Psalm 46 (45 w Wulgacie): Bóg nasz ucieczką i mocą

Psalm 46 czy psalm 45?

Ten sam psalm nosi dwa numery. Biblia Tysiąclecia i inne przekłady z hebrajskiego liczą go jako psalm 46; łacińska Wulgata i grecka Septuaginta, za którymi idą Mszał, Brewiarz, Ojcowie Kościoła i Biblia ks. Wujka, jako psalm 45. Różnica bierze się stąd, że Wulgata łączy w jeden psalm 9 i 10 tekstu hebrajskiego, więc odtąd aż prawie do końca Psałterza jej numer jest o jeden niższy. Pełną tabelę odpowiedników znajdziesz na stronie Księgi Psalmów.

Uwaga na dwa sąsiednie psalmy. Psalm 45 Biblii Tysiąclecia to królewska pieśń weselna, Eructavit cor meum, czyli psalm 44 Wulgaty. Psalm 46 Wulgaty to z kolei radosne Omnes gentes, plaudite manibus, u Wujka „Wszystkie narody klaskajcie rękami”, czyli psalm 47 współczesnych Biblii.

Psalm 46 10 i psalm 46 5: które to wersety?

Ks. Wujek, podobnie jak Biblia Tysiąclecia, liczy tytuł psalmu jako werset 1. Biblie angielskie i wiele przekładów protestanckich tytułu nie liczy, dlatego ich numery są o jeden niższe. Stąd częste wątpliwości przy wyszukiwaniu «psalm 46 10» czy «psalm 46 5».

• Werset 10 (w. 10) w Wujku i w Biblii Tysiąclecia mówi o Bogu, który kończy wojny: „usuwając wojny aż do krańców ziemi. Skruszy łuk i zdruzgoce oręż, i tarcze ogniem popali”. Słynne angielskie Be still, and know that I am God („Psalm 46:10” Biblii angielskich) to tutaj werset 11.
• Werset 11 (w. 11) brzmi u Wujka: „«Uspokójcie się i zobaczcie, żem ja jest Bogiem, będę wywyższony między narodami i będę wywyższony na ziemi!»”. Współczesne przekłady oddają go jako Zatrzymajcie się i uznajcie, że Ja jestem Bogiem.
• Werset 5 (w. 5) to werset o rzece: „Bystrość rzeki rozwesela miasto Boże, poświęcił przybytek swój Najwyższy”. W Bibliach, które nie liczą tytułu, «46,5» jest wersetem następnym: „Bóg jest w pośrodku niego, nie będzie poruszone” (w. 6).
• Werset 1 to w Wujku sam tytuł; kto szuka «psalm 46 1», ma na myśli zwykle werset 2: „Bóg nasz ucieczką i mocą” (w. 2).

Psalm 46 — interpretacja

Tytuł brzmi: „Na koniec. Synów Korego. Na tajemnice. Psalm” (w. 1). Synowie Korego byli rodem śpiewaków świątynnych; łacińskie pro arcanis, „na tajemnice”, oddaje hebrajskie słowo, które większość komentatorów uważa za wskazówkę muzyczną, dziś niejasną. Psalm ma trzy zwrotki, a dwie ostatnie zamyka ten sam refren.

Bóg ucieczką, gdy drży ziemia (w. 2-4)

Pierwsze słowa są wyznaniem wiary: „Bóg nasz ucieczką i mocą, pomocnikiem w uciskach, które nawiedziły nas bardzo” (w. 2). Schronieniem nie jest tu mur ani góra, lecz sam Bóg. Stąd odwaga: „Przeto się bać nie będziemy, gdy poruszy się ziemia i przeniosą się góry w serce morza” (w. 3). Psalmista wyobraża sobie najgorsze, powrót chaosu sprzed stworzenia, wody, które szumią, i góry, które się trzęsą (w. 4), a mimo to ufający Bogu nie upada.

Rzeka, która rozwesela miasto Boże (w. 5-8)

Wzburzonym wodom morza przeciwstawia się spokojna rzeka: „Bystrość rzeki rozwesela miasto Boże” (w. 5). Jerozolima nie leży nad żadną wielką rzeką; ma tylko wody Siloe, o których Izajasz mówi, że „płyną cicho” (Iz 8,6). Psalm mówi więc o innej rzece: o obecności Boga, która ożywia Jego miasto. Tę rzekę Ezechiel zobaczy wypływającą ze świątyni, a Apokalipsa spod tronu Boga i Baranka. Św. Augustyn w Objaśnieniach psalmów (Enarrationes in Psalmos) rozpoznaje w niej Ducha Świętego, zgodnie ze słowem Pana: „Kto wierzy we mnie, jak mówi Pismo, z żywota jego rzeki wody żywej popłyną” (J 7,38).

