Psalm 63 (62 w Wulgacie): Boże, Boże mój, do ciebie się zrywam na świtaniu

Psalm 63 czy psalm 62?

Psalm, który Biblia Tysiąclecia i inne współczesne przekłady numerują jako 63, to psalm 62 Wulgaty, Brewiarza rzymskiego, Ojców Kościoła i Biblii ks. Wujka. Wulgata i Septuaginta łączą w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10, dlatego od tego miejsca niemal wszystkie dalsze numery są w nich o jeden niższe. To ten sam tekst. Wersety mają w obu numeracjach te same numery, bo tytuł liczy się jako werset 1: «psalm 63, 2» to pierwsze słowa modlitwy, a «psalm 63, 8» to cień skrzydeł. Pełna tabela jest na stronie Księgi Psalmów.

Z tej podwójnej numeracji biorą się pomyłki, których warto uniknąć:

• psalm 63 (hebr.) = psalm 62 (Wulgata): Deus, Deus meus, pragnienie Boga, ta strona;
• psalm 62 (hebr.) = psalm 61 (Wulgata): Nonne Deo subjecta, „Czyż Bogu nie będzie poddana dusza moja?” (Ps 61, 2), psalm duszy, która spoczywa w samym Bogu;
• psalm 63 Wulgaty to jeszcze inny tekst, Exaudi, Deus, orationem meam, psalm 64 we współczesnych Bibliach.

Psalm 63 — interpretacja

Dawid na pustyni (w. 1)

Tytuł Wulgaty brzmi: „Psalm Dawida, gdy był na puszczy Idumejskiej” (w. 1); tekst hebrajski mówi o pustyni judzkiej. Dawid dwa razy zaznał takiego wygnania: ścigany przez Saula, gdy „mieszkał na puszczy w miejscach obronnych” (1 Sm 23, 14, u Wujka I Księga Królewska), i uciekając przed synem Absalomem, kiedy „wszystek lud szedł ku drodze, która wiedzie ku puszczy” (2 Sm 15, 23). Pozbawiony świątyni odkrywa, że tym, czego naprawdę pragnie, nie jest miejsce, tylko Bóg.

Pragnienie jak na pustyni (w. 2-3)

Pierwszy werset jest wyznaniem miłości: „Boże, Boże mój, do ciebie się zrywam na świtaniu” (w. 2). Łacińskie de luce vigilo znaczy: czuwam ku Tobie od pierwszego światła. Psalmista nie odkłada Boga na później, szuka Go jako pierwszego, zanim zacznie się dzień. Zaraz potem przychodzi obraz, który rozsławił ten psalm: „Pragnęła ciebie dusza moja, jak bardzo tęskniło za tobą ciało moje!”. Cały człowiek, dusza i ciało, wyciąga się ku Bogu jak spieczona ziemia: „W ziemi pustej, bezdrożnej i bezwodnej, tak w świątyni stawiłem się przed tobą” (w. 3). Na pustyni, z dala od świątyni, Dawid modli się tak, jakby w niej stał: świątynia jest tam, gdzie dusza szuka Boga. To nie chłodne rozważanie, tylko głód i pragnienie całej osoby; tradycja widziała w tym wzór modlitwy, która rodzi się z tęsknoty, a nie z przyzwyczajenia.

Lepsze niż życie (w. 4-6)

W samym środku psalmu stoi porównanie, którego się nie zapomina: „Bo lepsze jest miłosierdzie twoje niźli życie, wargi moje będą cię chwalić” (w. 4). Samo życie, ze wszystkimi swoimi dobrami, jest warte mniej niż Boża miłość. Stąd obietnica: „Tak cię błogosławić będę za życia mego i w imię twoje będę podnosił ręce moje” (w. 5); to gest modlącego się, który kapłan powtarza do dziś przy ołtarzu. A dusza będzie nasycona „Jakby sadłem i tłustością” (w. 6): pragnienie pustyni zamienia się w ucztę.

