Księga Hioba

Księga Hioba stawia najstarsze i najboleśniejsze pytanie człowieka: dlaczego cierpi sprawiedliwy? Mąż „szczery i prosty, bojący się Boga”, bogaty i ojciec dziesięciorga dzieci, w jednej chwili traci wszystko, a potem zostaje porażony chorobą. Trzej przyjaciele przychodzą go pocieszyć i kończą na oskarżeniach. Hiob broni swojej niewinności, woła do Boga i domaga się, by Bóg go wysłuchał. Bóg w końcu odpowiada, ale nie wykładem, tylko objawieniem samego siebie. Hiob milknie, czyni pokutę, modli się za tych, którzy go zranili, a Pan oddaje mu w dwójnasób to, co utracił. Mało która księga tak głęboko przeniknęła modlitwę Kościoła: czyta on jej skargi w Oficjum za zmarłych, widzi w Hiobie, za św. Grzegorzem Wielkim, figurę cierpiącego Chrystusa i słyszy w niej jedno z najjaśniejszych w Starym Testamencie wyznań wiary w zmartwychwstanie ciała.

Kim był Hiob?

Księga zaczyna się od przedstawienia bohatera: „Był w ziemi Hus mąż, imieniem Job, a był to mąż szczery i prosty, bojący się Boga, a odstępujący od złego” (Hi 1,1). Ks. Wujek, idąc za łaciną (Job), nazywa go Jobem; Biblie tłumaczone z hebrajskiego mówią Hiob i tej formy używa dziś polszczyzna. To ta sama postać.

Hiob nie był Izraelitą. Był patriarchą ze Wschodu, ojcem siedmiu synów i trzech córek, właścicielem ogromnych stad: siedmiu tysięcy owiec, trzech tysięcy wielbłądów, pięciuset jarzm wołów i pięciuset oślic, a przy tym „mąż wielki śród wszystkich ludzi Wschodu” (Hi 1,3). Był też kapłanem własnego domu: po każdej uczcie synów wstawał rano i składał za nich całopalenia, na wypadek gdyby zgrzeszyli w sercu (Hi 1,5). Z jego późniejszych wspomnień wiadomo, że był sędzią i dobroczyńcą swojego miasta: „Byłem okiem ślepemu a nogą chromemu” (Hi 29,15).

Czy Hiob istniał naprawdę? Ojcowie Kościoła uważali go za postać historyczną, a Pismo mówi o nim jak o człowieku rzeczywistym. Bóg wymienia go u Ezechiela obok innych sprawiedliwych: „Noe, Daniel i Job” (Ez 14,14). Księga Tobiasza mówi, że próba Tobiasza miała dać potomnym „przykład cierpliwości jego jak i świętego Joba” (Tb 2,12), a św. Jakub pisze: „O cierpliwości Joba słyszeliście i koniec Pański widzieliście” (Jk 5,11). Wielu współczesnych egzegetów widzi w księdze poemat zbudowany wokół dawnego opowiadania; lektura tradycyjna trzyma się historycznego Hioba, przyznając, że jego mowy otrzymały formę poetycką.

Ziemia Hus leżała na wschód od Jordanu, w stronę Edomu, na co wskazują Treny: „córko Edom, która mieszkasz w ziemi Hus” (Lm 4,21). Dodatek do greckiego przekładu Septuaginty utożsamia Hioba z Jobabem, królem Edomu, wymienionym w Księdze Rodzaju; wielu dawnych komentatorów przyjęło to zdanie, ale pozostaje ono niepewne.

Kto napisał Księgę Hioba?

Ludzki autor księgi jest nieznany i Kościół niczego w tej sprawie nie rozstrzygnął. Dawna tradycja żydowska, zapisana w Talmudzie, przypisuje ją Mojżeszowi; inni myśleli o samym Hiobie, który pragnie, by jego słowa zostały wypisane „rylcem żelaznym i na blasze ołowianej, albo dłutem wyryto na skale” (Hi 19,24), albo o Salomonie czy jednym z proroków. Św. Grzegorz Wielki na początku swoich Moraliów (Moralia in Iob) stawia sprawę na właściwym miejscu: pytanie, kto spisał tę księgę, jest zbyteczne, skoro wierzymy, że jej autorem jest Duch Święty; kto otrzymuje list od wielkiego pana, nie pyta, jakim piórem go napisano.

