Psalm 25 (24 w Wulgacie): Do ciebie, Panie, podniosłem duszę moją

Psalm 25 czy psalm 24?

To jeden psalm pod dwoma numerami. Współczesne polskie przekłady z hebrajskiego nazywają go psalmem 25; Wulgata, Septuaginta, a za nimi Brewiarz, Mszał i Biblia ks. Wujka liczą go jako psalm 24, ponieważ łączą w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10. Numery wersetów są w obu Bibliach te same: tytuł wchodzi w werset 1, więc «psalm 25 4 5» to wersety 4 i 5 tej strony, a «psalm 25 9» i «psalm 25 10» to wersety 9 i 10.

Przesunięcie daje podwójną pomyłkę:

• psalm 25 (hebr.) = psalm 24 (Wulgata): Ad te, Domine, levavi, na tej stronie;
• psalm 24 (hebr.) = psalm 23 Wulgaty: Domini est terra, „Pańska jest ziemia i napełnienie jej”, psalm Króla chwały, który wchodzi przez bramy wieczne;
• psalm 25 Wulgaty = psalm 26 (hebr.): Judica me, Domine, modlitwa niewinnego.

W starym mszaliku lub brewiarzu «psalm 24» to więc zawsze Ad te levavi. Pełna tablica obu numeracji jest na stronie Księgi Psalmów.

Psalm 25 — interpretacja

Tytuł brzmi: „Na koniec. Psalm Dawidowy” (w. 1). W hebrajskim psalm jest akrostychem: każdy werset zaczyna się kolejną literą alfabetu, a ostatni, prośba za Izraela, stoi poza szeregiem. Forma mówi coś o treści: dusza oddaje się Bogu od pierwszej do ostatniej litery, niczego nie zatrzymując. Przekład łaciński i polski nie zachowują tego zabiegu, ale zachowują ruch modlitwy.

Wersety 1-3: podnieść duszę

Pierwszy gest to ruch ku górze: „Do ciebie, Panie, podniosłem duszę moją. Boże mój, w tobie ufam, niech nie będę zawstydzony” (w. 1-2). Podnieść duszę znaczy oderwać ją od tego, co przemija, i zanieść do Tego, który nie przemija. Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów widzi w tym sam akt modlitwy. Powód ufności pada od razu: „Albowiem wszyscy, którzy na ciebie czekają, nie będą zawstydzeni” (w. 3). Św. Paweł powie o nadziei chrześcijańskiej to samo: „a nadzieja nie zawodzi” (Rz 5, 5).

Wersety 4-5: drogi twoje ukaż mi, Panie

To wersety najczęściej szukane i śpiewane: „Drogi twoje, ukaż mi, Panie, a ścieżek twoich naucz mię!” (w. 4) oraz „Prowadź mię w prawdzie twojej i naucz mię, boś ty jest Bóg, zbawiciel mój, i ciebie oczekiwałem przez wszystek dzień” (w. 5). Po łacinie: Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas edoce me.

To modlitwa człowieka, który szuka woli Bożej: przed wyborem, w niepewności powołania, w ciemności próby. Psalmista nie prosi, by cała droga została mu z góry wyjaśniona; prosi, by być uczonym krok po kroku, i godzi się czekać „przez wszystek dzień”. Chrześcijanin wie, że ta droga ma imię. Jezus powiedział: „Jam jest droga, i prawda, i życie” (J 14, 6). Prosić Boga o Jego drogi znaczy prosić o to, by iść za Chrystusem.

Wersety 6-7: grzechy młodości

Prośba o światło staje się prośbą o przebaczenie. „Wspomnij na miłosierdzie twoje, Panie, i na zmiłowania twoje, które są od wieku!” (w. 6), a potem: „Grzechów młodości mojej i niewiadomości moich racz nie pamiętać; według miłosierdzia twego pomnij na mnie ty, dla dobroci twej, Panie!” (w. 7). „Niewiadomości” (ignorantiæ) to grzechy popełnione bez pełnej świadomości, których człowiek sam w sobie nie zna. Kościół włożył ten werset w usta zmarłych w swoim Oficjum (zob. niżej).

