.

Źródła. Biblia w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Łk 2, 29–32; Ps 4, 9; Ps 30, 6; Ps 90, 1); tradycyjny rzymski Brewiarz, godzina Komplety (Completorium); hymn Te lucis ante terminum; antyfony maryjne Salve Regina, Alma Redemptoris Mater, Regina caeli.

Zobacz także liturgia godzin.

Aplikacja Iter Fidei zawiera modlitwy, Liturgię Godzin i kalendarz, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.