Psalm 27 (26 w Wulgacie): Pan oświecenie moje i zbawienie moje

Psalm 27 czy psalm 26?

To jeden psalm pod dwoma numerami. Współczesne polskie przekłady z hebrajskiego, z Biblią Tysiąclecia na czele, nazywają go psalmem 27. Grecka Septuaginta i łacińska Wulgata, a za nimi Brewiarz, Mszał i Biblia ks. Wujka, liczą go jako psalm 26, ponieważ łączą w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10. Od tego miejsca aż do psalmu 147 numer łaciński jest zwykle o jeden mniejszy. Numery wersetów są tu w obu Bibliach te same: tytuł psalmu wchodzi w werset 1, więc «psalm 27 1» i «psalm 27 8» to wersety 1 i 8 tej strony.

Przesunięcie dotyczy też sąsiadów, co bywa źródłem pomyłek:

• psalm 27 (hebr.) = psalm 26 (Wulgata): Dominus illuminatio mea, na tej stronie;
• psalm 26 (hebr.) = psalm 25 Wulgaty: Judica me, Domine, modlitwa niewinnego, z którego kapłan bierze w Mszy słowa Lavabo: „Umywam między niewinnymi ręce moje i obchodzę ołtarz twój, Panie” (Ps 25 [26], 6);
• psalm 27 Wulgaty = psalm 28 (hebr.): Ad te, Domine, clamabo, który w Brewiarzu następuje po naszym psalmie w tej samej godzinie.

Pełną tablicę obu numeracji znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 27 — interpretacja

Psalm nosi w Wulgacie tytuł „Psalm Dawida, pierwej niźli był pomazany” (w. 1), po łacinie priusquam liniretur. Tradycja widzi w nim Dawida ściganego przez Saula: wybranego już przez Boga i namaszczonego przez Samuela, ale jeszcze nie uznanego za króla przez cały Izrael. Psalm ma dwa oblicza. Najpierw wyznanie ufności, niemal triumfalne (w. 1-6), potem niespokojna prośba (w. 7-14). Jedno nie przeczy drugiemu: wiara, która śpiewa o swoim bezpieczeństwie, jest tą samą wiarą, która woła w próbie.

Werset 1: światło i zbawienie

Pierwszy werset dał psalmowi imię: „Pan oświecenie moje i zbawienie moje, kogóż się bać będę? Pan obrońca żywota mego, kogóż się będę lękał?” (w. 1). Psalmista nie mówi, że Bóg daje światło, ale że nim jest. Kto ma Boga za światło i zbawienie, nie ma już powodu drżeć przed ludźmi. Pytanie „kogóż się bać będę?” nie jest przechwałką, lecz wnioskiem. Chrystus powie o sobie: „Jam jest światłość świata; kto za mną idzie, nie chodzi w ciemności, ale będzie miał światłość życia” (J 8, 12).

Wielu szuka tego wersetu w brzmieniu współczesnym, Pan moim światłem i zbawieniem moim. Ks. Wujek, idąc za łacińskim illuminatio, pisze „oświecenie”: chodzi o to samo światło, które rozprasza ciemności serca.

Wersety 2-3: wojsko pod namiotami

Ufność zostaje od razu wystawiona na próbę. Złoczyńcy zbliżają się, „by pożreć ciało moje”, i to oni padają (w. 2). Werset 3 doprowadza myśl do końca: „Choćby stanęły przeciwko mnie wojska, nie będzie się bało serce moje; choćby powstała przeciwko mnie bitwa, w tym ja nadzieję pokładać będę” (w. 3). Nadzieja nie rośnie mimo bitwy, ale właśnie w jej godzinie.