Kiedy powstała Księga Hioba?

Trzeba odróżnić czas, w którym żył Hiob, od czasu spisania księgi. Opowieść należy do epoki patriarchów: Hiob sam składa ofiary jako głowa rodu, Prawo Mojżesza nie pada w niej ani razu, a po próbie żyje on jeszcze sto czterdzieści lat (Hi 42,16). Kto przypisywał księgę Mojżeszowi albo Hiobowi, uważał ją za bardzo starą, i stąd wzięło się przekonanie, że to najstarsza księga Biblii. Wielu katolickich egzegetów XIX wieku umieszczało ją raczej w czasach Salomona, w złotym wieku literatury mądrościowej, około X wieku przed Chrystusem; wielu współczesnych datuje ją na czas po niewoli babilońskiej. Kościół nie ustalił żadnej daty i pytanie pozostaje otwarte.

O czym jest Księga Hioba? Streszczenie

Księga ma czterdzieści dwa rozdziały i trzy części: prolog prozą (rozdziały 1-2), długi poemat w formie rozmów (od 3,1 do 42,6) i epilog prozą (42,7-16). Uczniowie czytają ją zwykle w Biblii Tysiąclecia; jej podział na rozdziały i wersety jest taki sam jak tutaj aż do wersetu 39,30, a różnice w końcowych rozdziałach podajemy niżej, w części o wersetach.

Prolog: próba Hioba (rozdziały 1-2)

W rozdziale 1 przed Panem stają synowie Boży, czyli aniołowie, „był też między nimi i Szatan” (Hi 1,6). Pan chwali swego sługę Hioba, a Szatan podsuwa, że Hiob służy Bogu tylko dla korzyści: „Czyż darmo boi się Job Boga?” (Hi 1,9). Bóg pozwala mu dotknąć wszystkiego, co Hiob posiada, ale nie jego samego: „jeno na niego nie wyciągaj ręki twej” (Hi 1,12). Jednego dnia przybiegają do Hioba kolejni posłańcy.

Sabejczycy zabrali woły i oślice, ogień z nieba spalił owce i pasterzy, Chaldejczycy uprowadzili wielbłądy, a gwałtowny wiatr od pustyni zawalił dom, w którym ucztowały jego dzieci. Każdy kończy tak samo: „i uszedłem ja sam, aby ci oznajmić” (Hi 1,15). Hiob rozdziera szaty, pada na ziemię i oddaje pokłon: „Nago wyszedłem z żywota matki mojej i nago się tam wrócę; Pan dał, Pan wziął jak się Panu podobało, tak się stało; niech będzie imię Pańskie błogosławione!” (Hi 1,21).

W rozdziale 2 Szatan uzyskuje pozwolenie, by dotknąć jego ciała, ale ma oszczędzić jego życie. Zaraża Hioba „wrzodem bardzo złym od stopy nogi aż do wierzchu głowy jego” (Hi 2,7); Hiob siedzi na gnoju i skrobie ropę skorupą. Żona mówi mu: „Błogosław Bogu, a umrzyj!” (Hi 2,9). „Błogosław” jest tu, tak jak w hebrajskim i łacińskim tekście, łagodniejszym słowem w miejsce „przeklnij”. Hiob odpowiada: „Jeśliśmy przyjęli dobra z ręki Bożej, czemu byśmy złego przyjąć nie mieli?” (Hi 2,10). Przychodzą trzej przyjaciele, u Wujka „Elifaz Temanitczyk i Baldad Suhitczyk, i Sofar Naamatczyk” (Hi 2,11). Nie poznają go z daleka, płaczą, a potem siedzą przy nim na ziemi siedem dni i siedem nocy w milczeniu, „bo widzieli, że boleść była gwałtowna” (Hi 2,13).

Skarga Hioba i trzy rozmowy z przyjaciółmi (rozdziały 3-31)

W rozdziale 3 Hiob przerywa milczenie i przeklina dzień swoich narodzin: „Niech zginie dzień, któregom się urodził” (Hi 3,3). Potem przyjaciele zabierają głos po kolei, a Hiob odpowiada każdemu. Rozmowa przebiega w trzech kręgach. Rozumowanie przyjaciół się nie zmienia: Bóg jest sprawiedliwy, nagradza dobrych i karze złych; jeśli więc Hiob cierpi, to zgrzeszył i powinien się nawrócić. Elifaz powołuje się na nocne widzenie (rozdział 4), Baldad na mądrość przodków (rozdział 8), Sofar na niezbadane drogi Boże (rozdział 11).