Powód niewzruszoności miasta pada od razu: „Bóg jest w pośrodku niego, nie będzie poruszone, wyratuje je Bóg rano, na świtaniu” (w. 6). Miasto nie jest bezpieczne dzięki swoim murom, lecz dlatego, że Bóg w nim mieszka. Pomoc przychodzi „rano, na świtaniu”, w godzinie, w której Pismo tak często pokazuje Boga wybawiającego swoich po nocy próby. Narody wrą, a wystarczy, że Bóg „wydał głos swój”, by „poruszyła się ziemia” (w. 7). Refren zbiera całość: „Pan zastępów z nami, Bóg Jakuba obrońcą naszym!” (w. 8).

„Uspokójcie się i zobaczcie” (w. 9-12)

Ostatnia zwrotka zaprasza, by popatrzeć: „Pójdźcie i oglądajcie sprawy Pańskie, jakie uczynił cuda na ziemi” (w. 9). Dzieło, które tu się podziwia, to pokój: Bóg łamie łuk, kruszy oręż i pali tarcze (w. 10). Potem przemawia sam Bóg: „«Uspokójcie się i zobaczcie, żem ja jest Bogiem»” (w. 11). Łacińskie Vacate, zostawcie, zatrzymajcie się, jest najpierw rozkazem dla narodów, by porzuciły walkę. Tradycja duchowa usłyszała w nim także wezwanie do ciszy wewnętrznej: kto chce poznać Boga, musi przestać się miotać. Psalm kończy się tym samym refrenem (w. 12).

Miasto Boże: Jerozolima, Kościół, Maryja

Wielu komentatorów łączy psalm z ocaleniem Jerozolimy oblężonej przez Sennacheryba za króla Ezechiasza, opisanym w Czwartej Księdze Królewskiej i u Izajasza; tytuł tego nie mówi, więc pozostaje to przypuszczeniem. Pewne jest, że psalm śpiewa o mieście, które ocalało, bo był w nim Bóg.

Ojcowie Kościoła rozszerzyli to spojrzenie. Miastem Bożym jest Kościół, którego burze dziejów nie obalają, bo Chrystus jest w jego pośrodku. Jest nim także niebieskie Jeruzalem, gdzie rozlegnie się głos: „«Oto przybytek» Boga z ludźmi «i będzie mieszkał z nimi»” (Ap 21,3). Na początku księgi XI dzieła O państwie Bożym (De civitate Dei) św. Augustyn przytacza właśnie ten psalm, obok psalmów 47 i 86 Wulgaty, jako biblijne źródło samego wyrażenia „miasto Boże”.

Liturgia stosuje te wersety również do Najświętszej Maryi Panny: to ona jest przybytkiem, o którym psalm mówi: „poświęcił przybytek swój Najwyższy” (w. 5), miastem, w którym Bóg zamieszkał i które nie zostało poruszone. Dlatego psalm wraca w oficjum świąt maryjnych (zob. niżej).

Psalm 46 w liturgii 1962 roku

Jutrznia środy. W psałterzu Brewiarza rzymskiego z 1962 roku (układ św. Piusa X) psalm 45 Wulgaty odmawia się w Jutrzni (Matutinum) środy, po dwóch częściach psalmu 44, z antyfoną Adjutor in tribulationibus Deus noster. Werset kończący to nokturn bierze słowa z refrenu: Dominus virtutum nobiscum. R. Susceptor noster, Deus Jacob. Oficjum dnia możesz odmówić w brewiarzu.

Objawienie Pańskie. W Jutrzni święta Trzech Króli psalm ma antyfonę Fluminis impetus laetificat, alleluja, civitatem Dei, alleluja: w rzece, która rozwesela miasto Boże, można usłyszeć wspomnienie chrztu Pana w Jordanie, jednej z tajemnic tego święta (zob. Objawienie Pańskie).

Święta Matki Bożej i dziewic. W Jutrzni Wniebowzięcia psalm otrzymuje antyfonę Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus, z wersetu 5: przybytkiem poświęconym przez Najwyższego jest Maryja. We wspólnym oficjum dziewicy i męczennicy antyfona brzmi Adjuvabit eam Deus vultu suo: Deus in medio ejus, non commovebitur, z wersetów 6 i 5.

