Objawienie Pańskie (Trzech Króli, 6 stycznia)

Objawienie Pańskie, znane powszechnie jako święto Trzech Króli, obchodzimy 6 stycznia. To jeden z najstarszych i najuroczystszych dni w roku liturgicznym. Wspominamy w nim pokłon Mędrców ze Wschodu, którzy wiedzeni gwiazdą przybyli do Betlejem, by oddać cześć narodzonemu Zbawicielowi i złożyć Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę.

Sama nazwa „Objawienie" — z greckiego Epifania, czyli „ukazanie się" — wskazuje, czego dotyczy to święto. Jak pięknie ujmuje to Dom Guéranger, dzień ten upamiętnia „ukazanie się Boga swoim stworzeniom" (Dom Guéranger, Rok Liturgiczny). W Boże Narodzenie Bóg ukazał się jako człowiek; w Objawieniu ten Człowiek objawia się światu jako Bóg.

Czym jest Objawienie Pańskie i kiedy je obchodzimy

Objawienie Pańskie to święto stałe, przypadające zawsze 6 stycznia, dwanaście dni po Bożym Narodzeniu. Jest ono jego dopełnieniem i kontynuacją — a zarazem ma swój własny, odrębny charakter.

Przez kilka pierwszych wieków to właśnie 6 stycznia obchodzono samo Narodzenie Pańskie. Gdy w roku 376 Stolica Święta zobowiązała wszystkie Kościoły do świętowania Narodzenia 25 grudnia, dzień szósty stycznia nie utracił dawnej chwały. Wciąż bowiem upamiętnia trzy wielkie objawienia Słowa Wcielonego: pokłon Mędrców, Chrzest Pana w Jordanie oraz pierwszy cud w Kanie Galilejskiej (por. Dom Guéranger, Rok Liturgiczny).

W tradycji Zachodu to jednak pokłon Magów stał się sercem tego dnia. Dlatego w pobożności ludowej Objawienie zwiemy najczęściej świętem Trzech Króli.

Mędrcy ze Wschodu — sens święta

Ewangelia według świętego Mateusza opowiada nam tę scenę z prostotą, która porusza serce:

„Gdy więc narodził się Jezus w Betlejem Judzkim, za dni króla Heroda; oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy, mówiąc: Gdzie jest, który się narodził, król żydowski? Albowiem ujrzeliśmy jego gwiazdę na wschodzie i przybyliśmy pokłonić się jemu." (Mt 2, 1–2, przekład ks. Wujka)

Gwiazda prowadzi ich aż do celu:

„A oto gwiazda, którą byli widzieli na wschodzie, szła przed nimi, aż przyszedłszy, stanęła nad miejscem, gdzie było dziecię. Ujrzawszy zaś gwiazdę, uradowali się radością bardzo wielką." (Mt 2, 9–10)

I wreszcie pokłon, który nadaje całemu świętu jego głębię:

„I wszedłszy w dom, znaleźli dziecię z Maryją, matką jego, i upadłszy, pokłonili się jemu; a otworzywszy skarby swoje, ofiarowali mu dary: złoto, kadzidło i mirrę." (Mt 2, 11)

Mędrcy są pierwocinami pogan — pierwszymi spośród narodów, które uznały Chrystusa. Jak pisze Dom Guéranger, „Królowie ze Wschodu — pierwociny pogan — przychodzą wiedzeni gwiazdą, by oddać Mu pokłon" (Rok Liturgiczny). Są oni naszymi przedstawicielami. Objawienie jest świętem wiary i łaski — naszego własnego powołania do wiary.

Trzy dary niosą głęboką wymowę. Złoto oddaje Chrystusowi cześć należną Królowi; kadzidło wyznaje Jego Bóstwo; mirra — wonna żywica używana przy pogrzebach — zapowiada Jego mękę i śmierć dla naszego zbawienia.

Prorok Izajasz przeczuwał ten dzień na wieki wcześniej: „Wstań, oświeć się, Jeruzalem, bo przyszła światłość twoja (...). I będą chodzić narody w światłości twojej, a królowie w jasności wzejścia twojego (...) złoto i kadzidło przynosząc i chwałę Pana rozgłaszając" (Iz 60, 1. 3. 6).

To święto jest więc nierozerwalnie złączone z tajemnicą Wcielenia. Aby lepiej zrozumieć jego źródło, warto powrócić do Bożego Narodzenia, którego Objawienie jest pełnym rozkwitem, a także do czasu oczekiwania, czyli Adwentu z jego wieńcem adwentowym i kolejno zapalanymi świecami oraz porannych Mszy rorat, które przygotowują serca na przyjście Pana. Później ta sama chwała Wcielonego rozbłyśnie jeszcze raz w Przemienieniu Pańskim na górze Tabor.