Hiob nie chce wyznać winy, której nie popełnił. Przyznaje, że „człowiek porównany z Bogiem nie będzie usprawiedliwiony” (Hi 9,2), ale twierdzi, że jego cierpienie nie jest karą za zbrodnię, i błaga, by sam Bóg go wysłuchał. Jego skarga jest zdumiewająco śmiała, a jednak pozostaje modlitwą: „Choćby mię zabił, w Nim ufać będę” (Hi 13,15). Pierwszy krąg zamyka rozdział 14, rozważanie o krótkości życia.

Drugi krąg otwiera Elifaz w rozdziale 15, a jego szczytem jest wyznanie wiary w Odkupiciela w rozdziale 19. Opuszczony przez wszystkich Hiob prosi: „Zmiłujcie się nade mną, zmiłujcie się nade mną, chociaż wy przyjaciele moi, bo dotknęła mię ręka Pańska” (Hi 19,21), i zaraz potem wyznaje: „Wiem bowiem, iż Odkupiciel mój żyje” (Hi 19,25). W trzecim kręgu, który zaczyna się w rozdziale 22, ostatnia mowa Baldada liczy zaledwie sześć wersetów (rozdział 25), a Sofar już nie zabiera głosu.

Dalej mówi tylko Hiob. Poemat o mądrości w rozdziale 28 pyta: „A mądrość gdzie bywa znaleziona? i gdzie jest miejsce rozumu?” (Hi 28,12). Ludzie umieją wydobyć srebro i złoto z głębi ziemi, ale mądrości nie znajdą ani w otchłani, ani w morzu; odpowiedź przychodzi od Boga: „Oto bojaźń Pańska, to jest mądrość, a odstępować od złego - rozum” (Hi 28,28). W rozdziałach 29-31 Hiob wspomina dawną pomyślność i szacunek ludzi, opisuje obecne poniżenie, gdy wyśmiewają go nawet młodsi (Hi 30,1), i składa uroczystą przysięgę niewinności: „Uczyniłem przymierze z oczyma swymi, abym ani pomyślał o pannie” (Hi 31,1).

Mowy Eliu (rozdziały 32-37)

Wtedy głos zabiera młodszy od nich Eliu, „syn Barachela, Buzytczyk” (rozdział 32), który dotąd milczał z szacunku dla starszych. Gniewa się na Hioba, „przeto że oświadczył przed Bogiem, że jest sprawiedliwy” (Hi 32,2), i na przyjaciół, bo nie znaleźli słusznej odpowiedzi, a tylko go potępiali. W rozdziałach 33-37 pokazuje, że Bóg mówi do człowieka także przez cierpienie, aby go poprawić i ocalić od pychy: „Wyrwie ubogiego z ucisku jego i odkryje w utrapieniu ucho jego” (Hi 36,15). Pod koniec księgi Bóg nie wymienia go wśród tych, których gani.

Bóg odpowiada z wichru (rozdziały 38 - 42,6)

„A odpowiadając Pan Jobowi spośród wichru rzekł” (Hi 38,1). Bóg nie tłumaczy Hiobowi jego próby, tylko sam zadaje pytania: „Gdzieś był, gdym zakładał fundamenty ziemi? Powiedz mi, jeśli masz rozum” (Hi 38,4). Pokazuje mu morze zamknięte drzwiami i granicę, której fale nie przekroczą, zorzę, skarbce śniegu, gwiazdy i zdobycz lwicy, a w rozdziale 39 dzikie kozy, dzikiego osła, strusia, konia bojowego, jastrzębia i orła. Hiob odpowiada: „Rękę moją położę na usta moje” (Hi 39,34). Pan przemawia drugi raz i przedstawia mu dwa potężne stworzenia, Behemota i Lewiatana (rozdziały 40 i 41). W rozdziale 42 Hiob wyznaje: „Słuchem ucha słyszałem cię, a teraz oko moje cię widzi. Przeto sam siebie winuję i czynię pokutę w prochu i w popiele” (Hi 42,5-6).