Werset 4: o jedno prosiłem Pana

To serce psalmu: „O jedno prosiłem Pana, tego szukać będę: abym mieszkał w domu Pańskim po wszystkie dni życia mego; abym patrzał na rozkosz Pańską i nawiedzał kościół jego” (w. 4). Wśród niebezpieczeństw Dawid nie prosi o zwycięstwo ani o koronę, nawet nie o ocalenie życia: prosi o Boga. Tradycja zestawia ten werset ze słowami Pana do Marty: „Ale jednego potrzeba. Maria najlepszą cząstkę obrała” (Łk 10, 42). Św. Augustyn, który komentuje ten psalm w Objaśnieniach psalmów (Enarrationes in Psalmos), widzi tu jedyną prośbę, która zawiera wszystkie inne: życie wieczne i oglądanie Boga, którego obrazem jest kamienna świątynia.

Wersety 5-6: ukryty w przybytku

Powód tej pewności pada od razu: „Albowiem ukrył mię w przybytku swoim, w dni złe obronił mię w skrytości przybytku swego” (w. 5). Namiot Boży jest schronieniem, a skała, na którą Bóg podnosi sprawiedliwego, jest miejscem, dokąd nieprzyjaciel nie sięga. Pierwsza część kończy się ofiarą i śpiewem: „będę śpiewał i psalm mówił Panu” (w. 6).

Wersety 7-9: szukać oblicza

Ton zmienia się nagle: „Wysłuchaj, Panie, głos mój, którym wołam do ciebie: zmiłuj się nade mną i wysłuchaj mię!” (w. 7). Potem jeden z najpiękniejszych wersetów Psałterza, często wyszukiwany jako «psalm 27 8»: „Do ciebie mówiło serce moje, szukało cię oblicze moje; oblicza twego, Panie, szukać będę!” (w. 8). Szukanie oblicza Bożego to całe życie duchowe: sprawiedliwy nie zadowala się darami, chce zobaczyć Dawcę. Werset 9 jest drugą stroną tej samej prośby: „Nie odwracaj oblicza twego ode mnie” (w. 9).

Werset 10: gdy zawodzi każde oparcie

„Albowiem ojciec mój i matka moja opuścili mię, ale Pan przyjął mię” (w. 10). Ten werset mówi do sieroty, do odrzuconego przez swoich, do każdego, kto czuje się sam na świecie. Miłość Boga nie jest jednym z uczuć obok innych: zostaje, kiedy wycofują się nawet te najbardziej naturalne. Izajasz powiedział to wcześniej: „A choćby ona zapomniała, wszakże ja nie zapomnę o tobie” (Iz 49, 15).

Wersety 11-12: fałszywi świadkowie

Psalmista prosi, by Bóg prowadził go „prostą ścieżką” (w. 11), bo „powstali przeciwko mnie świadkowie fałszywi i kłamała nieprawość sobie” (w. 12). Ojcowie rozpoznali w tym wersecie fałszywych świadków Męki: arcykapłani „szukali fałszywego świadectwa przeciw Jezusowi”, i „wielu fałszywych świadków przychodziło” (Mt 26, 59-60). Kościół pamięta o tym w Wielki Piątek (zob. niżej).

Wersety 13-14: oglądać dobra Pańskie

Psalm kończy się wiarą i nadzieją: „Wierzę, iż oglądać będę dobra Pańskie w krainie żyjących” (w. 13). Kraina żyjących to dla lektury chrześcijańskiej niebo, gdzie zobaczy się wreszcie oblicze, którego szukał werset 8. Ostatni werset jest rozkazem, który dusza wydaje samej sobie. Po łacinie: Exspecta Dominum, viriliter age: et confortetur cor tuum, et sustine Dominum; ks. Wujek: „[…] mężnie czyń, i niech się wzmocni serce twoje, a czekaj na Pana!” (w. 14). Nadzieja chrześcijańska nie jest nastrojem, lecz cnotą: trzeba ją sobie nakazać i strzec jej.