Noc i cień skrzydeł (w. 7-9)

„Jeśli cię wspominałem na łożu moim, rano będę rozmyślał o tobie” (w. 7): modlitwa nocy przywołuje modlitwę poranka. Psalmista mówi: „w zasłonie skrzydeł twoich rozraduję się” (w. 8), to jeden z najczulszych obrazów Pisma, Bóg jak ptak osłaniający pisklęta. Ten sam obraz wraca w psalmie 91 (90 w Wulgacie): „pod skrzydłami jego nadzieję mieć będziesz”. Wreszcie słowo rzadkiej czułości: „Przylgnęła dusza moja do ciebie, broniła mię prawica twoja” (w. 9). Łacina jest jeszcze mocniejsza: adhaesit anima mea post te, dusza przylgnęła, idąc tuż za Tobą. Dusza idzie za Bogiem z bliska, a to Bóg ją niesie.

Rozstrzygnięcie (w. 10-12)

Wrogowie, którzy „na próżno szukali duszy mojej”, „zstąpią w głębokości ziemi” (w. 10) i „staną się działem lisów” (w. 11). „Ale król będzie się weselił w Bogu” (w. 12). Psalm kończy się zwycięstwem prawdy: zatkane są usta tych, którzy mówili nieprawość.

Ufność, nie magia

Psalm 63 jest pieśnią ufności, a nie zaklęciem. Psalmista nie żąda, tylko tęskni; niczego nie wymusza, tylko przylgnął do Boga. Kiedy wyznaje, że miłosierdzie Boże jest lepsze niż życie, stawia Boga ponad wszystkim, także ponad tym, o co mógłby prosić. To postawa dziecka wobec Ojca, a nie człowieka, który próbuje wykorzystać świętą formułę. Żaden psalm nie działa jak talizman: modlimy się nim jako wyznaniem miłości i zaufania.

Ojcowie Kościoła: pustynia tego życia

Święty Augustyn w Enarrationes in Psalmos czyni z pustyni Idumejskiej obraz obecnego życia: idziemy przez nie spragnieni, z dala od ojczyzny, a samo to pragnienie jest łaską, bo budzi w nas tęsknotę za Bogiem. Zatrzymuje się przy słowach quam multipliciter tibi caro mea: także ciało pragnie Boga, a to pragnienie zapowiada zmartwychwstanie, gdy ciało będzie miało udział w chwale. Czuwać „na świtaniu” to powstawać ku Chrystusowi, prawdziwej światłości.

Chrystus jest odpowiedzią na to pragnienie. W ostatni dzień Święta Namiotów „stał Jezus, i wołał, mówiąc: Jeśli kto pragnie, niech do mnie przyjdzie a pije” (J 7, 37). Samarytance obiecał wodę, która „stanie się w nim źródłem wody, tryskającej ku życiu wiecznemu” (J 4, 14). Dusza z psalmu 63 to dusza, która usłyszała to zaproszenie.

Psalm ma w Psałterzu braci. Psalm 42 (41 w Wulgacie) woła tym samym pragnieniem: „Pragnęła dusza moja Boga mocnego, żywego”. Psalm 143 (142 w Wulgacie), ostatni z psalmów pokutnych, porównuje duszę do ziemi spragnionej: „dusza moja jako ziemia bez wody łaknie za tobą”.

Psalm 63 w liturgii 1962 roku

Psalm poranka. To psalm jutrzenki w ścisłym sensie. Święty Jan Chryzostom, objaśniając psalm 140, pisze, że Ojcowie postanowili śpiewać go codziennie rano, tak jak psalm 140 wieczorem. W Brewiarzu rzymskim sprzed reformy św. Piusa X z 1911 roku odmawiano go rzeczywiście codziennie w Laudesach, porannej Godzinie Oficjum.

Laudesy niedzielne. W psałterzu św. Piusa X, który zachowuje Brewiarz z 1962 roku, psalm 62 śpiewa się w Laudesach niedzielnych, na trzecim miejscu: w pierwszym układzie po psalmach 92 i 99, z antyfoną Benedicam te in vita mea, Domine: et in nomine tuo levabo manus meas, alleluia, wziętą z wersetu 5; w drugim układzie, używanym w niedziele od Siedemdziesiątnicy do Niedzieli Palmowej, po Miserere i psalmie 117. Te same psalmy niedzielne odmawia się w Laudesach świąt. Uwaga na nazwy: po polsku Laudesy to poranna Godzina chwały, a Jutrznia to Godzina nocna (Matutinum); psalm 63 należy do Laudesów. W niedzielę możesz go odmówić razem z Kościołem w brewiarzu na dziś; o Godzinach Oficjum przeczytasz w artykule o Liturgii Godzin i Brewiarzu z 1962 roku.