Zakończenie: jak kończy się historia Hioba (42,7-16)

Pan gniewa się na Elifaza i jego dwóch towarzyszy, „ponieważ nie mówiliście przede mną szczerze jak Job, sługa mój” (Hi 42,7), i każe im złożyć ofiarę, a Hiobowi modlić się za nich. „Nawrócił się też Pan na pokutę Joba, gdy on się modlił za przyjaciół swoich. I przyczynił Pan w dwójnasób wszystkiego, cokolwiek Job posiadał” (Hi 42,10). Krewni i znajomi przychodzą go pocieszyć, a Hiob ma odtąd czternaście tysięcy owiec, sześć tysięcy wielbłądów, tysiąc jarzm wołów i tysiąc oślic, znowu siedmiu synów i trzy córki, które Wujek nazywa Dzień, Kasja i Róg barwiczki (Hi 42,14). Widzi potomstwo do czwartego pokolenia i umiera, „będąc stary i pełen dni” (Hi 42,16).

Plan wydarzeń Księgi Hioba

1. Przedstawienie Hioba, człowieka sprawiedliwego i bogatego (1,1-5).
2. Pierwsza scena w niebie: Szatan otrzymuje władzę nad majątkiem Hioba (1,6-12).
3. Hiobowe wieści: utrata stad, sług i dzieci; Hiob błogosławi Boga (1,13-22).
4. Druga scena w niebie i choroba Hioba; rada żony (2,1-10).
5. Przybycie trzech przyjaciół i siedem dni milczenia (2,11-13).
6. Hiob przeklina dzień swoich narodzin (3).
7. Pierwszy krąg rozmów: Elifaz, Baldad, Sofar i odpowiedzi Hioba (4-14).
8. Drugi krąg rozmów; wyznanie „Wiem bowiem, iż Odkupiciel mój żyje” (15-21).
9. Trzeci krąg rozmów; krótka mowa Baldada, milczenie Sofara (22-27).
10. Poemat o mądrości (28).
11. Ostatnia mowa Hioba: dawne szczęście, obecne poniżenie, przysięga niewinności (29-31).
12. Mowy Eliu (32-37).
13. Pierwsza mowa Boga z wichru i odpowiedź Hioba (38,1-39,35).
14. Druga mowa Boga: Behemot i Lewiatan (40-41).
15. Pokuta Hioba (42,1-6).
16. Bóg gani przyjaciół, Hiob modli się za nich, odzyskuje wszystko w dwójnasób i umiera w starości (42,7-16).

Interpretacja: tematy i lektura katolicka

Cierpienie nie zawsze jest karą

Błąd przyjaciół polega na przekonaniu, że każde cierpienie jest zapłatą za osobisty grzech, i Bóg orzeka, że nie mówili o Nim szczerze. Ten sam błąd prostuje Pan Jezus wobec niewidomego od urodzenia: „Ani on nie zgrzeszył, ani rodzice jego; ale żeby się okazały w nim sprawy Boże” (J 9,3). U Hioba cierpienie jest próbą dopuszczoną przez Boga, która ma objawić wierność sprawiedliwego, tak jak ogień doświadcza złota: Bóg „doświadczył mię jak złoto, które przez ogień przechodzi” (Hi 23,10). Grzech pierworodny wprowadził ból na świat, ale miarą winy człowieka nie jest jego ból. To właśnie cierpienie niezawinione, o które pytają uczniowie przy tej lekturze.

Opatrzność i ograniczona władza szatana

Św. Tomasz z Akwinu napisał swój dosłowny komentarz do Księgi Hioba (Expositio super Iob ad litteram), aby pokazać, że sprawy ludzkie są rządzone przez Bożą Opatrzność. Prolog uczy, że szatan nie może nic bez Bożego przyzwolenia i tylko w granicach, które Bóg mu wyznacza. Kto więc wywołuje próbę Hioba? Oskarża szatan, dopuszcza Bóg, a próba obraca się na chwałę sprawiedliwego. Hiob nie widzi sceny w niebie; czytelnik ją zna i dlatego wie, że cierpienie Hioba ma sens, którego on sam jeszcze nie rozumie.

Mądrość, która przerasta nasze rachunki

Odpowiedź Boga nie jest wyjaśnieniem, lecz objawieniem Tego, którego drogi wymykają się ludzkiej mierze. Św. Paweł przytacza księgę: „Pochwycę mędrców w ich chytrości” (1 Kor 3,19), co u Wujka w Księdze Hioba brzmi: „który chwyta mądrych w ich chytrości” (Hi 5,13). Pytanie Boga: „Kto mi dał pierwej, żebym mu oddał?” (Hi 41,2) powraca w hymnie Listu do Rzymian: „Albo kto dał mu pierwej, a będzie mu oddane?” (Rz 11,35).