Wersety 8-10: słodki i prawy Pan

Psalmista mówi teraz, kim jest Bóg: „Słodki i prawy Pan, przeto da zakon uchybiającym w drodze” (w. 8). Łacina ma dulcis et rectus: słodycz i prawość nie wykluczają się w Bogu. Dlatego „Poprowadzi cichych w rozsądku, nauczy skromnych dróg swoich” (w. 9), i dlatego „Wszystkie drogi Pańskie są miłosierdziem i prawdą dla szukających testamentu jego i świadectw jego” (w. 10). Bóg uczy pokornych, nie samowystarczalnych; Jego drogi są zawsze zarazem miłosierdziem i prawdą.

Werset 11: bo go jest mnóstwo

To jeden z najodważniejszych wersetów Psałterza: „Dla imienia twego, Panie, bądź miłościw grzechowi mojemu, bo go jest mnóstwo!” (w. 11). Wielkość winy nie oddala od Boga; staje się samym argumentem, który grzesznik przedstawia Jego miłosierdziu. Grzesznik nie powołuje się na swoje zasługi, lecz na „imię” Pana, czyli na Jego wierność.

Wersety 12-14: człowiek, który boi się Pana

Pośród próśb otwiera się spokojna medytacja: „Któryż jest człowiek, co się boi Pana? Zakon postawił mu na drodze, którą obrał” (w. 12). Obietnice są konkretne: „Dusza jego w szczęściu przemieszkiwać będzie, a potomstwo jego odziedziczy ziemię” (w. 13), i „Podporą jest Pan bojącym się go” (w. 14).

Wersety 15-22: sam jeden i ubogi

Koniec psalmu wraca do udręki: „Oczy moje zawsze skierowane do Pana, albowiem on wyrwie z sidła nogi moje” (w. 15). I dalej: „Wejrzyj na mnie i zmiłuj się nade mną, bo sam jeden jestem i ubogi!” (w. 16). Łacińskie unicus et pauper mówi o samotności człowieka, który nie ma innego oparcia niż Bóg. Werset 18 jest już wyznaniem i prośbą o rozgrzeszenie: „Wejrzyj na uniżenie moje i na trudy moje, a odpuść wszystkie grzechy moje!” (w. 18). Ostatni werset rozszerza modlitwę na cały lud: „Wybaw, Boże, Izraela ze wszystkich ucisków jego” (w. 22).

Grzesznik, który ufa

Temu psalmowi nadaje własny ton połączenie ufności i skruchy. Psalmista nie uważa się za sprawiedliwego: mówi o grzechach młodości, o niewiadomościach, o grzechu, którego „jest mnóstwo”. A jednak nie przestaje ufać. Tradycja widziała w nim wzór pokornej modlitwy, jak modlitwa celnika z Ewangelii, który nie śmiał podnieść oczu i mówił tylko: „Boże, bądź miłościw mnie grzesznemu!” (Łk 18, 13).

Psalm nie należy do siedmiu psalmów pokutnych, ale ma ich ducha, bardzo bliski psalmowi 51 (50 w Wulgacie), Miserere. Dobrze przygotowuje do spowiedzi i do rachunku sumienia: wersety 7, 11 i 18 to gotowe słowa skruchy i ufności w przebaczenie.

Psalm 24 w liturgii 1962 roku

Adwent. Psalm otwiera cały rok liturgiczny. Introit I niedzieli Adwentu jest wzięty z jego początku: Ad te levavi animam meam: Deus meus, in te confido, non erubescam (w. 1-3), z wersetem 4, Vias tuas, Domine, demonstra mihi. Z tego samego psalmu pochodzą graduał tej Mszy, Universi, qui te exspectant, non confundentur, Domine (w. 3-4), i ofertorium, które znów powtarza Ad te levavi. Kościół zaczyna oczekiwanie na Zbawiciela tym wołaniem pragnienia i ufności; dlatego pierwszą niedzielę Adwentu nazywano od pierwszych słów introitu niedzielą Ad te levavi.

Wielki Post. Ten okres czerpie z psalmu najwięcej. Introit II niedzieli Wielkiego Postu, Reminiscere miserationum tuarum, Domine, pochodzi z wersetów 6, 3 i 22; śpiewa się go już w środę Suchych dni Wielkiego Postu. Graduał II niedzieli, Tribulationes cordis mei dilatatæ sunt, to wersety 17-18, a introit piątku Suchych dni, De necessitatibus meis eripe me, Domine, te same wersety. Introit III niedzieli, Oculi mei semper ad Dominum, to wersety 15-16. Ofertorium Ad te, Domine, levavi wraca w czwartek po Popielcu i w środę II tygodnia, a antyfona na Komunię wtorku tygodnia Męki Pańskiej, Redime me, Deus Israel, ex omnibus angustiis meis, to werset 22.