Poświęcenie kościoła. W oficjum rocznicy poświęcenia kościoła psalm otrzymuje antyfonę Erit mihi Dominus in Deum, et lapis iste vocabitur domus Dei, ze słów Jakuba w Betel: kościół z kamienia staje się przybytkiem poświęconym przez Najwyższego.

Msza św. Agaty. Graduał Mszy św. Agaty, 5 lutego, śpiewa te same słowa: Adjuvabit eam Deus vultu suo: Deus in medio ejus, non commovebitur. Męczennica z Katanii jest miastem, którego nie skruszyła żadna męka.

Jak się modlić psalmem 46?

Psalm 46 jest modlitwą chwil, gdy „poruszy się ziemia”: choroby, żałoby, wojny, rozpadu tego, co wydawało się trwałe. Kilka wskazówek z tradycji:

• W lęku powtarzaj powoli werset 2: „Bóg nasz ucieczką i mocą”. Nie jest to formuła, która usuwa zagrożenie, lecz akt wiary, który zmienia miejsce, gdzie stoisz.
• Za dom, parafię, ojczyznę módl się wersetem 6: „Bóg jest w pośrodku niego, nie będzie poruszone”. Możesz go połączyć z modlitwą za ojczyznę.
• O pokój — werset 10 prosi Boga, by skruszył łuk i oręż; dobrze łączy się z modlitwą o pokój.
• Na modlitwę wewnętrzną zatrzymaj się przy wersecie 11, Vacate, et videte: przestań mówić i zobacz, że Bóg jest Bogiem.
• Refren z wersetów 8 i 12, „Pan zastępów z nami”, możesz powtarzać jak akt strzelisty.

Psalm warto czytać razem z psalmem 91 (90 w Wulgacie), modlitwą Bożej opieki, i z psalmem 48 (47 w Wulgacie), który również opiewa miasto Boże. Zakończ, jak w oficjum, Chwała Ojcu.

Często zadawane pytania

Co mówi psalm 46, werset 10?

W Wujku i w Biblii Tysiąclecia werset 10 mówi, że Bóg usuwa wojny aż do krańców ziemi, kruszy łuk i pali tarcze. W Bibliach angielskich «46:10» to werset, który tutaj ma numer 11: „Uspokójcie się i zobaczcie, żem ja jest Bogiem”. Oba następują po sobie: Bóg kończy wojnę, a potem wzywa ludzi, by się zatrzymali i Go uznali.

Co mówi psalm 46, werset 5?

W Wujku: „Bystrość rzeki rozwesela miasto Boże, poświęcił przybytek swój Najwyższy”. W Bibliach, które nie liczą tytułu jako wersetu, «46,5» to werset następny: „Bóg jest w pośrodku niego, nie będzie poruszone”. Oba mówią o obecności Boga, która ożywia i chroni Jego miasto.

Co znaczy „Uspokójcie się i zobaczcie, żem ja jest Bogiem”?

To słowa samego Boga skierowane do wzburzonych narodów: porzućcie walkę i uznajcie, kto jest Panem. Łacińskie Vacate, et videte tradycja chrześcijańska odczytała także jako zaproszenie do ciszy i kontemplacji. Współczesne przekłady oddają ten werset jako Zatrzymajcie się i uznajcie, że Ja jestem Bogiem.

Kto napisał psalm 46?

Tytuł przypisuje go synom Korego, rodowi śpiewaków świątyni jerozolimskiej. Nie wiadomo na pewno, w jakich okolicznościach powstał; wielu komentatorów łączy go z ocaleniem Jerozolimy za króla Ezechiasza. Kościół czyta go jako proroctwo o Kościele, mieście Bożym, którego nie przemogą burze.

Czym różni się psalm 46 od psalmu 45?

To dwa różne teksty. Psalm 45 współczesnych Biblii to królewska pieśń weselna (44 w Wulgacie), a psalm 46 to Bóg nasz ucieczką i mocą (45 w Wulgacie). W starych modlitewnikach i w Brewiarzu „psalm 45” oznacza właśnie Deus noster refugium.

Kiedy Kościół odmawia psalm 46?

W Brewiarzu z 1962 roku co tydzień w Jutrzni środy, a także w Jutrzni Objawienia Pańskiego, Wniebowzięcia, dziewic męczennic i rocznicy poświęcenia kościoła. Graduał Mszy św. Agaty, 5 lutego, bierze z niego wersety 5 i 6.