Dlaczego Księga Hioba jest księgą mądrościową?

To pytanie z listy szkolnej ma prostą odpowiedź. Księgi mądrościowe nie opowiadają dziejów narodu, tylko rozważają, jak człowiek ma żyć przed Bogiem i jak rozumieć świat. Księga Hioba robi to w formie poetyckiego sporu o najtrudniejszą sprawę, sens cierpienia, a jej środek stanowi poemat o mądrości z rozdziału 28. W Wulgacie i w Biblii katolickiej otwiera ona szereg ksiąg mądrościowych, przed Psalmami, Przypowieściami Salomona, Eklezjastesem, Pieśnią nad pieśniami, Księgą Mądrości i Eklezjastykiem.

Hiob, figura Chrystusa

Dla św. Grzegorza Wielkiego błogosławiony Hiob jest figurą Odkupiciela: niewinny, porażony i wzgardzony, który na końcu modli się za tych, którzy go skrzywdzili, i wyjednuje im przebaczenie, zapowiada Chrystusa w Jego Męce, a jego boleści oznaczają też próby Kościoła. Moralia, trzydzieści pięć ksiąg dedykowanych św. Leandrowi z Sewilli, czytają tekst w sensie dosłownym, alegorycznym i moralnym i przez całe średniowiecze były wielkim podręcznikiem życia duchowego.

Zmartwychwstanie ciała

Wyznanie z rozdziału 19 należy do najwyraźniejszych w Starym Testamencie świadectw wiary w zmartwychwstanie: „Wiem bowiem, iż Odkupiciel mój żyje, a w dzień ostateczny powstanę z ziemi, i znów obleczony będę w skórę moją i w ciele moim oglądać będę Boga mego, którego ujrzeć mam ja sam i oczy moje oglądać będą, a nie inny: złożona jest ta nadzieja moja w zanadrzu moim” (Hi 19,25-27). Katechizm Soboru Trydenckiego przytacza te słowa przy artykule o zmartwychwstaniu ciała, a Kościół śpiewa je w Oficjum za zmarłych w responsorium Credo quod Redemptor meus vivit.

Behemot i Lewiatan

Dwa stworzenia z rozdziałów 40 i 41 ukazują moc Stwórcy nad istotami, których żaden człowiek nie poskromi. Dawni komentatorzy rozpoznawali często w Behemocie słonia albo hipopotama, w Lewiatanie krokodyla lub jakiegoś potwora morskiego. W sensie duchowym Lewiatan, o którym Bóg mówi: „on jest królem wszystkich synów pychy” (Hi 41,25), oznacza diabła, króla wszystkich pysznych.

Cierpliwość Hioba, hiobowe wieści i Bóg dał, Bóg wziął

Kilka polskich zwrotów pochodzi wprost z tej księgi. Hiobowa wieść to wiadomość o nieszczęściu, i to taka, która przychodzi po innej: tak jak posłańcy z rozdziału 1, z których każdy przybiega, „gdy ten jeszcze mówił”, i kończy słowami „uszedłem ja sam, aby ci oznajmić”. Przysłowie Bóg dał, Bóg wziął streszcza modlitwę Hioba z wersetu 1,21, który u Wujka brzmi „Pan dał, Pan wziął”. A o cierpliwości Hioba mówi samo Pismo, w Księdze Tobiasza i w Liście św. Jakuba.

Ta cierpliwość nie jest jednak niemym poddaniem się. W poemacie Hiob się skarży, spiera, domaga się od Boga odpowiedzi. To cierpliwość w sensie chrześcijańskim: wytrwanie w wierze pośrodku próby. Hiob nie bluźni, nie odchodzi od Boga i w końcu oddaje się Jemu. Dlatego o pierwszej próbie Pismo mówi: „W tym wszystkim nie zgrzeszył Job usty swymi i nic głupiego nie wyrzekł przeciw Bogu” (Hi 1,22).