Inne Msze. Graduał święta Najświętszego Serca Pana Jezusa to wersety 8-9, Dulcis et rectus Dominus: propter hoc legem dabit delinquentibus in via. Introit III niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego, Respice in me, et miserere mei, Domine, to wersety 16 i 18. Ofertorium X niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego to znów Ad te, Domine, levavi.

Brewiarz. W Brewiarzu rzymskim z 1962 roku, według psałterza św. Piusa X (1911), psalm 24 odmawia się w Prymie wtorku, podzielony na trzy części (w. 1-7, 8-14, 15-22), z antyfoną Deus meus, in te confido, non erubescam. Możesz odmówić go o jego godzinie w brewiarzu.

Oficjum za zmarłych. Razem z psalmem 23 (22 w Wulgacie) i psalmem 27 (26 w Wulgacie) tworzy drugi nokturn Jutrzni za zmarłych, z antyfoną Delicta juventutis meæ, et ignorantias meas ne memineris, Domine. Werset 7 staje się modlitwą Kościoła za duszę, która staje przed Bogiem.

Jak się modlić psalmem 25?

W Adwencie. To jego czas. Odmawiaj go codziennie przez Adwent, choćby tylko pierwszy werset po przebudzeniu, a połączysz się z Kościołem, który czeka na Boże Narodzenie.

Przed decyzją. Gdy nie wiesz, którą drogą iść, wersety 4 i 5 są gotową modlitwą: prosić Boga, by ukazał swoje drogi, i czekać „przez wszystek dzień”, nie wymuszając odpowiedzi.

Przed spowiedzią. Wersety 7, 11 i 18 przygotowują do wyznania grzechów i do ufności w przebaczenie.

W samotności. Werset 16, „bo sam jeden jestem i ubogi”, daje słowa temu, kto czuje się opuszczony.

Za zmarłych. Z antyfoną Delicta juventutis meæ, jak w Oficjum za zmarłych, psalmem można się modlić za dusze czyśćcowe. Zakończ, jak w Oficjum, Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Dlaczego psalm 25 nazywa się też psalmem 24?

Bo Wulgata i Septuaginta, za którymi idzie liturgia katolicka i Biblia ks. Wujka, łączą w jeden psalm hebrajskie psalmy 9 i 10. Psalm 25 współczesnych Biblii jest więc psalmem 24 Wulgaty, Ad te levavi, z tymi samymi numerami wersetów.

Co mówią wersety 4 i 5 psalmu 25?

W przekładzie ks. Wujka: „Drogi twoje, ukaż mi, Panie, a ścieżek twoich naucz mię!” i „Prowadź mię w prawdzie twojej i naucz mię, boś ty jest Bóg, zbawiciel mój”. To modlitwa kogoś, kto szuka woli Bożej i zgadza się, by Bóg prowadził go krok po kroku.

Co znaczy psalm 25, werset 9?

„Poprowadzi cichych w rozsądku, nauczy skromnych dróg swoich.” Bóg uczy tych, którzy się Mu poddają: cichych i pokornych, nie tych, którzy polegają na sobie. Werset 10 dodaje, że wszystkie drogi Pańskie są „miłosierdziem i prawdą” dla tych, którzy dochowują Jego przymierza.

Kto napisał psalm 25?

Tytuł przypisuje go Dawidowi: „Na koniec. Psalm Dawidowy”. Tradycja przyjmuje go jako modlitwę króla pokutnika, natchnioną przez Ducha Świętego. W hebrajskim jest to akrostych, ułożony według kolejnych liter alfabetu.

Dlaczego psalm 25 otwiera Adwent?

Bo introit I niedzieli Adwentu, pierwszego dnia roku liturgicznego, jest wzięty z jego pierwszych wersetów: Ad te levavi animam meam. Z tego psalmu pochodzą też graduał i ofertorium tej Mszy. Wyraża pragnienie i ufność człowieka, który czeka na Zbawiciela.

Czy psalm 25 jest psalmem ufności czy pokuty?

Jednym i drugim. Wyraża ufność („w tobie ufam, niech nie będę zawstydzony”) i skruchę („Grzechów młodości mojej i niewiadomości moich racz nie pamiętać”). To modlitwa grzesznika, który ufa, i dlatego jedna z najprawdziwszych w Psałterzu.