Oficjum za zmarłych. Kościół śpiewa go także w Laudesach Oficjum za zmarłych, na trzecim miejscu, z antyfoną Me suscepit dextera tua, Domine, wziętą z wersetu 9: „broniła mię prawica twoja”. Duszę, która opuściła tę pustynię, powierza się prawicy, która niosła ją przez całe życie. Dlatego psalm dobrze pasuje do modlitwy za zmarłych.

W Mszale. Ofertorium drugiej niedzieli po Wielkanocy, niedzieli Dobrego Pasterza, łączy wersety 2 i 5: Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo: et in nomine tuo levabo manus meas, alleluia.

Jak się modlić psalmem 63?

• Rano, po przebudzeniu. To jego właściwe miejsce: zanim zaczną się obowiązki, ofiarować Bogu pierwszą myśl dnia. Naturalnie wpisuje się w modlitwę poranną, nawet ograniczoną do wersetów 2-5. Możesz też zatrzymać się na jednym zdaniu: „Boże, Boże mój, do ciebie się zrywam na świtaniu”.
• W oschłości duchowej. Kiedy modlitwa wydaje się sucha, ten psalm daje słowa samemu pragnieniu i czyni z niego modlitwę.
• W nocy. Dla tego, kogo trapi zmartwienie albo bezsenność, werset 7 zamienia czekanie w rozmyślanie.
• W próbie. Cień skrzydeł i prawica, która podtrzymuje, to obrazy ufności, które warto nosić w pamięci.

Odmawiaj go bez pośpiechu i zakończ, jak w Oficjum, modlitwą Chwała Ojcu. Nie ma tu jednej obowiązkowej formy: liczy się szczere pragnienie, które psalm pomaga w tobie obudzić.

Często zadawane pytania

Psalm 63 czy psalm 62 — który numer jest poprawny?

Oba są poprawne, bo chodzi o ten sam psalm. W numeracji hebrajskiej, której używa Biblia Tysiąclecia i większość współczesnych przekładów, to psalm 63. W łacińskiej Wulgacie, w Brewiarzu i w Biblii ks. Wujka ten sam tekst nosi numer 62. Różnica bierze się stąd, że Wulgata łączy w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10.

Kiedy odmawia się psalm 63?

Tradycyjnie rano. W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku należy do Laudesów niedzielnych i świątecznych, porannej Godziny Oficjum, oraz do Laudesów Oficjum za zmarłych; przed reformą z 1911 roku odmawiano go w Laudesach codziennie. Jego pierwsze słowa, „do ciebie się zrywam na świtaniu”, czynią go naturalną modlitwą początku dnia, ale można go odmawiać o każdej porze, ilekroć budzi się w nas pragnienie Boga.

O czym jest psalm 63?

O tęsknocie za Bogiem. Psalmista porównuje swoje pragnienie do ziemi „pustej, bezdrożnej i bezwodnej” i wyznaje, że miłosierdzie Boże jest dla niego cenniejsze niż samo życie. To psalm ufności i miłości, który kończy się obrazem duszy przylgniętej do Pana i radującej się w cieniu Jego skrzydeł.

Dlaczego psalm 63 nazywa się psalmem pragnienia?

Bo jego głównym obrazem jest pragnienie. Słowa „Pragnęła ciebie dusza moja” i porównanie do bezwodnej ziemi sprawiły, że tradycja chrześcijańska widzi w nim wzorcową pieśń duszy spragnionej Boga. Ojcowie dodają, że samo to pragnienie jest już łaską, bo pochodzi od Boga, który chce być znaleziony.

Kto napisał psalm 63?

Tytuł przypisuje go królowi Dawidowi, w czasie gdy przebywał na pustyni. To tradycyjne przypisanie, które Kościół przyjmuje; tradycja łączy psalm najczęściej z ucieczką Dawida przed Saulem albo przed Absalomem.

Co znaczy werset „lepsze jest miłosierdzie twoje niźli życie”?

To werset 4: miłość Boga jest warta więcej niż życie i wszystko, co ono może dać. Dlatego psalmista od razu dodaje: „wargi moje będą cię chwalić”. Kto tak się modli, nie szuka u Boga tylko korzyści, ale samego Boga.