Trzej Królowie — Kacper, Melchior i Baltazar

Ewangelia nie podaje ani liczby, ani imion Mędrców. Tradycja ustaliła ich liczbę na trzech — odpowiednio do trzech darów — i nadała im imiona: Kacper, Melchior i Baltazar. Z czasem zaczęto ich przedstawiać jako królów trzech ras i trzech wieków życia, by ukazać, że Chrystus przyszedł do wszystkich ludzi.

W ich postaciach Kościół widzi obraz całej ludzkości, która wyrusza w drogę za światłem wiary. Stąd dawne miano tego święta — Teofania, Święto Świateł.

Błogosławieństwo kredy i symbol K+M+B

Najpiękniejszym polskim zwyczajem tego dnia jest błogosławieństwo kredy. W kościołach 6 stycznia kapłan poświęca kredę, którą wierni zabierają do domów. Nią nad drzwiami wejściowymi kreśli się litery i cyfry, na przykład:

20 + K + M + B + 26

Trzy litery przypominają imiona Mędrców — Kacper, Melchior, Baltazar. Tradycja widzi w nich również skrót łacińskiego błogosławieństwa Christus mansionem benedicat — „Niech Chrystus błogosławi temu domowi". Cyfry po bokach oznaczają bieżący rok. Wypisując ten znak, prosimy, by Chrystus — tak jak przyjęty został przez Mędrców — zamieszkał i królował pod naszym dachem przez cały rok.

Błogosławieństwo wody, soli i kadzidła

W dzień Objawienia Pańskiego Kościół błogosławi również, według dawnego rytu, wodę (zwaną wodą Trzech Króli), sól oraz kadzidło. Te domowe obrzędy są przedłużeniem radości Bożego Narodzenia, którą rodziny przeżyły wcześniej przy wigilijnym stole, dzieląc się opłatkiem. Poświęconą wodą wierni kropią swoje domy, a kadzidłem okadzają mieszkania, prosząc o oddalenie zła i o Boże błogosławieństwo dla rodziny. Te obrzędy łączą domowe ognisko z liturgią Kościoła i przedłużają świętowanie poza progi świątyni.

Oktawa i dawne tradycje

W tradycyjnym kalendarzu Objawienie Pańskie posiada własną oktawę — osiem dni, podczas których Kościół rozważa tę samą tajemnicę. Czas po Objawieniu, aż do Siedemdziesiątnicy, nosi nazwę okresu „po Objawieniu" i przedłuża radość betlejemskiego światła.

Dawniej w sam dzień święta odczytywano też uroczyste ogłoszenie ruchomych świąt roku — zapowiedź daty Wielkanocy, Zesłania Ducha Świętego i związanych z nimi obchodów. W ten sposób od pokłonu Mędrców cały rok liturgiczny rozwijał się niczym z jednego ziarna.

Kreślenie liter K † M † B nad drzwiami należy do obrzędu błogosławieństwa domów; opisujemy go przy błogosławieństwie domu.

Często zadawane pytania

Kiedy obchodzimy Objawienie Pańskie?

Objawienie Pańskie obchodzimy zawsze 6 stycznia, dwanaście dni po Bożym Narodzeniu. Jest to święto stałe, które nie zmienia daty.

Czym różni się Objawienie Pańskie od Trzech Króli?

To jedno i to samo święto. „Objawienie Pańskie" to oficjalna, liturgiczna nazwa, a „Trzech Króli" — popularne określenie wywodzące się z pokłonu Mędrców, który w tradycji Zachodu stał się sercem tego dnia.

Co oznaczają litery K+M+B nad drzwiami?

Litery przypominają imiona Mędrców: Kacper, Melchior, Baltazar. Tradycja widzi w nich również skrót łacińskiego życzenia Christus mansionem benedicat — „Niech Chrystus błogosławi temu domowi". Cyfry po bokach oznaczają bieżący rok.

Jakie dary złożyli Trzej Królowie?

Mędrcy ofiarowali Dzieciątku złoto, kadzidło i mirrę (Mt 2, 11). Złoto oddaje cześć Królowi, kadzidło wyznaje Bóstwo Chrystusa, a mirra zapowiada Jego mękę i śmierć dla naszego zbawienia.

Dlaczego Mędrcy są ważni dla nas?

Mędrcy ze Wschodu są pierwocinami pogan — pierwszymi spośród narodów, które uznały Chrystusa. W nich Kościół widzi naszych przedstawicieli, dlatego Objawienie jest świętem powszechnego powołania do wiary.

Aplikacja Iter Fidei zawiera kalendarz liturgiczny, modlitwy i psalmy, po łacinie i po polsku, z audio. Pobierz tutaj.

Źródła. Pismo Święte w przekładzie ks. Jakuba Wujka (Ewangelia według św. Mateusza, Księga Izajasza); Dom Prosper Guéranger, Rok Liturgiczny; bł. kard. Ildefons Schuster, Liber Sacramentorum; Dom Pius Parsch, Rok Łaski Kościoła.