Najważniejsze wersety Księgi Hioba

• Hi 1,21: „Pan dał, Pan wziął jak się Panu podobało, tak się stało; niech będzie imię Pańskie błogosławione!”
• Hi 2,10: „Jeśliśmy przyjęli dobra z ręki Bożej, czemu byśmy złego przyjąć nie mieli?”
• Hi 7,1: „Bojowaniem jest żywot człowieczy na ziemi, a jako dni najemnika dni jego”, po łacinie Militia est vita hominis super terram.
• Hi 13,15: „Choćby mię zabił, w Nim ufać będę”.
• Hi 14,1-2: „Człowiek, urodzony z niewiasty, żyjąc przez czas krótki napełniony bywa wielu nędzami. Wychodzi jako kwiat i bywa zdeptany, ucieka jako cień i nigdy nie trwa w tym samym stanie.”
• Hi 19,25: „Wiem bowiem, iż Odkupiciel mój żyje, a w dzień ostateczny powstanę z ziemi”.
• Hi 28,28: „Oto bojaźń Pańska, to jest mądrość”.
• Hi 38,4: „Gdzieś był, gdym zakładał fundamenty ziemi?”
• Hi 38,11: słowa Boga do morza, „Aż póty przyjdziesz, a dalej nie postąpisz i tu rozbijesz nadęte fale twoje”.
• Hi 42,5: „Słuchem ucha słyszałem cię, a teraz oko moje cię widzi.”

Kto porównuje z Biblią Tysiąclecia, niech pamięta, że od wersetu 39,31 Wulgata dzieli tekst inaczej niż Biblie tłumaczone z hebrajskiego: wersety 39,31-35 u Wujka to początek rozdziału 40 (40,1-5) w nowszych przekładach, Behemot pojawia się w Hi 40,10 (40,15 w Biblii Tysiąclecia), a Lewiatan w Hi 40,20 (40,25). Nasze strony trzymają się numeracji Wulgaty.

Księga Hioba w kanonie i w liturgii

Księga Hioba jest księgą protokanoniczną, przyjmowaną bez sporu przez Żydów i przez chrześcijan. W Wulgacie następuje po Księdze Estery i otwiera księgi mądrościowe; Sobór Trydencki na IV sesji (8 kwietnia 1546) wymienia ją między Esterą a Psałterzem Dawidowym. Św. Hieronim przetłumaczył ją z hebrajskiego i w przedmowie porównał tę trudną księgę do węgorza: im mocniej go ściskasz, tym szybciej wyślizguje się z rąk.

• Oficjum za zmarłych. Wszystkie dziewięć lekcji jutrzni za zmarłych wzięto z Księgi Hioba, poczynając od słów Parce mihi, Domine, nihil enim sunt dies mei, u Wujka „Przepuść mi, bo nicością są dni moje” (Hi 7,16); pozostałe pochodzą z rozdziałów 10, 13, 14, 17 i 19, a pierwsze responsorium śpiewa Credo quod Redemptor meus vivit. W Dzień Zaduszny, 2 listopada, pierwszy nokturn czyta trzy z tych lekcji (z rozdziałów 7, 14 i 19). O tym dniu przeczytasz w artykule Zaduszki, a modlitwy znajdziesz w modlitwie za zmarłych.
• Oficjum okresu. W Brewiarzu rzymskim Księgę Hioba czyta się na jutrzni w dwóch pierwszych tygodniach września, przed Tobiaszem, Judytą i Esterą. W pierwszą niedzielę drugi nokturn bierze lekcje z Moraliów św. Grzegorza Wielkiego.
• Mszał. Ofiarowanie XXI niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego powtarza pierwsze słowa księgi: Vir erat in terra Hus, nomine Job, „był w ziemi Hus mąż, imieniem Job”. W święto św. Jana Kantego, 20 października, ofiarowanie bierze słowa Hioba: Oculus fui caeco et pes claudo: pater eram pauperum, u Wujka „Byłem okiem ślepemu a nogą chromemu. Byłem ojcem ubogich” (Hi 29,15-16), jakby pisane o tym krakowskim profesorze, znanym z miłosierdzia wobec ubogich. Ofiarowanie Mszy św. Jana Damasceńskiego, 27 marca, przytacza zaś Hi 14,7: Lignum habet spem, „Drzewo ma nadzieję: jeśli ucięte będzie, znowu się zieleni”.

Jak czytać Księgę Hioba?