Ojcowie Kościoła: psalm tych, którzy idą do namaszczenia

Tytuł Wulgaty, „pierwej niźli był pomazany”, bardzo zajmował Ojców. Dawid został namaszczony najpierw przez Samuela w domu ojca, potem w Hebronie przez mężów judzkich, wreszcie przez cały Izrael. Św. Augustyn odnosi ten tytuł do chrześcijanina: Chrystus jest Pomazańcem w najwyższym sensie, a kto zbliża się do wiary i do sakramentalnego namaszczenia, staje się Jego członkiem. Psalm jest więc modlitwą człowieka, który idzie ku swojemu namaszczeniu albo już z niego żyje, pośród nieprzyjaciół, w oczekiwaniu na oglądanie Boga.

Augustyn słyszy tu także głos całego Chrystusa, Głowy i Ciała. Chrystus zaznał fałszywych świadków i opuszczenia przez swoich; Kościół, Jego Ciało, zaznaje ich po Nim. Prześladowany chrześcijanin nigdy nie modli się tym psalmem sam: modli się w Chrystusie, który modlił się nim przed nim.

Prośba z wersetu 4 karmiła całą tradycję kontemplacyjną. Mieszkać w domu Pańskim „po wszystkie dni życia mego” to echo zakończenia psalmu 23 (22 w Wulgacie): „abym mieszkał w domu Pańskim przez długie dni” (Ps 22 [23], 6). To samo pragnienie płonie w psalmie 84 (83 w Wulgacie), Quam dilecta.

Psalm 26 w liturgii 1962 roku

Brewiarz. W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku, który idzie za tygodniowym psałterzem św. Piusa X (1911), psalm 26 odmawia się w Tercji poniedziałku, podzielony na dwie części (w. 1-6 i 7-14), z antyfoną Illuminatio mea et salus mea Dominus; po nim następuje w tej samej godzinie psalm 27 Wulgaty. Otwiera więc przedpołudniową godzinę pierwszego dnia pracy w tygodniu. Możesz odmówić go o jego godzinie w brewiarzu.

Oficjum za zmarłych. Razem z psalmami 22 i 24 Wulgaty tworzy drugi nokturn Jutrzni za zmarłych, z antyfoną Credo videre bona Domini in terra viventium. Werset 13 staje się tam wyznaniem wiary Kościoła w zmartwychwstanie; tę Jutrznię odmawia się zwłaszcza w Dzień Zaduszny, 2 listopada.

Ciemna Jutrznia. W Wielki Piątek psalm należy do pierwszego nokturnu, z antyfoną z wersetu 12: Insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi. W Wielką Sobotę wraca w drugim nokturnie, znowu z antyfoną Credo videre bona Domini.

Mszał. Mało który psalm daje Mszałowi z 1962 roku tyle tekstów:

• Introity. IV niedziela po Zesłaniu Ducha Świętego zaczyna się od Dominus illuminatio mea et salus mea, quem timebo? (w. 1-2, z wersetem 3). Niedziela po Wniebowstąpieniu ma introit Exaudi, Domine, vocem meam, qua clamavi ad te (w. 7-9), gdy Kościół, pozbawiony widzialnej obecności Pana, szuka Jego oblicza; V niedziela po Zesłaniu Ducha Świętego ma to samo Exaudi, Domine (w. 7 i 9). W Wielkim Poście wtorek II tygodnia otwiera Tibi dixit cor meum, quæsivi vultum tuum (w. 8-9), a wtorek tygodnia Męki Pańskiej Exspecta Dominum, viriliter age (w. 14). W czterech ostatnich z tych Mszy werset 1 jest wersetem psalmowym.
• Graduał. Unam petii a Domino (w. 4) śpiewa się w święto Świętej Rodziny oraz w piątek i sobotę po Popielcu.
• Antyfony na Komunię. Unam petii wraca w V niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego, Circuibo et immolabo in tabernaculo ejus hostiam jubilationis (w. 6) w VI niedzielę, a Ne tradideris me, Domine, in animas persequentium me (w. 12) w piątek i sobotę tygodnia Męki Pańskiej.

Jak się modlić psalmem 27?

W lęku. Psalm mówi najpierw do tego, kto się boi: egzaminu, diagnozy, procesu, otwartej wrogości. Odmów go w całości, powoli, zatrzymując się przy pytaniu z pierwszego wersetu. Psalm nie zaprzecza niebezpieczeństwu; zestawia je z Bogiem.

Rano. W Oficjum należy do przedpołudniowej Tercji. Odmówiony na początku dnia stawia ten dzień w świetle Bożym; dobrze łączy się z modlitwą poranną.

Przed Najświętszym Sakramentem. Werset 4 jest gotową modlitwą adoracji: prosić o „jedno”, by mieszkać w domu Pańskim i patrzeć na rozkosz Pańską. Przed tabernakulum przybytek, w którym Bóg ukrywa sprawiedliwego, nabiera sensu dosłownego.

W opuszczeniu i w żałobie. Werset 10 można odmawiać osobno, jak akt strzelisty: Quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me: Dominus autem assumpsit me. Pasuje do sieroty, do odrzuconego dziecka, do każdego, kogo opuścili bliscy. Werset 13, który Kościół śpiewa za zmarłych, prowadzi tę modlitwę dalej, ku nadziei; można go dodać do modlitwy za zmarłych.

Z innymi psalmami ufności. Dobrze łączy się z psalmem 91 (90 w Wulgacie), Qui habitat: oba mówią o schronieniu w Bogu, tu o skrytości przybytku, tam o cieniu skrzydeł. Zakończ, jak w Oficjum, Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Czy psalm 27 i psalm 26 to ten sam psalm?

To ten sam psalm. W numeracji hebrajskiej, używanej przez współczesne polskie Biblie, jest to psalm 27; w Wulgacie, w księgach liturgicznych i w Biblii ks. Wujka ten sam tekst nosi numer 26. Rozpoznasz go po pierwszych słowach, po łacinie Dominus illuminatio mea. Psalm 26 Biblii współczesnych to inny tekst, Judica me, Domine, w Wulgacie psalm 25.

Jakimi słowami zaczyna się Psalm 27?

W przekładzie ks. Wujka: „Pan oświecenie moje i zbawienie moje, kogóż się bać będę? Pan obrońca żywota mego, kogóż się będę lękał?”. Po łacinie: Dominus illuminatio mea et salus mea: quem timebo? Współczesne przekłady mówią o Panu jako o światłości i zbawieniu; sens jest ten sam.

O czym jest Psalm 27?

To psalm ufności i odwagi. Dawid wyznaje, że wśród niebezpieczeństw nie boi się, bo Bóg jest jego światłem, zbawieniem i obrońcą; prosi o jedno, by mieszkać w domu Pańskim; woła, by Bóg nie odwracał od niego oblicza, i kończy aktem nadziei: „Wierzę, iż oglądać będę dobra Pańskie w krainie żyjących”.

Kto napisał Psalm 27?

Tytuł przypisuje go Dawidowi: „Psalm Dawida, pierwej niźli był pomazany”. Tradycja umieszcza go w czasie, gdy Dawid, wybrany już przez Boga, był prześladowany przez Saula. Kościół przyjmuje go, jak całe Pismo, jako natchniony przez Ducha Świętego.

Co znaczy werset 14: „mężnie czyń”?

To zakończenie psalmu: dusza sama siebie wzywa do nadziei i męstwa. Po łacinie Exspecta Dominum, viriliter age: et confortetur cor tuum, et sustine Dominum. Czekać na Pana nie znaczy biernie trwać, ale wytrwać w wierności, aż On przyjdzie z pomocą. Mszał z 1962 roku czyni z tego wersetu introit wtorku tygodnia Męki Pańskiej.

Kiedy najlepiej odmawiać Psalm 27?

W chwilach lęku, zagrożenia lub opuszczenia, a także jako modlitwę dziękczynną po przebytej próbie. Kościół odmawia go co tydzień w poniedziałkowej Tercji, przedpołudniem, oraz w Oficjum za zmarłych. Nie jest to formuła na określoną liczbę powtórzeń, lecz rozmowa z Bogiem, którą każdy może uczynić swoją.