Przeczytaj najpierw rozdziały 1 i 2 za jednym razem: wszystko, co następuje, zależy od sceny w niebie, której Hiob nigdy nie widzi. Potem czytaj powoli spór z rozdziałów 3-31. Przyjaciele mówią o Bogu wiele rzeczy prawdziwych, ale fałszywie odnoszą je do Hioba, co pokazuje wyrok z rozdziału 42. Nie szukaj też w każdym słowie Hioba gotowej nauki: często jest to krzyk zranionego człowieka, który Bóg sam na końcu prostuje. Rozdziały 38-42 przeczytaj jednym ciągiem, jako odpowiedź na wszystkie wcześniejsze skargi.

Kto ma mało czasu, niech przeczyta prolog (1-2), rozdział 19, poemat o mądrości (28), mowy Boga (38-39) i zakończenie (42). W żałobie dobrym wejściem w księgę są lekcje Oficjum za zmarłych (rozdziały 7, 10, 13, 14, 17 i 19); w chorobie prolog i rozdział 19 można odmawiać razem z modlitwą za chorych.

Często zadawane pytania

Kim był Hiob?

Hiob był sprawiedliwym mężem z ziemi Hus, na wschód od Jordanu, żyjącym w czasach patriarchów: bardzo bogatym, ojcem dziesięciorga dzieci, bojącym się Boga. Bóg pozwolił szatanowi doświadczyć go utratą majątku, dzieci i zdrowia, a Hiob pozostał wierny. Pismo i Ojcowie Kościoła uważają go za postać historyczną; u ks. Wujka nazywa się Job.

O czym jest Księga Hioba w skrócie?

Opowiada o próbie sprawiedliwego, który traci wszystko, o jego długim sporze z trzema przyjaciółmi przekonanymi, że cierpi za grzechy, o mowach młodego Eliu i o odpowiedzi, której Bóg udziela mu z wichru. Hiob czyni pokutę, modli się za przyjaciół, a Bóg oddaje mu wszystko w dwójnasób. Księga uczy, że cierpienie nie zawsze jest karą i że mądrość Boża przerasta ludzkie rachunki.

Kto napisał Księgę Hioba?

Ludzki autor jest nieznany i Kościół niczego nie rozstrzygnął. Tradycja żydowska przypisuje księgę Mojżeszowi; inni myśleli o samym Hiobie, o Salomonie albo o którymś z proroków. Św. Grzegorz Wielki uważał to pytanie za zbyteczne, ponieważ autorem księgi jest Duch Święty.

Co stracił Hiob i na co chorował?

W jednym dniu stracił pięćset jarzm wołów i pięćset oślic, siedem tysięcy owiec, trzy tysiące wielbłądów, prawie wszystkie sługi oraz siedmiu synów i trzy córki, przygniecionych zawalonym domem. Potem zachorował: tekst mówi, że Szatan zaraził go „wrzodem bardzo złym” od stóp do głowy, ale nie nazywa choroby. Dawni komentatorzy myśleli o trądzie albo o słoniowaciźnie, lecz to tylko przypuszczenie.

Dlaczego Hiob został poddany próbie?

Według prologu szatan twierdził, że Hiob służy Bogu tylko dla korzyści, a Bóg dopuścił próbę, by okazała się bezinteresowna wierność Jego sługi. Próbę wywołuje więc oskarżenie szatana, ale jej granice wyznacza Bóg. Sam Hiob nie zna tej przyczyny; dowiaduje się tylko, że Boża mądrość jest większa od jego pytań.

Co znaczy „iż Odkupiciel mój żyje”?

To wyznanie wiary Hioba z rozdziału 19, wersetu 25: w najgłębszym opuszczeniu mówi, że w dniu ostatecznym powstanie z ziemi i w swoim ciele będzie oglądał Boga. Kościół czyta w tych słowach nadzieję na Odkupiciela i na zmartwychwstanie ciała i śpiewa je w Oficjum za zmarłych.

Ile rozdziałów ma Księga Hioba?

Czterdzieści dwa: prolog prozą (1-2), wielki poemat w formie rozmów (od 3,1 do 42,6) i epilog prozą (42,7-16). Od wersetu 39,31 numeracja Wulgaty i ks. Wujka różni się od Biblii Tysiąclecia o kilka wersetów.

Księgę Hioba możesz czytać werset po wersecie, w przekładzie ks. Wujka obok łaciny, także w aplikacji Biblia katolicka.